مطالعات اسلامی

بحران افراط‎گرایی در جوامع اسلامی

نویسنده: دکتر عبدالله حقیار

افراط که از آن در زبان عربی بیشتر به واژۀ “تَطَرّف” تعبیر می‎شود، قرار‎گرفتن انسان در یک طرف و دور از مرکز و محور یک چیز است. اما افراط‎گرایی در چوکات جهان‎بینی اسلامی، تعبیری است از فهم انحرافی و یا تطبیق انحرافی از تعالیم و دستورات شرعی؛ اگرچه در ظاهر تکیه بر برخی دلایل و حجج فرضى شرعی داشته باشد، که شاخص‎ترین نمونۀ افراط‎گرائی در تاریخ اسلام خوارج است. افراط‎گرایی و تندروی یک بیماری اجتماعی‎ست که منحصر به گروه مشخص و یا پیروان دین معینی نبوده، و رنگ و بوی خاصی ندارد؛ بلکه این پدیده یک بیماری اجتماعی خطرناک است که امروزه در شرق و غرب، در میان عرب و عجم، مسلمان و غیر مسلمان، و حتی در میان دین‎دار و بی‎دین در حال گسترش است، که برخی‎ها آن را طاعون عصر نامیده‎اند‎. از این جاست که پدیدۀ کریه افراط‎گرایی در میان کاخ‎نشینان و کوخ‎نشینان، حاکمان و محکومان، جوانان و بزرگ‎سالان، دختران و پسران حتی خانه‎ها و جاده‎ها خود‎نمایی می‎کند. بلی! چهرۀ خشن این پدیده در میان دین‎دارانی که در دین‎داریشان غلو و افراط می‎کنند و در میان جفا‎کاران و مقصرانی که به ارزش‎های دینی و تعالیم حیات‎بخش الهی بی‎حرمتی می‎نمایند، مشاهده می‎شود.

غلو و افراط در نصوص شرعی‎

کلمۀ افراط که بیشتر در نصوص شرعی به واژۀ غلو تعبیر شده است به معنای تجاوز از حد است، چنان‎که خداوند متعال می‎فرماید:«‎یَا أَهْلَ الْکِتَابِ لَا تَغْلُوا» (نساء: ۱۷۱)

امام ابن‎جوزی رحمه‎الله در تفسیر این آیه می‎نویسد: غلو، افراط و تجاوز از حد است. (زادالمسیر: ۲/۲۶۰(

سیرۀ نبوی صلی‎الله‎علیه‎وسلم، نیز در بسیاری موارد از غلو به تجاوز از حد تعبیر می‎کند چنان‎که در روایت نسائی/۳۰۵۷ با لفظ “الغلو” و روایت مسلم با تعبیر «ألاَ هَلَکَ المُتَنَطِّعُون» که بنابر بر اهمیت موضوع سه بار از سوی آن‎حضرت صلی‎الله‎علیه‎وسلم، تکرار می‎گردد، به تعبیر امام نووی، همان تجاوز از حد مراد است. و در هر دوی این روایات، پیامبر صلی‎الله‎علیه‎وسلم، سرنوشت هلاکت و نابودی را برای افراطیون عنوان می‎کنند.

علامه ابن قیم رحمه‎الله، می‎گوید: افراط و تفریط دو حربۀ خطرناک شیطان برای گمراهی انسان‎ها و نافرمانی از دستورات الهی است. (رک: الروح : ص ۵۴۵(

باید خاطر‎نشان کرد که بحران تطرف و تندروی در هر دو بعدش چه افراط و چه تفریط‎، چه تشدد و چه انحلال، در وهلۀ نخست یک بحران اخلاقی است که درمان آن نیز از لابلای درمان سلوک و اخلاقیات جامعه که متأسفانه از روش و منهج اسلام بی‎گانه شده است، امکان‎پذیر می‎باشد، و این نه آسان است و نه مستحیل‎؛ زیرا وقتی عوامل افراط‎گرایی را به طور دقیق مورد بحث و بررسی قرار می‎دهیم در می‎یابیم که این پدیده در هر انسان با موازین متفاوتى وجود دارد‎. از این رو، مصلحین و کسانی که برای درمان این پدیده تلاش می‎کنند باید نخست درمان آن را از خود، خانواده، اطرافیان، محیط پیرامون اعم از طبقۀ دانشجویان و فرهنگیان و کارمندان دولت و … آغاز کنند‎، تا اینکه جلوی این پدیده را قبل از رشد و گسترش‎اش بگیرند .

بسیاری از کسانی که در پدیدۀ افراط‎گرایی توجه و اهتمام دارند، بر این باورند که چالش اساسی افراط‎گرایی، ریشه در تفکر و اندیشه دارد که این در ذات خود یک امر درست است‎؛ اما باید متوجه بود که مهم‎تر از مسأله تفکر، موضوع آداب و اخلاق است، زیرا اخلاق کمر‎بند حمایتی افراد، جوامع و کشورها از آتش سوزندۀ تشدد و تندروی، و خطر کشندۀ انحلال و اباحی‎گریست؛ بنابراین اگر اخلاق و روش متشددین درمان شود، به راه درست باز می‎گردند و اگر اخلاق منحرفین مداوا شود به صراط مستقیم پای‎بند خواهند شد، و این است وسطیت اسلام که افراط و تشدد را انکار می‎کند، چنان‎که انحلال و بی‎بند‎وباری را مردود می‎داند .

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی