خانه / فقه و احکام / پرسش و پاسخ / تبریک گفتن به اهل کتاب در جشن هایشان

تبریک گفتن به اهل کتاب در جشن هایشان

پرسش :

من دانشجوی مسلمانی هستم که در دوره ی دکترای فیزیک اتمی در کشور آلمان درس می خوانم. خدا را سپس می گذارم که به دینم پایبندم و فریضه هایم را انجام می دهم و در قضایای دینی با برادرانم همکاری می کنم.

پرسشی که می خواهم خدمت شما عرض کنم، این است : در برخورد و رفتار اجتماعی – به ویژه – با نامسلمانان در مناسبت های گوناگون- چه چیزی برما حلال و چه چیزی حرام است؟

برخی مناسبت ها ملی و میهنی و برخی دینی هستند که مشهور ترینشان جشن میلاد مسیح است که به آن جشن کریسمس می گویند و مردم برای آن بسیار شادی می کنند.

آیا می توانیم با هم دانشگاهی مان یا استاد راهنمای پایان نامه یا همکار یا همسایه ی دیوار به دیوار خانه مان در چنین مناسبت هایی شرکت کنیم؟ و با بعضی واژگان رایج و مرسوم این جشن ها و مناسبت ها به آنان تبریک بگوییم؟ از برخی برادران شنیده ام که چنین کاری حرام و از گناهان کبیره است زیرا چنان کاری یعنی تثبیت کفر آنها و این کار گونه ای هماهنگی با آنها و مشارکت در کاری دینی شان است.

اما من اگر با جمله ای به آنان تبریک بگویم یا هدیه ای به آنها بدهم به ذهنم نمی آید آنان را بر باطلشان تأیید کرده باشم یا با کفر و شرکشان سازگار و همخوان شوم،بلکه آن را نشانه ی حسن کردار و خوش رفتاری با مردم می دانم که اسلام ما را بدان فرمان داده است به ویژه اینکه آنها در جشن هایمان به ما تبریک می گویند و به تبریک و هدیه دادن به ما پیشگام می شوند.من این را ستم و خشونت و سنگدلی می دانم و شایسته ی هیچ مسلمانی نیست که این مهر و دوستی آنان را با چهره ای خشک و اخمو پاسخ دهد و مناسبات آنان را نادیده بگیرد و به گونه ای خود را عرضه دارد که بیزاری و انزجار مردم را سبب گردد و به بد جلوه دادن اسلام وشریعت آسمانی بینجامد؛ به ویژه در این روزها که یورش تبلیغاتی علیه اسلام شدت یافته است؛ اسلام را دینی خشن و پشتیبان تروریست معرفی کرده اند و ما با این رفتار خشن باعث می شویم آنان برای حمله به دین و امتمان بهانه ی لازم را داشته باشند.

از حضرتعالی خواهش می کنم دیدگاه فقه معاصر اسلامی را درباره ی این موضوع مانند همیشه در سایه ی موازین شرعی بیان فرمایید. از خدا می خواهم که ملت از دانش شما بهره مند گردند و تلاش و جهاد شما را ارج نهند.

پاسخ :

سپاس و ستایش مر خدا راست و درود و سلام بر پیامبرش.

مساله ای که این برادر پرسیده به طور قطع مساله ی مهم و حساسی است – همانگونه که خودش بیان داشته – خواهران و برادران بسیاری – که در کشورهای گوناگون اروپایی و آمریکایی زندگی می کنند – این را از ما پرسیده و گفته اند که آنان با مسیحیان همزیستی و نشست و برخاست دارند و میان آنان به ناچار پیوندهایی برقرار است مانند همسایگی و همکاری و همکلاسی و چه بسا گاهی مسلمان در می یابد نامسلمان از نظر رفتاری از او بهتر است مانند آن جایی که استاد راهنمای نامسلمان با خلوص نیت به دانشجوی مسلمانی کمک می کند یا پزشک نامسلمان با درستکاری و خلوص هر چه بیشتر بیمار مسلمانی را درمان می کند.

نیکی انسان را اسیر می کند. شاعر گفته است :

احسن الی الناس تستعبد قلوبهمو            فطالما استعبد الانسان احسان

به مردم نیکی کن تا دلشان را به دست آوری … چه بسا با نیکی کردن دیگران را بنده و مسخر خود سازی

موضع مسلمان در برابر نامسلمانانی که دوست اویند و دشمن مسلمانان نیستند و با مسلمانان ستیزه ای ندارند و آنان را از سرزمین شان بیرون نرانده اند یا به بیرون کردن مسلمانان یاری نرسانده اند چیست؟

قرآن کریم قانون رفتار و پیوند میان مسلمان و نامسلمان را در دو آیه بیان نموده که در شأن مشرکان بت پرست فرستاده شده است:

«لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ*إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ وَمَن يَتَوَلَّهُمْ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ»

(خداوند شما را باز نمي دارد از اين كه نيكي و بخشش بكنيد به كساني كه به سبب دين با شما نجنگيده اند و از شهر و ديارتان شما را بيرون نرانده اند . خداوند نيكوكاران را دوست مي دارد*بلكه خداوند شما را بازمي دارد از دوستي ورزيدن با كساني كه به خاطر دين با شما جنگيده اند ، و شما را از شهر و ديارتان بيرون رانده اند ، و براي اخراج شما پشتيباني كرده اند و ياري داده اند . كساني كه ايشان را به دوستي گيرند ، ظالم و ستمگرند)

اين دو آیه، دو گروه دوست و دشمن مسلمانان را از هم جدا کرده است.

آیه ی قرآن، نیکی کردن و رفتاری از سر دادگری را با گروه نخست – که همان نامسلمانان مسالمت جوست – سفارش کرده؛ زیرا واژه ی «قسط» در آیه به معنای عدالت و واژه ی «بر» به معنی احسان و فضل است که از عدالت بالاتر است.عدل و قسط آن است که حق دیگران را بی کم و کاست پرداخت کنیم ولی برّ آن است که افزوده بر حق، فضل و احسان را بدان بیفزاییم، اما دسته ی دیگر که آیه، مسلمانان را از دوستی با آنان برحذر داشته است، آنهایی هستند که با مسلمانان سر جنگ و دشمنی دارند. مسلمانان را به ناحق از سرزمین شان بیرون می کنند ، زیرا مسلمانان گفته اند : پروردگار ما خداوند است همانگونه که قریش و مشرکان مکه با پیامبر و اصحابش چنین کردند.

قرآن برای برخورد با نامسلمانان مسالمت جو، واژه ی «بر» را برگزیده است : « أَن تَبَرُّوهُمْ ». این واژه، شکوهمندترین و والاترین حقی است که پس از به کارگیری در حق خداوند و نیکی به پدر و مادر از آن بهره گرفته شده است.

بخاری و مسلم از اسما دختر ابوبکر روایت کرده اند که به خدمت پیامبر – صلی الله علیه و سلم- رفت و گفت : ای رسول خدا؛ مادر مشرکم پیش من آمده و دوست دارد به او هدیه بدهم. آیا می توانم به نام صله رحم هدیه ای به او بدهم؟ پیامبر – صلی الله علیه و سلم- فرمود : «صلی امک»(با دادن هدیه به مادرت، صله رحم را به جای آر)

این حدیث در مورد زن مشرک بود. روشن است موضع گیری اسلام نسبت به اهل کتاب ملایم تر از موضع گیری آن در برابر مشرکان بت پرست است؛ آنگونه که قرآن خوردن خوراک اهل کتاب و ازدواج را با آنها مباح کرده است :

«الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلُّ لَّهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلاَ مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَن يَكْفُرْ بِالإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ»

(امروزه ( با نزول اين آيه ) براي شما همه چيزهاي پاكيزه حلال گرديد ، و خوراك اهل كتاب براي شما حلال است و خوراك شما براي آنان حلال است ، و ( ازدواج با ) زنان پاكدامن مؤمن ، و زنان پاكدامن اهل كتاب پيش از شما ، حلال است ، هرگاه كه مهريّه آنان را بپردازيد و قصد ازدواج داشته باشيد و منظورتان زناكاري يا انتخاب دوست نباشد . هر كس كه انكار كند آنچه را كه بايد بدان ايمان داشته باشد، اعمال او باطل و بيفايده مي گردد و در آخرت از زمره زيانكاران خواهد بود )

لازمه ی ازدواج و نتیجه ی آن، پدیداری محبت و دوستی میان ز و شوهر است :

«وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ»

(و يكي از نشانه هاي ( دالّ بر قدرت و عظمت ) خدا اين است كه از جنس خودتان همسراني را براي شما آفريد تا در كنار آنان بياراميد ، و در ميان شما و ايشان مهر و محبّت انداخت. مسلّماً در اين ( امور ) نشانه ها و دلائلي ( بر عظمت و قدرت خدا ) است براي افرادي كه مي انديشند)

مگر می شود مرد، همسر و کدبانوی خانه و شریک زندگی و مادر فرزندانشان را دوست نداشته باشد؟ از نتیجه های اینگونه ازدواج ها، خویشاوندی و پیوند میان دو خانواده است و این یکی از پیوستگی های طبیعی و بنیادین بشر به شمار می رود که قرآن در آیه ۵۴ سوره مبارکه فرقان به آن اشاره کرده است….. آیا رواست مناسبتی همچون جشن کریسمس بیاید و فرزند آن را به مادر مسیحی خود تبریک نگوید؟هم چنین اهل کتاب زاده ی مسلمان با خویشاوندان مادریش، مانند: پدربزرگ،مادربزرگ،دایی،خاله،پسردایی ،دختردایی،پسرخاله و دخترخاله پیوند دارد و همه ی اینها اگرچه نامسلمانند، حقوق خویشاوندی دارند…..

شریعت حقوق دیگران را بر مسلمانان واجب نموده و آن اینکه مسلمان پیوسته با ظاهری انسانی و با اخلاقی آراسته در میان همگان پدیدار گردد. پیامبر – صلی الله علیه و سلم- به ابوذر اینگونه سفارش کرد: «اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْتَ وأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الْحسنةَ تَمْحُهَا، وخَالقِ النَّاسَ بخُلُقٍ حَسَنٍ» (از خدا بترس هر کجايي که بودي و در مقابل بدي نيکي کن تا آنر محو نمايد، و با مردم به شيوهء نيکو و اخلاق حسنه رفتار کن)

پیامبر – صلی الله علیه و سلم- فرمود : با مردم خوش رفتار باش و نفرمود : با مسلمانان خوش رفتار باش ….

تبریک گفتن به نامسلمانان در مناسبت هایشان آنگونه که پرسش کننده گفته : آنان برای تبریک گفتن به مسلمانان در جشن های مذهبی پیشگام می شوند، مشروعیت فراوان دارد.به ما فرمان داده شده که خوبی را با خوبی پاسخ دهیم و سلام و احوالپرسی را به روش بهتر از آن یا دستکم مانند آن پاسخ گوییم. خداوند متعال می فرماید :

«وَإِذَا حُيِّيْتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيباً »

(هرگاه شما را درودي دادند به گونه زيباتر و بهتر از آن يا ( دست كم ) همانند آن ، آن را پاسخ گوئيد . بيگمان خداوند حسابرس هر چيزي است).

شایسته ی هیچ مسلمانی نیست بخشش و نیکی رفتارش از دیگران کمتر باشد زیرا مسلمان باید هر چه بیش تر بکوشد که شیوه ی برخورد و رفتارش نسبت به دیگران کاملتر باشد. در حدیث روایت شده : اکمل المؤمنین ایمانا احسنهم خلقا(ایمان مؤمنانی کاملتر است که خوش اخلاقتر باشند)

روایت شده مردی زرتشتی به ابن عباس گفت : درود بر تو باد، ابن عباس برای پاسخ گفت: درود و رحمت خدا بر تو باد. بعضی اصحاب گفتند : تو به او گفتی : رحمت خدا بر تو؟ ابن عباس گفت : آیا او در رحمت خدا زندگی نمی کند؟ اینگونه رفتارها ارزشمندتر است اگر بخواهیم آنها را به اسلام دعوت کنیم و آنان به اسلام نزدیک شوند و مسلمانان را پیش آنان محبوب گردانیم. این کار شدنی نیست مگر به آرامش و صفا و محبتی که باید میان ما و آنان پدید آورد.

پیامبر – صلی الله علیه و سلم- زمان زندگیش در مکه با وجود آزار و اذیت و دشمنی مشرکان با پیامبر – صلی الله علیه و سلم- و یارانش، باز با آنان خوش رفتار و خوش برخورد بود تا آنجا که مشرکان به سبب اعتمادی که به او داشتند اگر در نگهداری امانتی بیمناک بودند آن را نزد رسول الله – صلی الله علیه و سلم- به امانت می گذاشتند و پیامبر – صلی الله علیه و سلم- هنگامی که مکه را ترک فرمود، علی را آنجا گذاشت تا امانت ها را به صاحبانش بازگرداند.

هیچ اشکالی ندارد که مسلمانی یا مرکزی اسلامی به نامسلمانان در مناسبت هایشان – چه شفاهی چه با فرستادن کارت تبریک- تهنیت گویند؛ به شرطی که این تبریک ها و کارت ها شعار یا مطلبی نداشته باشد که با اصول اسلامی مخالف باشد؛ برای نمونه صلیب نداشته باشد؛ زیرا اسلام – به یقین – بنا به آیه ۱۵۷ سوره مبارکه نساء با اندیشه ی صلیب مخالف است.

جمله های مرسوم این مناسبتها برای تعارف و تبریک هیچ تأییدی نسبت به دینشان یا خشنودی از مرام و مسلکشان در برندارد، بلکه تنها جمله هایی است که مردم برای تعارف های روزانه به هم می گویند.

بنابراین مسلمانان می توانند از آنان هدیه بپذیرند و به آنها هدیه بدهند و در این هیچگونه مانعی وجود ندارد. زیرا پیامبر – صلی الله علیه و سلم- از نامسلمانان – مانند رهبر قبطی های مصر به نام مقوقس و دیگران – هدیه هایی می پذیرفت البته پذیرفتن این هدیه ها به این نکته بستگی دارد که محرماتی همچون شراب و گوشت خوک نباشد.

من می دانم برخی فقیهان مانند شیخ الاسلام ابن تیمیه در کتاب معروفش (اقتضاء الصراط المستقیم) شرکت در مراسم و جشن کافران و اهل کتاب را به شدت ممنوع کرده است. من نیز مانند وی – با یکسان نگریستن جشن های اسلامی و جشن های مشرکان و اهل کتاب سخت مخالفم؛ همانگونه که می بینیم بعضی مسلمانان کریسمس را – مانند عید فطر و عید قربان جشن می گیرند و چه بسا در آن زیاده روی نیز می کنند. چنین چیزی جایز نیست. ما جشن های خودمان را داریم و آنها هم جشن های خودشان را دارند، البته از نظر من مشکلی ندارد که مسلمانان به آنها تبریک بگویند، اگر میان مسلمان و آنها نزدیکی و پیوندکاری و همسایگی یا روابط اجتماعی دیگری برقرار باشد که دوستی و نیکوداشت پیوندها آن را اقتضا می کند و عرف سلیم هم آن را جایز و تأیید می نماید.

باید بدانیم شیخ الاسلام ابن تیمیه این فتوا را درباره موضوع بیان شده با حال و هوا و شرایط عصر خویش صادر نموده است. اگر وی در دوره ی ما زندگی می کرد و پیوند و وابستگی نزدیک مردم را می دید و درمی یافت جهان چنان کوچک و بهم پیوسته شده که گویی دهکده ای است، نیاز مسلمانان را به داشتن پیوند با نامسلمانان درک می کرد. با کمال تأسف، آنها در بسیاری از علوم و صنایع استاد مسلمانان گشته اند؛ همچنین اگر آن بزرگوار می دید چه اندازه دعوت اسلام به نزدیک شدن این دو قوم نیاز دارد و ضرورت نمایش ویژگی های مسلمان را به گونه ای آشتی جویانه نه خشونت طلب و مژده دهنده نه نفرت انگیز در می یافت و می دید که تبریک گفتن مسلمان به همسایه یا همکلاسی یا استادش در این مناسبت ها – که نه تنها – بر پذیرش و باور عقیده ی مسیح یا کفر آنان تأییدی نیست، بلکه دیگر مسیحیان برپایی این مراسم را کاری دینی نمی شمرند که آنان را به خدا نزدیک کند و آن را در بیشتر موارد عادتی ملی یا قومی می دانند تا با دید و بازدیدها و خوردن و نوشیدن ها و دادن هدیه به دوستان بیشتر لذت ببرند – بی شک نظرش را تغییر می داد یا از سختگیریش کمی می کاست؛ زیرا شیخ الاسلام ابن تیمیه در صدور فتوا وضعیت زمان و مکان و حالات را در نظر می گرفت. همه ی این سخنان درباره ی جشن های دینی بود؛ اما جشن های ملی مانند : جشن استقلال،وحدت یا جشن های اجتماعی، مانند: روز مادر و کودک و کارگر و …جوان، هیچ اشکالی ندارد که مسلمانی در این مناسبت ها به نامسلمان تبریک بگوید؛ یا در جشن آنها شرکت نماید؛زیرا آن نامسلمان هم میهن اوست یا در کشور او زندگی می کند به شرط اینکه مسلمان از محرماتی که اغلب در این مناسبت ها روی می دهد دوری کند.

سایت تابش

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

آیا در همه اوقات شبانه روز می شود نماز خواند؟

تهیه و تنظیم: خالد کوهی نژاد پرسش: آیا در همه اوقات شبانه روز می شود …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *