فرهنگ و جامعه

آداب ديد و بازديد

پيامبر صلى الله عليه وسلم براي اصحابش تعريف مي‌کند که مردي براي مسافرت به دهکده اي ديگر و ديدار دوستش در آنجا از دهکده‌اش خارج شد. خداوند متعال فرشته اي را سر راه او فرستاد. وقتي آن مرد از آن جا رد مي‌شد، فرشته به او گفت: کجا مي‌روي؟ گفت: مقصدم ديدار دوستي در اين دهکده است. فرشته گفت: آيا حقي بر گردن او داري و مي‌خواهي به آن رسيدگي کني؟ گفت: نه جز اينکه من بخاطر خدا او را دوست مي‌دارم.

گفت: من فرستاده‌ي خدا بسوي تو هستم، بر اينکه خداوند تو را دوست مي‌دارد مثل آنکه تو او را براي خداوند دوست مي‌داري. [مسلم]

***

ديدار از دوستان از وظايف مهم مسلمانان مي‌باشد، مخصوصاً در مناسبات شادي و اندوه. در همين باره رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرموده‌اند: (مثل المؤمنين في توادِّهم وتراحمهم وتعاطفهم مثل الجسد؛ إذا اشتكى منه عضوٌ تداعى له سائر الجسد بالحمى والسهر) يعني: «مثل مسلمان‌ها در محبت و رحمت و مهرباني شان به همديگر مانند يک جسد است، که هرگاه عضوي از آن بدرد‌ايد، ديگر اعضاي جسد در تب و بيدار خوابي با آن همراهي مي‌کنند.» [متفق عليه]

در هر مناسبت آدابي ويژه براي ديد و بازديد وجود دارد که رعايت آن براي هر مسلماني اهميت دارد که از اين قرار مي‌باشند:

ديدار مبارکباد و تهنيت:

خداوند متعال توبه‌ي صحابي جليل القدر كعب بن مالك و دو دوستش، هلال بن اميه و مراره بن ربيع، را قبول فرمود؛ آنگاه که بدون عذر موجه از خارج شدن با ديگر مسلمانان براي غزوه‌ي تبوک عليه کشور روم تخلف نموده و برجاي ماندند. آنگاه وقتي آيات قرآن کريم در مورد توبه‌ي ايشان نازل گشت مردي به سوي کعب شتافت تا به او مژده دهد و صدايش زد: اي کعب بن مالک مژده باد تو را!

کعب به سرعت بيرون آمد و رو به مسجد و سوي رسول الله صلي الله عليه وسلم کرد. طلحه بن عبيد الله -رضي الله عنه- برخاست و به سوي او شتافت تا با او دست داده و به او بخاطر قبول توبه‌اش را از جانب خداوند تبريک بگويد، وقتي کعب به خدمت رسول الله صلى الله عليه وسلم رسيد، آن حضرت به او تبريک گفته و اينگونه مژده‌اش داد: (أبشر بخير يوم مَرَّ عليك منذ ولدتك أمك) يعني: «مژده باد تو را به بهترين روزي که از آن روز که مادرت تو را زاييده است بر تو گذشته.» [بخاري]

***

مسلمان هنگامي که خير و نيکي به دوستش مي‌رسد؛ به عنوان مثال در ازدواج، ولادت فرزند، موفقيت، سود و منفعت، برنده شدن، نجات از يک ضرر، بازگشت کسي پس از غيبت طولاني يا اتفاقاتي از اين دست به ديدن او رفته و به او تبريک بگويد. در هنگام ديدار جهت گفتن تبريک و تهنيت، انسان مسلمان خود را به اين آداب آراسته مي‌کند:

ابراز سرور و شادماني:

حتى اگر فرد دچار حزن و اندوه باشد، شايسته است که براي سهيم شدن در شادي دوستش ابراز شادماني کند.

دست دادن و معانقه:

پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌فرمايد: (تصافحوا يذهب الغِلُّ) يعني: «با هم دست دهيد، تا کينه‌ها برطرف شوند.» [مالك]

آماده ساختن هديه‌اي در حد توان:

يکي از بهترين شيوه‌هاي ابراز محبت و شادماني هديه دادن مي‌باشد. پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌فرمايد: (تهادوا تحابُّوا) يعني: «به همديگر هديه دهيد تا همديگر را دوست داشته باشيد.» [مالك] و پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌فرمايد: (تهادوا فإن الهدية تذهب وَحْرَ الصدر (الحقد والغيظ والغضب والعداوة) يعني: «به همديگر هديه بدهيد که هديه کينه و دلخوري‌ها را مي‌زدايد.» [ترمذي و احمد]

گفتن جملات مبارک باد و تهنيت:

اگر تبريک به خاطر تولد فرزند باشد، بگويد: (أنبته الله نباتًا حسنًا) يعني: «خداوند او را به نيکويي بپروراند.» يا بگويد: (بُورِكَ لك في الموهوب، وشكرتَ الواهب، ورُزقت بِرَّه، وبَلَغَ أشده) يعني: «براي تو در اين عطا و بخشش برکت باد، و از بخشنده‌ي آن سپاس گزاري، فرمانبري فرزندت نصيب شود، و برومند گردد.»

براي تبريک ازدواج:

(بارك الله لك، وبارك عليك، وجمع بينكما في خير) يعني: «خداوند به شما برکت عنايت فرمايد و پيوندتان را مبارک و باعث خير بگرداند.» [ترمذي]

براي تبريک پوشيدن لباس نو:

(تُبْلِى ويخْلُفُ الله. والبسْ جديدًا، وعِشْ حميدًا، ومت شهيدًا) يعني: «آنقدر بپوشي تا کهنه گردد و خداوند ديگري را به جاي آن به تو عطا کند، لباس نو بپوشي، و خوشنام و عاقبت بخير بزي، و مردنت با شهادت باشد.»

براي تبريک اعياد:

(تقبل الله منا ومنك) يعني: «خداوند از ما و شما قبول کند.»

ديدار تعزيه و همدردي:

حضرت جعفر بن ابي طالب -رضي الله عنه- شهيد شد و پيامبر صلى الله عليه وسلم از قضيه باخبر شد و به منزل جعفر تشريف برد و فرزندانش خردسالش را گرد آورد و آنان را بوسيد. اسماء همسر جعفر بن ابي طالب پرسيد: يا رسول الله، آيا خبري از جعفر به شما رسيده است؟ فرمود: آري. امروز کشته شد. اسماء شروع به گريستن نمود و پيامبر صلى الله عليه وسلم او را آرام ساخت و به منزل خويش بازگشت و فرمود: (اصنعوا لأهل جعفر طعامًا، فإنه قد جاءهم ما يشغلهم) يعني: «براي خانواده‌ي جعفر غذا بپزيد، که برايشان حادثه‌اي پيش آمده که مشغولشان ساخته است.» [ترمذي]

***

تعزيت براي تسکين آلام و دردهاي فرد مصيبت ديده و فرونشاندن ترس و هراس فرد و آرام ساختن اندوه و بي‌قراي وي مي‌باشد. پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌فرمايد: (من عَزَّى مصابًا فله مثل أجره) يعني: «آنکه مصيبت ديده اي را تعزيت گويد پاداشي به اندازه‌ي او براي اوست.» [ترمذي وابن ماجه]

پيامبر صلى الله عليه وسلم روزي به اصحابش فرمود: (ما تعدون الرَّقُوب فيكم؟) يعني: «رقوب (چشم انتظار) را در ميان تان چه مي‌شماريد؟» گفتند: آنکه او را فرزندي نيايد. فرمود: (ليس ذلك بالرقوب، ولكنه الرجل الذي لم يقدم من ولده شيئًا (أي لم يمت أحد أبنائه) يعني: «آن رقوب نيست. بلکه مردي است که از فرزندانش هيچکدام پيش نيافتاده‌اند. (يعني هيچکدام از فرزندانش فوت نکرده‌اند.)» [مسلم]

رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرموده‌اند: (من قدم ثلاثة من الولد لم يبلغوا الحنث (أي:لم يبلغوا الحلم) كانوا له حصنًا حصينًا من النار) يعني: «هرکه از او سه فرزند بميرد که بالغ نشده باشند، براي او دژي مستحکم در برابر آتش دوزخ هستند.» در اين موقع حضرت ابوذر -رضي الله عنه- گفت: من دو (فرزند) پيش فرستاده‌ام. پيامبر صلى الله عليه وسلم فرمود: (واثنين) يعني: «و دو تا» أُبَي بن كعب -سيد القراء- گفت: من يکي را پيش فرستاده‌ام. فرمود: (وواحدًا) يعني: «و يکي.» [ابن ماجه]

آداب ويژه‌ي تعزيه و همدردي که بر هر مسلماني رعايت آن لازم مي‌باشد:

مشارکت:

به محض اينکه فرد از وفات کسي از نزديکان، همسايگان يا دوستانش آگاه شد، بر او واجب است که به ديدار آنان براي تعزيت گفتن و شرکت نمودن در تشييع جنازه برود. تا مطابق فرمايش پيامبر صلى الله عليه وسلم عمل نمايد که فرموده است: (حق المسلم على المسلم خمس: رد السلام، وعيادة المريض، واتباع الجنائز، وإجابة الدعوة، وتشميت العاطس) يعني: «حق مسلمان بر مسلمان پنج چيز است: جواب سلام، عيادت مريض، رفتن بدنبال جنازه، قبول کردن دعوت، دعا براي عطسه زننده.» [متفق عليه]

فرصت سه روزه:

چنانچه گرفتاري و مشکلي باعث شد نتواند در نخستين ساعات اين سه تعزيت بگويد، بايد در عرض سه روز اين کار را انجام داده و بهتر است شخصاً به نزد فرد مصيبت ديده رفته و جز در شرايط ضروري به تلگرام يا تلفن اکتفا ننمايد.

تهيه‌ي غذا:

مستحب است که نزديکان و دوستان فرد براي خانواده‌ي متوفي غذا درست کنند، چرا که مشغول گشتن آنان به مصيبتي که دچار شده‌اند آن‌ها را از فراهم نمودن غذا بازمي دارد. همانطور که رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمودند: (اصنعوا لأهل جعفر طعامًا فإنه قد جاءهم ما يشغلُهم) يعني: «براي خانواده‌ي جعفر غذا بپزيد، که برايشان حادثه‌اي پيش آمده که مشغولشان ساخته است.» [ترمذي]

تعزيه‌ي زنان:

بانوان محجوب بگونه اي که زينت خود را نمايان نساخته و رفتارهاي خلاف شرع؛ مانند چاک نمودن پيراهن، خراشيدن گونه و صورت و ناله و زاري با صداي بلند، از آنان ديده نشود مي‌توانند براي تعزيت خارج شوند. تمام اين کارها باعث خشم پروردگار سبحان گشته و سبب آزار ميت در قبرش خواهد شد چنانچه خودش بدان وصيت کرده باشد.

ننشستن براي عزا:

خانواده‌ي متوفي نبايد در خيمه‌ها از کساني که به تعزيت آنان مي‌آيند استقبال نمايند. اين‌ها از جمله بدعت‌هايي هستند که مورد تاييد دين اسلام نمي‌باشد. صحابه -رضوان الله عليهم- در حين تشييع جنازه در قبرستان يا هنگامي که با فرد مصيبت ديده در راه برخورد مي‌کردند و يا در مسجد، تعزيت خويش را ادا مي‌نمودند.

اشکالي ندارد که براي ديداري کوتاه و گفتن تعزيت به شهر يا دهکده‌ي فرد داغديده رفت. البته با رعايت آدابي که قبلاً ذکر شده و اجتناب از برخي اعمال مانند سيگار کشيدن و صحبت‌هاي بيهوده. صحبت‌ها بايد به صبر و تسليت و شکيبايي و چيزهايي مانند آن منحصر گردد.

در سوگ و ماتم چه مي‌گويند:

در اين مناسبات صحبت‌ها در شکيبايي و تسليت خلاصه مي‌شود. فرد تسليت دهنده به شخص سوگوار مي‌گويد: (البقاء لله) يعني: «تنها خداست که مي‌ماند.» يا (إنا لله وإنا إليه راجعون) يعني: «ما از آن خدا هستيم و به سوى او باز مى‏گرديم.»، يا (لله ما أعطى ولله ما أخذ، وكل شيء عنده بمقدار، فلْتصبر ولْتحتسب) يعني: «آنچه را خداوند گرفت از آن خودش بود و آنچه داده است مال خود اوست. مسلماً هر چيزي نزد او داراي تقديري است، لذا بايد صبر کرد و اميد به ثواب داشت.»

فرد مصيبت ديده آمين گفته و به فرد تعزيه کننده مي‌گويد: (آجرك الله) يعني: «خداوند براي اين عملت پاداشت دهد.»

پرهيز از اسراف در تدارک مراسم تشييع جنازه:

مسلمان از هرگونه بدعتي در اين رابطه دوري مي‌نمايد، بدعت‌هايي مانند:

برپانمودن خيمه و سايبان، نگهداشتن چله و سالگرد و ديگر بدعت‌هايي که در برخي جوامع اسلامي رخنه کرده است.

عيادت بيماران:

سعد بن ابي وقاص -رضي الله عنه- بيمار شد و پيامبر صلى الله عليه وسلم به عيادتش رفت. بيماري او سخت بود و سعد احساس کرد که اجلش نزديک است. سعد تنها يک دختر داشت و خواست تا دو سوم ثروتش را از طريق وصيت ببخشد ولي پيامبر صلى الله عليه وسلم نپذيرفت. آنگاه سعد گفت: در مورد نصف دارائيم وصيت مي‌کنم. باز پيامبر صلى الله عليه وسلم نپذيرفت و فرمود: خير. سعد گفت: در مورد يک سوم آن وصيت مي‌کنم. پيامبر صلى الله عليه وسلم فرمود: (الثلث. والثلث كثير) يعني: «وصيت بايد يک سوم باشد، و يک سوم هم زياد است.» سپس آن حضرت صلى الله عليه وسلم دستش را بر صورت و شکم او نهاد و فرمود: (اللهم اشف سعدًا) يعني: «بار خدايا سعد را درمان ده!» [متفق عليه]

***

عيادت بيمار يکي از حقوق فرد بر دوستانش مي‌باشد و فرد عيادت کننده نزد خداوند سبحان پاداش عظيمي را خواهد داشت. پيامبر صلى الله عليه وسلم مي‌فرمايد: (من عاد مريضًا نادى منادٍ من السماء: طِبْتَ وطاب ممشاك، وتبوأْتَ من الجنة منزلا) يعني: «آنکه مريضي را عيادت کند، يا برادري از برادرانش را براي خدا ديدار نمايد، مناديي از ملائکه اعلان مي‌کند، که خوش بحالت و نيکو است رفتنت و چه جايگاه زيبايي را که در بهشت براي خود مهيا نمودي.» [ترمذي و ابن ماجه]

تعداداي از آداب عيادت بيمار که لازم است مراعات شوند:

اخلاص و پاکي نيت:

مسلمان نيتش را براي خداوند رب العالمين خالص مي‌کند تا آنکه ديدارش مستحق اجر و پاداش از جانب خداوند گردد.

انتخاب وقت مناسب:

هنگامي که خبردار شد که دوستش بيمار است به عيادت او مي‌رود. سعي مي‌شود در زمان مناسبي اين کار انجام شده و فرد بيمار اجازه داشته باشد که مهمانان به عيادتش بروند.

دعاي شفا براي بيمار:

وقتي که فرد مسلمان از بيماري عيادت مي‌کند از خداوند مي‌خواهد تا او را شفا دهد و از اين که خداوند وي را از آن بيماري دور ساخته است، خداوند را سپاس گفته و مژده‌ي شفا و معالجه به فرد بيمار داده و به او دلداري و اميد بدهد. سپس با اين دعاي پيامبر صلي الله عليه وسلم برايش دعا نمايد: (أذهب البأس، ربَّ الناس، اشف وأنت الشافي، لا شفاءَ إلا شفاؤك، شفاءً لا يغادر سَقَمًا) يعني: «سختي را بر طرف کن، خدايا پروردگار مردم، شفا ده که تو شفا دهنده‌اي و شفايي جز شفايت نيست، شفائي که بيماريي نگذارد.» [متفق عليه]

عيادت مختصر:

بهتر است که عيادت مختصر و با رعايت آرامش و سکوت بوده و از سخن زياد پرهيز شود.

 

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی