فکر و دعوت

اولویتهای دینی در پرتوی قرآن و سنت (۱)

اولویتهای دینی در پرتوی قرآن و سنت

اولویت عمل در زمان فتنه و آشوب

یکی از اولویت های پسندیده و مطلوب ، تقدم و ترجیح عمل در دوران های فتنه و محنت و فشارهایی است که بر امت وارد می آید.

بدون شک کار نیک در چنین شرایطی دلیل قوت و قدرت احساس دینی و ایمان و یقین محکم و استقامت و ثبات بر حق است . مسلماً نیاز جامعه به فداکاری و نیکوکاری در زمان بحران و مشکلات بیشتر از زمان امن و آرامش است .

در حدیث آمده است :

« المُومِنُ القَویُّ خیرٌ و أحَبُّ إلی الله مِنَ المُومِنِ الضَّعیف ». ایمان دار قوی و نیرومند بهتر و نزد خداوند محبوب تر از ایمان دار ضعیف است .

این حقیقت با احادیث زیر تایید می گردد :

« أفضلُ الجهادِ کلمةُ حقٍ عندَ سُلطانٍ جائرٍ .» با ثواب ترین جهاد در راه خدا گفتن سخن حق نزد حاکم ستمگر و ظالم است.

« سید الشهداء حمزةُ بن عبدالمطلب و رجلٌ قامَ الی امامٍ فأمرَهُ و نَهاهُ فَقَتَلَهُ »

سید الشهداء ، حمزه پسر عبدالمطلب و شخصی است که در مقابل حاکم و رهبر ستمگر برخیزد و او را به کارهای خیر دستور دهد و از کارهای بد منع نماید  در نهایت به دست آن ستمگر کشته شود .

« أفضلُ الشُّهداءِ : الَّذینَ یُقاتلونَ فی الصَّفِ الأول فَلا یَلفِتونَ وُجوهَهُم حَتّی یُقتَلوا أُولئکَ یَتَلَبَّطونَ فی الغُرَفِ العُلَی مِنَ الجَنَّةِ و یَضحَکُ إلیهِم رَبُّهُم و إذا ضَحِکَ رَبُّکَ إلی عَبدٍ فی مَوطِنٍ فَلا حِسابَ عَلَیهِ »

بزرگ ترین شهدا کسانی هستند که در صف اول جنگ می ایستند و تا کشته می شوند روی خود را از دشمن برنمی تابند و فرار نمی کنند. این شهیدان در ساختمان های بلند بهشت در نعمت و شادی به سر می برند و خداوند با چشم مرحمت به آنها می نگرد و هرگاه خداوند با چشم مرحمت بنده خود را در جایی مورد توجه قرار دهد ، او را به محاکمه و محاسبه نمی کشاند.

به همین خاطر است که شریعت اسلام برای کسانی که در دوران های فتنه و آشوب بر دین خود استقامت و ثبات دارند ، ارزش فراوان درنظر گرفته است تا جایی که بعضی احادیث ، اجر و پاداش هریک از این گونه اشخاص را معادل پنجاه نفر از بعضی از اصحاب قرار داده است .

ابوداوود ، ترمذی و ابن ماجه در سنن خود از ابوامیه شعبانی روایت کرده اند که : گفته است : از ابوثعلبه خشنی پرسیدم که نظر تو درباره آیه زیر چیست که می فرماید : (عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا)

از دین خودتان محافظت کنید . در صورتی که شما هدایت یابید ، گمراهان نمی توانند به شما زیانی برسانند و بازگشت همه شما به سوی خداست . (مائده ۱۰۵ )

در پاسخ گفت قسم به خدا در مورد این آیه از یک عالم بسیار آگاه سوال کردم ، از رسول خدا پرسیدم فرمود : ائتَمِروا بالمَعروفِ و تَناهَوا عَنِ المُنکَر حَتّی إذا رَأیتَ شُحّاً مُطاعاً و هَوی مُتَّبَعاً و دنیاً مُوثرةً و إعجابَ کُلً ذی رأیٍ برَأیهِ فَعَلَیکَ بِنَفسِکَ وَدَع عَنکَ العَوامَّ فَإنَّ مِن وَرائِکُم أیّاماً الصَّبرُ فیهِنَّ مِثلُ قَبضٍ عَلی الجَمرِ لِلعامِل فیهِم مِثلُ أجرِ خَمسینَ رَجُلاً یَعمَلونَ مثلَ عَمَلِه.

(امر به معروف و نهی از منکر کنید ، تا زمانی که می بینید بخل و تنگ نظری معمول شده و از هوی و هوس پیروی می شود و زندگی دنیوی به عنوان هدف اصلی انتخاب  می گردد و هرکس به رای خود مغرور و از آن پیروی می نماید. در چنین شرایطی بر شما لازم است از نفس خود مراقبت نمایید از عامه مردم دوری جویید ، همانا روزهایی می آیند که بسیار سخت است ، صبر در آنها به اندازه صبر بر اخگر و شراره آتش است .کسی که در این روزها از دین پیروی کند و به کارهای خیر بپردازد اجرش برابر با اجر پنجاه نفری است که در غیر این شرایط همین کارها را انجام داده است .)

در روایت ابوداود و ترمذی آمده است که گفته شد : ای رسول خدا اجر پنجاه نفر از ما دارند یا پنجاه نفر از خودشان ؟ فرمود : بلکه پنجاه نفر از شما .

البته خطاب و روی سخن در این حدیث متوجه پیشگامان اول از مهاجر و انصار و اهل بدر و بیعت رضوان و امثال آنان نمی شود ، چون ایشان در مرتبه ای از علو منزلت قرار دارند که کسی بعد از آنان به این منزلت نخواهد رسید. ولی همت و اراده افرادی که در این دوره و عصر بحرانی و پر از فساد ، برای اسلام کار می کنند با این وعده الهی که بر زبان پیامبرش به آنان داده شده تقویت می گردد و به امید رسیدن به اجر و پاداش پنجاه نفر از نیکوکاران دوره پیروزی و رونق دین به فعالیت دینی خود با دلگرمی ادامه می دهند .

به راستی خبری که رسول اکرم هزاروچهارصد سال پیش به ما داده ، امروز تحقق یافته است ، کسانی که برای دین کار می کنند و بر آن صبر و استقامت دارند ، مانند کسانی هستند که شراره آتش و اخگر در دست می گیرند ، در فشار قرار دارند ، از داخل و خارج آنان را در تنگنا قرار می دهند و کفر با تمام توانش به دشمنی و مبارزه با آنان برخاسته است. هر چند نیروهای اهریمن در بین خود اختلاف داشته باشند ولی در عداوت با اسلام متحدند .

حکام و دولت های مزدور و دست نشانده و ناتوان به ظاهر مسلمان ، نقشه شوم و دسیسه های دشمنان علیه مسلمانان واقعی را به اجرا درمی آورند و آنان را در فشار و اختناق و شکنجه و آزار قرار می دهند ، با زندان و تبعید و به هر وسیله ای که برایشان ممکن باشد مومنان را از هم جدا می سازند. از معقل بن یسار ( رضی الله عنه ) روایت شده است که رسول خدا (ص) فرموده است : « عبادةٌ فی الهَرَج کهجرةٍ إلیَّ » یک عبادت در دوران فتنه و اختلاف و کشت و کشتار مانند ثواب هجرت به سوی من است .

اولویت عمل دائمی بر عمل موقت

قرآن کریم و سنت شریف به وضوح اعلام داشته اند که اعمال در پیشگاه خداوند دارای مراتب متفاوت هستند، بعضی از اعمال نزد خداوند ارزشمندتر و پسندیده تر از بعضی دیگر است.

خداوند متعال می فرماید :

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آَمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآَخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ * الَّذِينَ آَمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (توبه ۱۹-۲۰)

آیا رتبه و درجه سقایت و آب دادن به حاجیان و تعمیر مسجدالحرام را همسان مقام کسی می شمارید که به خدا و روز رستاخیز ایمان آورده است و در راه خدا جهاد کرده است و به جان و مال در راه خدا کوشیده است ؟ هرگز منزلت آنان یکسان نیست و در نزد خداوند برابر نمی باشد و خداوند مردمانی را که (به خویشتن به وسیله کفر ورزیدن و به دیگران به وسیله آزار آنان ستم می کنند به راه خیر و صلاح دنیوی و سعادت اخروی ) رهنمود نمی سازد . کسانی که ایمان آورده اند و در راه خدا با جان و مال جهاد نموده اند دارای منزلت والاتر و بزرگتری در پیشگاه خدایند. و آنان رستگاران و به مقصود رسیدگان (سعادتمند دنیا و آخرت) می باشند.

حدیث زیر از پیامبر به صحت رسیده که می فرماید : «الإیمانُ بضعٌ وَ سِتونَ أو بِضعُ و سَبعونَ شُعبُةً اعلاها لا إلهَ إلّا اللهُ وَ أدناها إماطَةُ الاذی عَنِ الطَّریق»

ایمان شصت و چند و در بعضی از روایات هفتاد و چند شعبه است که بالاترین آنها توحید و گفتن کلمه « لا اله الا الله » است و پایین ترین آنها دور ساختن یک آشغال و یا هر چیز آزار دهنده و مانع بر سر راه است.

این حدیث دلالت می کند که این شعبه ها از لحاظ ارزش و درجه با هم متفاوت هستند. مسلماً این تفاوت ها بی برنامه و اتفاقی نیستند بلکه مبتنی بر معیارها و اصولی هستند که رعایت آنها ضروری است. این موضوعی است که ما در اینجا پیرامون آن به بحث می پردازیم :

۱- یکی از معیارهای برتری عملی بر عمل دیگر دوام آن است. بدین معنا که فاعل و انجام دهنده آن در انجام دادنش استقامت و دوام داشته باشند، بر خلاف کارهایی که یک یا چند بار از شخصی صادر می گردد  و زود قطع می شود .

در حدیث صحیح آمده است : «أحَبَّ الأعمالِ إلی اللهِ أدومُها و إن قَلَّ» متفق علیه

محبوب ترین اعمال نزد خداوند با دوام ترین آنها است هرچند اندک هم باشد.

شیخین از مسرق روایت کرده اند که گفته است : « سَألتُ عَن عائِشَةَ – رضی الله عنها- أیُّ العَمَلِ کانَ أحَبَّ إلَی النَّبیِّ (ص) قالَتِ الدّائمُ » متفق علیه .

از عایشه – رضی الله عنها – پرسیدم کدام عمل به نزد پیامبر (ص) محبوب تر و پسندیده تر بود؟ فرمود: با دوام ترین آنها.

باز عایشه می فرماید : روزی پیامبر (ص) پیش من آمد و زنی هم پیش من بود . فرمود : این زن کیست ؟ گفتم این فلانی است که بسیار نماز می خواند . پیامبر(ص) فرمود : « مَه! عَلیکُم بِما تُطِقونَ فَإنَّ اللهَ لا یَمَلُّ حَتّی تَمَلّوا » متفق علیه .

این کار را نکنید! لازم است کارهایی که در توان دارید انجام دهید ، قسم به خدا تا شما خسته نشوید خداوند خسته نمی شود.

عایشه گوید: بهترین عمل نزد رسول خدا (ص) آن بود که صاحبش برآن دوام داشته باشد.

کلمه « مه » برای زجر و منع است و رسول خدا (ص) عابدان را از تحمل مشقت و فشار شدید در عبادت برحذر می دارد و اجازه نمی دهد که نفس خود را بیش از حد در تنگنا قرار دهند. چرا که با دوام بر عبادت کم، دوام اطاعت و برکت آن افزایش می یابد، برخلاف اعمال فراوان و سنگین و دشوار که بیم آن می رود باعث ترک عبادت شود.

علاوه بر این عبادت کم و مداوم، رشد می کند تا این که به چندین برابر اعمال فراوان و بریده و بی دوام می رسد. به همین جهت است که  مردم در سایر اموری که مربوط به عبادت نیستند بر حسب فطرت شخصی خود تشخیص داده اند که کار اندک و بادوام، بهتر از کار زیاد و بی دوام و یا یک یا چند دفعه ای است.

این حقیقت که پیامبر (ص) از سخت گیری و فشار و غلو در عبادت مسلمانان را برحذر می دارد، به خاطر این است که مبادا روزی فرا رسد که آن شخص از انجام آن کار به  طور معمولی عاجز شود و یا با ضعف و سستی آن را انجام دهد. بنا به ضعف انسانی ، در وسط راه بماند و کار را به صورت ناقص رها کند .به همین خاطر است که پیامبر (ص) فرمود : لازم است کارهایی را که در توان دارید انجام دهید تا خسته نشوید ، خداوند متعال خسته نخواهد شد ».

باز پیامبر (ص) می فرماید : « عَلَیکُم هَدیاً قاصداً فإنَّهُ مَن یُشادَّ هذا الدّینَ یَعلِبُهُ»

بر شما لازم است میانه روی در دین را رعایت کنید چون هر کس دین را بر خود سخت گیرد، مغلوب آن واقع می شود و شکست می خورد.

« بریده » پیرامون سبب ورود این حدیث می گوید: « روزی برای کاری از منزل بیرون رفتم ، دیدم که پیامبر (ص) دارد جلوتر از من حرکت می کند، دستم را گرفت و در حالی که با هم به راه رفتن ادامه می دادیم با مردی روبرو شدیم که سجود و رکوع فراوان به جای می آورد! پیامبر فرمود: آیا فکر می کنی که ریا می کند؟ من هم گفتم : خدا و رسول بهتر می دانند. آنگاه دست مرا رها کرد، سپس دست های خود را جمع کرد و آنها را پایین و بالا می برد و می فرمود  : « عَلَیکُم هَدیاً قاصداً … »

از سهل بن حنیف روایت شده است که پیامبر فرمود : « لا تَشُدّوا عَلَی أنفُسِکُم فَإنَّما هَلَکَ مَن کانَ قَبلَکُم بِتَشدیدِهِم عَلَی أنفُسِهِم و سَتَجِدونَ بَقایاهم فی الصَّوامِعِ والدیّارات »

بر خود سخت نگیرید ، آنهایی که قبل از شما بودند تنها با سخت گرفتن بر خود ، به هلاکت رسیدند و امروز بقایای آنان را درصومعه ها و دیرها ببینید.

برگرفته از کتاب : اولویتهای دینی در پرتوی قرآن و سنت

نوشته : دکتر یوسف قرضاوی

مترجم: عبدالعزیز سلیمی

به نقل از: سایت تابش
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی