Uncategorized

بخش پنجم آدابِ سلام کردن و تأثیرات معنوی و روانی آن در انسان ها

﴿ بخش پنجم﴾:
همانطوری که در بخش های قبلی اشاره کردم، سلام کردن یکی از دستورهای اسلام، در راستای ایجاد حاکمیت صمیمیّت و دوستی، سلام است.
فرهنگ سلام، آنچنان اهمیت و ارزش دارد که شعار رسمی ملت مسلمان در دیدار با یکدیگر معرفی شده است.
اهمیت این موضوع آنگاه بیشتر و بهتر فهمیده می شود که بدانیم پیامبر اکرم صلی الله و علیه وسلم بخیل ترین مردم را کسی معرفی کرده است که در ادای سلام، بخل ورزد.
برنامه های دین اسلام به گونه ای تنظیم شده است که افراد در جامعه ی اسلامی آداب اسلامی را ناگزیر باید رعایت کنند؛ زیرا گاهی تخلّف از یک دستور دینی پیامدهای تحمل ناپذیری برای فرد در پی دارد.
برای نمونه، دستور دین این است که آغاز سخن گفتن و شروع ایجاد ارتباط باید با سلام باشد و هر کس این دستور را رعایت نکند، از برخورد مناسب و شایسته، محروم می شود.
بدیهی است که در هر کار نیکی، آن کس که پیشتاز باشد، فضیلت بیشتری را کسب می کند. درباره ی سلام نیز همین گونه است، آنکه سلام آغاز می کند، از تکبر بر کنار است.
اگر موضوعی، حق متقابل میان دو مسلمان شناخته شود، روشن است که هر دو طرف وظیفه ای بر عهده دارند. به این معنی که اگر یکی از دو طرف زودتر از دیگری سلام گفت، دیگری موظف است پاسخ سلام او را بدهد و این جواب دادن لازم و الزامی است.
در فرهنگ سخنان پیامبر رحمت، با نگاهی دیگر به برخی از گفتارهای آن حضرت، با آثار و پیامدهای مثبت سلام آشنا می شویم.
سلام نامی از نام های الله سبحانه و تعالی است که آن را در زمین نهاده است، پس سلام را در میان خودتان بگسترانید.
حسادت و دشمنی عامل دین زدایی است، و راه ورود به بهشت  ایمان و شرط ایمان، دوستی همگانی و فراگیر است و آنگاه راهکار دوستی، گسترش سلام در میان افراد جامعه است.
گسترش سلام در کنار اطعام دیگران و صله ی ارحام و نماز شب، از راه های ورود به بهشت است.
آمرزش و مغفرت الهی، موهبتی است که نصیب هر کس نمی شود؛ زیرا آمرزش آنجا محقق می شود که بنده با اعمال خویش رضایت حق تعالی را به دست آورده باشد.
رهایی از تکبّر و خارج شدن از خودبینی و کبر، از فضایل مهم اخلاقی است که راهکارها و نشانه هایی دارد.
در اندیشه ی الهی پیامبر بزرگوار اسلام، آنکه سلام آغاز می کند، از تکبر برکنار است؛ زیرا آغاز کردن به سلام، نشانه ی آن است که انسان برای خود نسبت به دیگران، امتیاز و برتری قایل نیست.
بر این اساس، در فرهنگ دینی نه تنها آغاز به سلام به دوری از تکبر می انجامد، نشانه ی تواضع و خاکساری است و تواضع جز رفعت مقام و والایی موقعیت، ره اوردی ندارد.
سلام کردن را در کنار صدقه دادن در تنگ دستی و رعایت انصاف، هر چند به زیان انسان باشد، از عوامل کامل کننده ایمان شمرده میشود.
سِرِّ این سخن، آن است که عمل از ارکان ایمان است و سلام، نمونه روشن یک عمل ایمانی در قلمروی روابط اجتماعی است.
هر چند سلام خود پیام آور دوستی و محبت و امنیت است، اگر همراه با گشاده رویی و برخورد محبت آمیز و آمیخته به عاطفه باشد، از فضیلت بیشتری برخوردار است تا آنجا که چنین سلامی، صدقه به شمار می آید.
مستحب است که آغاز کننده‌ی سلام بگوید:
السَّلاَمُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَهُ اللهِ وَبَرَکَاتُهُ.
سلام و رحمت و برکاتِ الله تعالی بر شما باد،  و ضمیر جمع «کُم» را بیاورد هرچند طرفی که بر او سلام می‌شود یک نفر باشد؛ و جواب دهنده بگوید:
«وَعَلَیْکُمْ السَّلاَمُ وَرَحْمَهُ اللهِ وَبَرَکَاتُهُ»
(و سلام و رحمت و برکاتِ الله تعالی بر شما باد)
یعنی در جوابش، (واو)  عطف را بیاورد: «وعلیکم».
 از عمران بن حصین رضی الله عنه  روایت شده است که فرمود:
جَاءَ رجُلٌ إلَی النَّبِیِّ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: السَّلامُ عَلَیْکُمْ، فَرَدَّ عَلَیْهِ ثُمَّ جَلَسَ، فَقَالَ النَّبِیُّ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «عَشْرٌ» ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَقَالَ: السَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَهُ اللهِ، فَرَدَّ عَلَیْهِ فَجَلَسَ، فَقَالَ: «عِشْرُونَ»، ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَقَالَ: السَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَهُ اللهِ وَبَرَکَاتُه، فَرَدَّ عَلَیْهِ فَجَلَسَ، فَقَالَ: «ثَلاَثُونَ». ﴿رواه أبوداود والترمذی وقال: حدیث حسن.﴾
مردی نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم آمد و گفت:
السلام علیکم، پیامبر صلی الله علیه وسلم جواب سلام او را داد و مرد نشست، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند:

«ده (ده حسنه پاداش برد)»

سپس دیگری آمد و گفت:
۹السلام علیکم ورحمه الله﴾
پیامبر صلی الله علیه وسلم جواب سلام او را نیز داد و مرد نشست، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«بیست (بیست حسنه پاداش برد)»
و سپس یکی دیگر آمد و گفت:
﴿السلام علیکم ورحمه الله و برکاته﴾
ایشان، جواب سلام او راهم داد و سپس مرد نشست و پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«سی (سی حسنه پاداش برد) »
زیرا السلام علیکم، یک حسنه، رحمه الله یک حسنه، و برکاته، یک حسنه است و هر حسنه، ده برابر پاداش دارد.
این حدیث را ابوداود ﴿۵۱۵۹﴾و ترمذی ﴿۲۶۹۰﴾ روایت کرده اند
و اگر کسی وکیل سلام شخص شد، مخاطب باید با لفظِ:
﴿وَعَلَیْهِ السَّلامُ وَرَحْمَهُ الله وَبَرَکَاتُهُ۰ پاسخ سلام وی را بدهد.
از عایشه رضی الله عنها روایت شده است که فرمود:
پیامبر صلی الله علیه وسلم به من فرمودند:
۹این جبرئیل است و به تو سلام می‌کند﴾،
گفتم: وَعَلَیْهِ السَّلامُ وَرَحْمَهُ الله وَبَرَکَاتُهُ
سلام و رحمت و برکات خداوند بر او باد!
متفق علیه است؛ بخاری (۳۷۶۸)، مسلم (۲۴۷)
اما سلام کردن با اشاره ی دست صحیح نیست و این از عادات اهل کفر است، مگر زمانی که شخص دور باشد و نیازی برای آن وجود داشته باشد:
عن أسماء بنتِ یزید رضی الله عنها أنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ فی الْمَسْجِدِ یَوْماً وَعُصْبَهٌ مِنَ النِّسَاءِ قُعُودٌ فَألْوَی بِیَدِهِ بِالتَّسْلِیْمِ. ﴿رواه الترمذی﴾
از «اسماء دختر یزید» رضی الله عنه روایت شده است که پیامبر صلی الله علیه وسلم روزی از میان مسجد گذشت در حالی که عده‌ای از زنان نشسته بودند و ایشان با بلند کردن دست (به زنان) سلام کرد. ‏ ﴿ترمذی ۲۶۹۸۰﴾
و این حمل بر آن شده است که پیامبر صلی الله علیه وسلم لفظ و اشاره را با هم جمع کرده است، و روایت ابوداود: «پس بر ما سلام کرد»، این امر را تأیید می‌کند. ﴿‏ابوداود ۵۲۰۴﴾
سلام، اولین کلمه احترام ‌آمیز در برخوردهای اجتماعی است که هیچ زحمت و دردسری برای گوینده ی آن ندارد، ولی آثار ارزشمند فراوانی دارد.
چه بسیار دوستی ‌های ارزنده و گران‌بهایی که در پرتو سلام آغاز شده است و چه بسیار دشمنیی هایی که با سلام گفتن از بین رفته است.
آشکار کردن سلام چند حُسن دارد:
اول اینکه کسی که در پاسخ دادن کوتاهی کند، عذری نمی ‌‌تواند داشته باشد.
دوم اینکه نشانه ی فروتنی و تواضع است.
سوم اینکه نشانه ی علاقه ‌مندی شخص سلام دهنده به سلامتی و آغاز دوستی با طرف مقابل است.
سلامی که زیرلب یا آهسته باشد، می‌تواند بیانگر اجبار یا فقط رفع مسئولیت باشد تا دیگران، فرد را بی ‌ادب ندانند.
مسلمان نباید در سلام کردن به مسلمان دیگر، میان افراد از جهت دارایی و فقر، لسان، زبان، نژاد و ملیت تفاوتی بگذارد.
اگرکسی به مسلمان فقیری، همانند سلامی که به یک ثروتمند می‌دهد، سلام ندهد، در حقیقت او استبدادی را نسبت افراد در جامعه قایل شده است، و این استبداد در اسلام جائی ندارد.
نکته ی دیگری در آداب سلام، پرهیز از افراط و تفریط در سلام کردن است.
گاهی سلام به اندازه‌ای همراه با احترام است که بیشتر به تظاهر و ریا و چاپلوسی می ‌ماند و گاهی نیز به تناسب موقعیت معنوی افراد، سلام مناسبی به آنها داده نمی ‌‌شود که هر دو نارواست.
اگر سلام فقط احترام ظاهری باشد و در دل به مؤمنان ارادت نداشته باشیم، این کار، نفاق و دورویی است.
همچنین اگر به آنها بی اعتنایی کنیم و در حدّ ارادت قلبی، به شایستگی سلام ندهیم، کوتاهی کرده‌ایم.
پس شایسته است که حدّ هر کسی را رعایت کرد و از افراط و تفریط در سلام پرهیز شود.

عزیزان گرانقدر:

لطفاً این مضامین خیلی مهم و حیاتی را با تمام خانواده، اقارب، دوستان، و همکاران تان شریک سازید، و در رشد فکری، عقیدتی، ایمانی و وجدانی همنوع تان اقلاً یک امر خیری را، مایه ی حصولِ صدقات جاریه ی تان سازید.
جزاکم الله خیراً!
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن