فقه و احکام

آداب جنازه

جنازه اي را از نزديک پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌بردند و صحابه از او به نيکي ياد کردند. آن حضرت صلى الله عليه وسلم فرمود: (وجبتْ) يعني: «واجب شد!» سپس جنازه‌ي ديگري را بردند و از او به بدي ياد کردند و آن حضرت صلى الله عليه وسلم فرمود: (وجبتْ). حضرت عمر بن خطاب – رضي الله عنه – از پيامبر صلى الله عليه وسلم منظور ايشان از چيزي که فرمودند را سؤال کرد و آن حضرت صلى الله عليه وسلم فرمود: (هذا أثنيتم عليه خيرًا فوجبت له الجنة، وهذا أثنيتم عليه شرًّا فوجبت له النار، أنتم شهداء الله في الأرض) يعني: «شخصي را که به نيکوئي ستوديد، بر او بهشت واجب شد و ديگري را که به بدي ياد کرديد، بر او دوزخ واجب شد، شما شاهدان خدا در زمين مي‌باشيد.» [متفق عليه]

***

رسول الله صلى الله عليه وسلم تاکيد زيادي به دنبال جنازه رفتن داشته و اهميت و بزرگي اين کار را بيان نموده و مي‌فرمود: (من شهد الجنازة حتى يصلي فله قيراط، ومن شهد حتى تُدفن كان له قيراطان) يعني: «آنکه به جنازهء حاضر شود، تا نماز بر او خوانده شود، براي او يک قيراط ثواب است و کسي که حاضر شود آن را تا اينکه بگور سپرده شود، براي او دو قيراط ثواب است.» پرسيدند: منظور از دو قيراط چيست؟ فرمود: (مثل الجبلين العظيمين) يعني: «مثل دو کوه بزرگ.» [متفق عليه]

در مورد جنازه نيز آدابي هست که بر هر مسلماني لازم است که از آن‌ها تبعيت نمايد، مهم ترين اين آداب از اين قرار مي‌باشند:

تلقين شهادتين به فرد در حال احتضار:

کسي که نزديک فرد در حال احتضار است به او بگويد: «بگو: لا إله إلا الله»، به خاطر فرمايش پيامبر صلى الله عليه وسلم که مي‌فرمايد: (لقِّنوا موتاكم لا إله إلا الله) يعني: «براي بيمار در شرف مرگ تان لا إِلهَ إِلاَّ اللَّه را تلقين کنيد.»[مسلم]

همچنين آن حضرت صلى الله عليه وسلم فرموده‌اند: (من كان آخر قوله: لا إله إلا الله، دخل الجنة) يعني: «کسي که سخن آخرش لا إِلهَ إِلاَّ اللَّه باشد، به بهشت داخل مي‌شود.» [ترمذي و حاكم]

پوشاندن و فروبستن چشمان او:

اولين کاري که در مواجهه با ميت لازم است انجام گيرد، فروبستن چشم‌هاي او و پوشانيدن صورت وي مي‌باشد. (فإن الروح إذا قبض تبعه البصر) يعني: «زماني که روح قبض مي‌شود، چشم به دنبال آن است.» [مسلم]

صبر و حمد و سپاس خداوند و گفتن «إنا لله وإنا إليه راجعون»:

فرد مسلمان وقتي کسي را از دست مي‌دهد خود را به زينت صبر مي‌آريد و بسيار مي‌گويد: (إنا لله وإنا إليه راجعون، اللهم أجرني في مصيبتي واخلف لي خيرًا منها) يعني: «بي شک ما از آن خدا هستيم و همانا همگي ما به سوي او مراجعت خواهيم کرد. خداوندا! مرا در مقابل اين مصيبت پاداش بده، و در عوض آن به من بهتر عنايت فرما.» [مسلم]

و بگويد: (لا حول ولا قوة إلا بالله العلي العظيم) يعني: «هيچ نيرويي بازدارنده از گناه و وا دارنده به نيکي بجز خداوند نيست.» و سپس براي فرد دعا نمايد. وقتي پيامبر صلى الله عليه وسلم نزد (أبي سلمه) رفت و او تازه جان سپرده بود، چشمان وي را بست و فرمود: (إن الروح إذا قبض تبعه البصر) يعني: «زماني که روح قبض مي‌شود، چشم به دنبالش مي‌نگرد.» آن وقت کساني از خانواده‌اش ناله و زاري کردند و پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود: (لا تدعوا على أنفسكم إلا بخير؛ فإن الملائكة يؤمِّنون على ما تقولون) يعني: «بر خويش جز دعاي خير مکنيد، زيرا فرشتگان بدانچه مي‌گوئيد آمين مي‌گويند.» سپس ادامه داد: (اللهم اغفر لأبي سلمة، وارفع درجته في المهديين، وأخلفه في عقبه في الغابرين، واغفر لنا وله يا رب العالمين، وأفسح له في قبره، ونوِّر له فيه) يعني: «بار خدايا ابو سلمه را بيامرز و مرتبه‌اش را در ميان هدايت شدگان بلند نما و بر کساني که از وي مانده‌اند، تو سرپرستي کن و اي پروردگار عالميان بر وي و بر ما بيامرز و قبرش را بر وي گشاده کن و آن را برايش روشن بدار.» [مسلم]

گريستن در اين مواقع با صبر و تسليم در برابر امر خداوند منافاتي ندارد. چنانچه پيامبر صلي الله عليه وسلم نيز هنگامي که فرزندش ابراهيم فوت کرد بر او گريست و فرمود: (إن العين تدمع، والقلب يحزن، ولا نقول إلا ما يرضي ربنا، وإنا بفراقك يا إبراهيم لمحزونون) يعني: «همانا چشم اشک مي‌ريزد و دل اندوهگين مي‌شود ونمي گوئيم، مگر آنچه که پروردگار ما را راضي مي‌سازد و همانا به فراق تو اي ابراهيم ما غمگينيم.» [بخاري و ابوداود]

چيزي که از آن نهي شده است انجام کارهايي همراه گريه کردن است که در شريعت مردود مي‌باشند، مانند: بر سر و صورت زدن، گريبان دريدن و گفتن عبارات و سخنان جاهليت.

شتاب در کفن و دفن ميت:

بايد که در شستن و خوشبو نمودن و تکفين ميت عجله بخرج داد. اين قاعده در مورد شهدايي، که در ميدان نبرد با کفار به شهادت رسيده‌اند، صدق نمي‌کند و نه غسل داده شده و نه تکفين مي‌شوند، بلکه با همان لباسي که در آن به شهادت رسيده است دفن مي‌گردد و خداوند سبحانه و تعالي روز قيامت او را در حالي برمي‌خيزاند که از او بوي خوش مشک به مشام مي‌رسد.

خواندن نماز ميت:

يکي از حقوق ميت بر مسلمانان حاضر در فوت وي آن است که بر او نماز بخوانند.

پياده بردن جنازه و شتاب در اين کار:

پيامبر خدا صلى الله عليه وسلم بدنبال جنازه حرکت نموده و به دنبال نمودن آن و بر جاي ننشستن تا قبل از دفن ميت سفارش مي‌نمود. پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌فرمايد: (إذا رأيتم الجنازة فقوموا، فمن تبعها فلا يقعد حتى توضع) يعني: «وقتي جنازه اي ديديد برخيزيد، آنکه جنازه را دنبال کند نبايد تا وقتي آن را بنهند، بنشيند.» [بخاري]

خودداري از نوحه گري و بر سر و صورت خود زدن:

رسول خدا صلى الله عليه وسلم به شدت از نوحه و بر خود زدن نهى کرده و فرموده‌اند: (ليس منا من لطم الخدود، وشق الجيوب، ودعا بدعوى الجاهلية) يعني: «آنکه بر رويش زده و گريبان چاک نموده و دعاهاي جاهليت را بخواند از ما نيست.» [متفق عليه]

به اجرا درآوردن وصيت:

خانواده‌ي ميت لازم است که وصيت وي را ماداميکه وصيت به گناهي نکرده باشد به اجرا برسانند. عمرو بن عاص -رضي الله عنه- هنگام وفاتش وصيت نموده و گفت: هرگاه مردم نه نوحه نموده و نه آتشي برافروزيد. زمانيکه دفنم کرديد خاک را بر من بپاشيد و سپس به همان اندازه که شتر يا گوسفندي را ذبح کرده و گوشتش تقسيم شود پيرامون قبر من بمانيد تا بواسطه‌ي شما آرام گرفته و ببينم رسولان پروردگارم را چه پاسخ دهم. [مسلم]

دعا براي ميت:

مستحب است که مسلمانان پس از دفن ميت کنار قبرش مانده و با اخلاص برايش دعا نموده و از خداوند متعال ثبات و آمرزش را براي وي خواستار شده و بخواهند که او را مورد رحمت خود قرار دهد. دعاي پيامبر صلى الله عليه وسلم براي ميت: (اللهم اغفر له وارحمه، وعافه واعف عنه، وأكرم نزله، ووسع مُدْخله، واغسله بالماء والثلج والبرد، ونقه من الخطايا كما ينقى الثوب الأبيض من الدنس، وأبدله دارًا خيرًا من داره، وأهلا خيرًا من أهله، وزوجًا خيرًا من زوجه، وأدخله الجنة، وأعذه من عذاب القبر (أو من عذاب النار) يعني: «بار خدايا او را بيامرز و عفوش کن و از او درگذر و منزلگاه او را نيکو ساز و مدخلش (قبرش) را فراخ کن و او را به آب و برف و يخ بشوي. و چنانچه جامه‌ي سفيد را از چرک پاک گردد، او را از معاصي پاک کن و به او خانواده اي بهتر از خانواده‌اش و همسري بهتر از همسرش عنايت فرما. و او را به بهشت داخل کن و از عذاب قبر (يا عذاب دوزخ) پناهش ده.» [مسلم و ترمذي و نسائي]

نماز بر ميت در غيابش:

چنانچه يکي از مسلمانان در جايي دور که هيچ يک از مسلمانان ديگر نتوانند بر او نماز بگذارد، مي‌توانند در مکان خويش اقدام به بجا آوردن نماز بر او نمايند که به اين نماز، نماز غائب گفته مي‌شود. پيامبر صلي الله عليه وسلم نيز بر نجاشي – پادشاه حبشه – نماز غائب را بعد از باخبر شدن از وفات وي خواند.

فرستادن غذا براي خانواده‌ي ميت:

اين عمل به خاطر مودت و همياري براي سبک نمودن بار اندوه و رنج خانواده‌ي داغديده مي‌باشد. هنگامي که جعفر بن أبي طالب وفات نمود، رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمودند: (اصنعوا لأهل جعفر طعامًا، فإنه قد جاءهم ما يشغلهم) يعني: «براي خانواده‌ي جعفر غذا آماده سازيد که برايشان واقعه‌اي پيش آمده است که مشغولشان ساخته است.» [ترمذي و ابن ماجه]

پرداخت بدهي و ديون به جاي ميت:

پرداختن بدهي از امور واجب مي‌باشد. پيامبر صلى الله عليه وسلم به تسويه‌ي بدهي‌هاي ميت به جاي او قبل از آنکه بر وي نماز بگزارند دستور مي‌داد. [ترمذي]

عزا و سوگواري:

مسلمان هنگام پيش آمدن مصيبت بازماندگان را تعزيت گفته و به صبر و شکيبايي و راضي بودن به قضا و قدر خداوندي ترغيب مي‌نمايد. نشستن براي تعزيه و برپا نمودن خيمه‌ها و کرايه نمودن قاريان قرآن کراهيت دارد، همانطور که عزاداري پس از گذشت سه روز، مگر براي ميت غائب، و بدعت‌هايي مانند پنجشنبه و چله و غيره مکروه مي‌باشد. تمام اين اعمال جزو بدعت بوده و هيچ نفعي براي ميت نداشته و گناه ان بر عهده‌ي بازماندگان مي‌ماند.

اجتناب از خبردادن به مرگ فرد به شيوه‌ي جاهليت:

باخبر نمودن مردم از فوت شخص براي خواندن نماز بر وي اشکالي ندارد. پيامبر صلى الله عليه وسلم يارانش را از وفات نجاشي باخبر ساخت، همانطور که از فوت جعفر بن ابي طالب و زيد بن حارثه، وعبد الله بن رواحه -رضي الله عنهم- خبرداد. ليکن خبر مرگ دادن به شيوه‌ي جاهليت ، مردم که بيشتر انجام مي‌دهند و نسب و نزديکان ميت و مناصب آن‌ها را براي فخرفروشي و ريا ذکر مي‌کنند، مکروه مي‌باشد.

گرفتن عبرت و پند آموزي:

مسلمان در حضور جنازه درس عبرت گرفته و توبه نموده، مي‌کوشد تا طاعت و عبادت بيشتر داشته باشد و از گناه و معصيت دوري کند. چرا که مي‌داند اين سرنوشت در انتظار او نيز مي‌باشد. او نيز بزودي جنازه‌اش تشييع شده و جسم او را حمل نموده و درقبر دفن مي‌کنند. سپس او را تنها به حال خود مي‌گذارند. کسي که نياز به ارشاد داشته باشد، مرگ او را بهترين موعظه گر است.

 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی