ائمه و مشاهیر

ابن‌تیمیه و علوم انسانی غیرمسلمین

دوران زندگی ابن تیمیه مصادف با قرون سیزده و چهارده میلادی است.

نویسنده: عدنان فلّاحی

دوران زندگی ابن تیمیه مصادف با قرون سیزده و چهارده میلادی است. ابن تیمیه پیش از ظهور جنبش رنسانس در اروپا درگذشت. علوم انسانی اروپاییان در زمان ابن تیمیه محدود به تفاسیر آنها از فلسفه یونان ـ خاصه افلاطون و ارسطو ـ و نیز الاهیات مسیحی بود. در دوران ابن تیمیه هنوز خبری از نزاع فلسفی تجربی‌گرایان و عقلی‌گرایان در حوزه معرفت‌شناسی، و یا رساله‌ها و کتب متأخر حوزه فلسفه و علوم سیاسی مثل آثار ماکیاولی، هابز، لاک، کانت، هگل، مونتسکیو و… نبود.

برغم تمام اینها ابن تیمیه خود را از آموختن و مطالعه‌ی دقیق همان علوم انسانی غربی موجود در قرون هفتم و هشتم قمری، محروم نکرد. تتبع در آثار کلامی و فلسفی ابن تیمیه نشان از اشراف او بر آثار و شروح فلسفه یونان و نیز تاریخ اندیشه‌های مسیحی می‌دهد که به مدد تسلط او بر زبان‌های لاتین و عبری[۱] حاصل شده است. مثلاً او درباره‌ی ارسطو می‌نویسد:
«سخن ارسطو در این باره موجود است و من در جای دیگری عیناً الفاظ سخن ارسطو را نقل کرده و درباره‌ آن سخن گفته‌ام»[۲].

نیز او به واسطه‌ی همین اشراف بر آثار علوم انسانی غیرمسلمین، از تفاوت‌های جزیی و دقیق نسخه‌های مختلف تورات سخن می‌گوید و درباره‌ی سایر کتب عهد عتیق می‌نویسد:
«…ایضاً ما نسخه‌های گوناگونی از زبور را دیده‌ایم که در بسیاری از الفاظ و معانی با هم اختلاف دارند»[۳].

ابن تیمیه ضمن تأکید بر جهان‌شمولیت عقل عقلای تمام امت‌ها در دعوت به عدالت و مکارم اخلاق[۴]، ضمن استقبال از دستاوردهای عقلی علوم انسانی زمان خود[۵] هیچ اعتراضی بر ترجمه آثار علوم انسانی غیرمسلمین زمان خود ندارد و تلویحاً این نقل قول را تأیید می‌کند:

«گفته شده که شکی نیست که فلاسفه ـ به مانند هر گروه و به مانند هر اهل فن و صنعت ـ واجد وضعیات و اصطلاحات [مخصوص به خود] هستند و زبان آنها در اصل یونانی است و همانا این معانی به زبان عربی ترجمه شد. ما برای شناخت اهداف فیلسوفان، نیازمند شناخت اصطلاحات آنها هستیم و چنین چیزی نه تنها جایز بلکه نیکو و بلکه گاه واجب است…»[۶].

بعید نیست این روحیه‌ی خاص او ـ برخلاف بسیاری از فقهای دیگر که نظرورزی در این آثار را حرام می‌دانستند ـ از اینجا نشأت گرفته باشد که ابن تیمیه سخن گفتن در مورد موضوعاتی که فرد در مورد آنها چیز درستی نمی‌داند را شرعاً حرام می‌دانست:
«سخن گفتن بدون علم، در مورد هر چیزی که باشد حرام است»[۷].

ـــــــــــــــــــــــ
ارجاعات:
[۱]. عدنان بن محمد شَلَش، شیخ الإسلام ابن تیمیه محدثا، ص۵۱، دار النفائس
[۲]. ابن تیمیه، الجواب الصحیح لمن بدل دین المسیح، ۵/۲۹
[۳]. همان، ۲/۴۵۰،۴۵۱
[۴]. همان، ۶/۱۲
[۵]. ابن تیمیه در مورد رسالت انبیا و نسبت آن با عقل همان سخن فارابی را تکرار می‌کند و می‌نویسد: «فَالْأَحْوَالُ الْحَاصِلَهُ مَعَ عَدَمِ الْعَقْلِ نَاقِصَهٌ وَالْأَقْوَالُ الْمُخَالِفَهُ لِلْعَقْلِ بَاطِلَهٌ. وَالرُّسُلُ جَاءَتْ بِمَا یَعْجِزُ الْعَقْلُ عَنْ دَرْکِهِ»(ابن تیمیه، مجموع الفتاوی، ۳/۳۳۹). فارابی نیز نظیر همین سخن را می‌گوید: «إن الإنسان إنما سبیله ان تفیده الملل بالوحی ما شأنه ان لایدرکه بعقله و ما یخور عقله عنه»(الفارابی، إحصاءالعلوم، ص۴۱، مرکز الانهاء القومی بیروت، ۱۹۹۱م.)
[۶]. ابن تیمیه، بُغیَه المُرتاد فی الرد على المتفلسفه والقرامطه والباطنیه، ص۲۳۴، مکتبه العلوم والحکم، المدینه المنوره
[۷]. وَأَمَّا الْکَلَامُ بِغَیْرِ عِلْمٍ فَذَلِکَ مُحَرَّمٌ فِی کُلِّ شَیْءٍ (ابن تیمیه، مجموع الفتاوی، ۴/۲۳۱)

✍️عدنان فلّاحی

https://t.me/AdnanFallahi

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی