خانه / مقالات / تزکیه / تقوا (نگرشی بر مفهوم تقوا در قرآن)

تقوا (نگرشی بر مفهوم تقوا در قرآن)

(و هر كه تقوای الله پیشه کند، الله براى او راه بيرون‏شدنى قرار مى‏ دهد و از جايى كه حساب اش را نمى‏كند به او روزى مى‏رساند.) (طلاق3-2)

ارزش تقوا

تقوا جوهري است كه انسان را نزد الله، مكرَم مي سازد، سبب رهايي از تنگنا و كسب چنان رزق مي گردد كه اصلا در تصور نمی‌گنجد، امور را آسان مي سازد و سبب گشايش بركات از آسمان و زمين مي گردد. الله متعال تقوا را بهترين توشه راه و نيكوترين لباس معرفي مي كند. از ارزش تقوا همين بس كه الله متعال صدها بار آن را در قرآن ياد نموده؛ ثمره و هدف يك ماه قيام، صيام، ركوع و سجود رمضان را صرف كسب همين تقوا مي داند: (لعلكم تتقون). (بقره۱۸۳) (تا تقوا حاصل نماييد).

پاداش متقين در دنيا

قرآن كريم فوايد دنيوي تقوا را این‌گونه بر می‌شمارد:

– تقوا موجب آسان شدن امور انسان می‌شود. (طلاق4)                                    – تقوا موجب حمایت انسان در برابر ضرر شیطان می‌شود. (اعراف201)

– تقوا موجب گشوده شدن برکت‌های آسمان و زمین می‌شود: (اگر مردم قريه‌ها ايمان آورده و به تقوا گراييده بودند قطعا (دروازه های) بركاتى از آسمان و زمين براي شان مى‏گشوديم). (اعراف: 96)

– تقوا باعث توفیق در تشخیص حق و باطل می‌شود: (اى مومنان اگر از الله پروا داريد براى شما [نيروى] تشخيص [حق از باطل] قرار مى‏دهد و گناهان‌تان را از شما مى‏زدايد و شمارا مى‏آمرزد). (انفال 29)

 – تقوا باعث خروج از تنگنا مي شود: (و هر كه از الله پروا كند، الله براى او راه بيرون‏شدنى قرار مى‏دهد و از جايى كه حسابش را نمى‏كند به او روزى مى‏رساند.) (طلاق3-2)

– تقوا باعث دفع مکر کافران می‌شود: (اگر صبر كنيد و پرهيزگارى نماييد نيرنگ شان هيچ زيانى به شما نمى‏رساند). (آل عمران120)

– تقوا سبب نزول نصرت، هنگام برخورد با دشمن می‌شود. (آل عمران 123-125)     – تقوا عامل رستگاري است. (تقوا را پيشه نماييد تا رستگارشويد). (البقره۱۸۹)

– موجب قبولی اعمال می‌شود: (هر آيينه الله از متقين مي پذيرد). (مائده‌: 27)           – تقوا موجب دستیابی به علم می‌شود. (بقره: 182)

– تقوا باعث رحمت الله می‌شود: (و رحمتم همه چيز را فرا گرفته است و به زودي آن را براى كسانى كه پرهيزگارى مى‏كنند و زكات مي دهند و به آيات ما ايمان مي آورند، مقرر مي‌كنیم). (اعراف156)

– سرانجام نیکو: (هر آيينه سرانجام نيكو از آنِ پرهيزگاران است.) (هود49)

– تقوا موجب هدایت می‌شود: (اين است كتابى كه در [حقانيت] آن هيچ ترديدى نيست، مايۀ هدايت براي تقوا پيشگان است) (بقره\2)

اما بالاتر ازينها…

(الله پرهيزگاران را دوست مي دارد.) (آل عمران ۷۶) بلكه (الله دوست متقيان است) (جاثيه ۱۹) و (الله همراه با متقيان است). (نحل ۱۲۸)

مقام متقين در آخرت

در روزي سخت كه الله متعال در مورد هيبت آن مي فرمايد: (اى مردم از پروردگار خود پروا كنيد زيرا زلزلۀ رستاخيز امرى هولناك است. روزى كه آن را ببينيد، هر شيردهنده‌یی شيرخوار را فرو مى‏گذارد و هر حامله یی، حمل خود را فرو مى‏نهد و مردم را مست مى‏بينى و حال آن‌كه مست نيستند ولى عذاب الله شديد است). (الحج ۱-۲) پناه به الله! دراين روز كه قلب ها مي لرزند و تن ها غرق در عرق اند، متقين كجايند؟

در اولين لحضه براي شان گفته مي شود: (آگاه باشيد كه بر دوستان الله نه‌ بيمى است و نه آنان اندوهگين مى‏شوند. هماناني كه ايمان آورده و تقوا پيشه كرده اند). (یونس: 63، 62)

آخر غم آتش سوزان جهنم چه مي شود…؟ صداي بعدي مي رسد: (و متقيان از آن (آتش) دور خواهند بود). (الليل۱۱) الله اكبر! يقينا كه رستگاري حقيقي نصيب اينان گرديد چون به قول قرآن: (پس هر كه را از آتش به دور دارند و در بهشت درآورند قطعا كامياب شده است). (آل عمران ۱۸۵)

حالا مراحل بعدي چه است؟ باز هم نداي الهي: (روزى‌كه پرهيزگاران را به سوى رحمان گروه گروه محشور مى‏كنيم). (مريم ۸۵) ابن کثیر از نعمان بن سعید نقل

می‌کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: (سوگند به الله که با پای پیاده محشور بارگاه نمی‌شوند، بلکه سوار شترانی هستند که کسی همانند آن را ندیده است، سواری ‌هایی از طلا، تا این‌که دروازه بهشت را می‌زنند). خوب بعد ازاين‌كه به دروازه بهشت رسيدند… حال جناتِ كه فراخي شان به اندازه آسمان ها و زمين (بلكه بيشتر از آن) است منتظر اينان است چون اصلا براي همين ها تهيه شده اند: (و بسوي آمرزشى از پروردگار خود و بهشتى كه پهنايش [به قدر] آسمان ها و زمين است [و] براى پرهيزگاران آماده شده است بشتابيد). (آل عمران: 133)

دوستان اش چطور؟!

آخر انسان در دنيا دوستاني نیکی دارد كه يك عمر همراه ‌شان زيسته است. آنها چطور خواهند شد؟ پناه به الله! سختي روز قيامت چنان است كه (هيچ دوست از [حال] دوست صميمى اش نپرسد). (معارج10) و بيشتر ازين: (در آن روز بعضى دوستان دشمن بعضى ديگر اند…). (زخرف: 67) اما… اما اي مؤمن متقي! نترس! تو دوستانت را از دست نخواهي داد. چون در همين آيه، الله متعال تو و دوستان پرهيزگارت را مستثنا مي‌كند و مي فرمايد: (در آن روز بعضى دوستان دشمن بعضى ديگرند، به‌ جز متقيان).

چه زيباست كه الله براي تان بگويد: (اى بندگان من! امروز بر شما بيمى نيست و غمگين نخواهيد شد. كسانى كه به آيات ما ايمان آورده و تسليم

 بودند. شما با همسران‌تان شادمانه داخل بهشت‏شويد). (زخرف۶۸- ۷۰)

آن هم چگونه بهشتي؟

– (سيني هايى از طلا و جام‏هاى در برابر آنان مى‏گردانند و آنجا آنچه دل ها بخواهند و ديدگان را خوش آيد [هست] و شما در آن جاودانيد. و اين‌است بهشتی‌كه به [پاداش] آنچه مى‏كرديد ميراث يافتيد).(زخرف۷۲-۷۳)

– (به راستى پرهيزگاران در جايگاهى آسوده [اند]. در بوستان ها و كنار چشمه‏ سارها. پرنيان نازك و ديباى ستبر مى‏پوشند [و] برابر هم نشسته‏اند. و آنها را با حوريان درشت‏چشم همسر مى‏گردانيم. در آنجا هر ميوه یی‌را آسوده خاطر مى‏طلبند. در آنجا جز مرگ نخستين مرگ (دیگر) نخواهند چشيد و [الله] آنها را از عذاب دوزخ نگاه مى‏دارد). (دخان: 51-56)

– مثال بهشتى‌كه به پرهيزگاران وعده داده شده [چون باغى است‌كه] در آن نهرهايى است از آبى‌كه [رنگ و بو و طعمش] برنگشته و جوي‌هايى از شيرى كه مزه‏اش دگرگون نشود و رودهايى از باده‌یى كه براى نوشندگان لذتى است و جويبارهايى از عسل ناب و در آنجا از هر گونه ميوه براى آنان است و [از همه بالاتر] آمرزش پروردگار آنهاست. (محمد: 15)

آخر اينان كه خطا هايی داشتند!

الله اكبر! اين همه گرامیداشت؟ آخر كه اينان انسان بودند و خطاهايی داشتند، پس آنان چه مي شوند؟سبحان الله! در مورد الله چه فكر كرده ايد؟ پس بشنويد: (و هركه تقواى الله را پيشه كند، بدي‌هايش را از او دور کند و پاداش اش را بزرگ گرداند). (طلاق: 5) (اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد تقواي الله را پيشه كنيد و سخنى استوار گوييد. تا اعمال شما را اصلاح كند و گناهان تان را بر شما ببخشايد). (احزاب71-70)

تقواي الله را پيشه كنيد

الله متعال با چه عبارات زيبا انسان را به تقوا دعوت مي كند: (و آنچه در آسمان ها و زمين است از آن اوست و آيين پايدار [نيز] از آن اوست پس آيا از غير الله پروا مى داريد؟). (النحل۵۲) بعد مي فرمايد: (هر آیینه هيچ معبودى جز من نيست پس از من پروا كنيد). (النحل۲) آن‌هم چگونه تقوايي؟ (اى‌كسانى‌كه ايمان آورده‏ايد از الله آن‌گونه كه حق پرواكردن از اوست پروا كنيد). (آل عمران ۱۰۲)

پس تقوا چيست؟

لغت تقوا از (وقى) گرفته شده است كه به معني وقايه يا پيشگيري است و در اصطلاح تقوا اين است كه میان خودت و آنچه که الله حرام کرده است مانع و سدی قرار دهی. به عبارت ديگر: تقوا اين است كه الله تو را جايي بيابد كه دستور داده و در جايي نيابد كه نهي كرده است.

حقیقت و جوهر تقوا بر این نهاده شده است که قلب تو بزرگی الله را نزد

خود حاضر داشته، هیبت و جلال او را احساس کند. از او خشیت داشته و از عذاب و حساب اش بترسد. تقوا احساسی در ضمیر و حالتی در وجدان است که

موضعگیری ها و اعمال از آن نشأت می‌گیرند و انسان را در آشکار و نهان به الله وصل می‌کند و روح را شفا می‌دهد. تقوا احساس ترس از خشم الله و خواستن

رضای او تعالى است. علی رضی الله عنه مي‌فرمايد: (تقوا ترس از رب جلیل، عمل به تنزيل (قرآن)، قناعت به قليل و آمادگی برای روز رحيل (رفتن) است. عمر بن خطاب رضی الله عنه از کعب رضی الله عنه پرسید: تقوا چیست؟ فرمودند: ای امیر المومنین آیا گاهي از راهی رفته‌ای که در آن خار و خاک باشد؟ فرمود: آری. کعب گفت: چه کار می‌کنی؟ عمر گفت: شلوارم را بالاتر می‌زنم و به جای پاهایم نگاه می‌کنم و آرام آرام قدم بر می‌دارم که مبادا خاری به پایم فرو رود. کعب گفت: تقوا همین است. (يعني اين كه تمام اعمال و تصرفاتت در دنيا همين گونه با احتياط باشند).

امام غزالی می‌فرماید: تقوا نوری است که الله آن را در قلب می‌اندازد، و سید قطب می‌گوید: تقوا نگهبانی است که در اعماق ضمیر مسلمان قرار دارد و قلب نمی‌تواند از آن فرار کند.

دايرة تقوا

مفهوم نادرست تقوا در ميان بعضي اشخاص اين گونه مروج شده است كه لباس سپيد برتن كنند و خود را در گوشة مسجد با تسبيح مشغول سازند، اما در بيرون حق مردم خورند و شهادت به ناحق دهند، نه امر به معروف كنند و نه از منكري بد بينند. اگر شهر و ديار را چپاولگري دين و زمين چاپيد و خون ها را به ناحق ريختاند و آبرو ها را به يغما برد… به او غرضي نيست. چون او هراس دارد كه لباس تقوايش با چرك دنيا ناپاك گردد… اما با توجه به ارشادات الهي، تقوايی‌كه قرآن مي‌خواهد تقواي شامل و کاملی ‌است كه تمام گوشه‌هاي زندگي مؤمن را دربر مي‌گيرد. در قاموس قرآن: نیکی با مردم، عدل، عفو، وفا به‌عهد، پايداري در برابر دشمن، التزام و تداوم بر عبادت، معاملة نيك با مردم، رابطه خوب با همسر، تعامل نيك با فرزندان و رعايت حق هنگام وصیت همه تقوا است، تا اين‌كه اسلام مسلمان‌را در معاملات، احوال شخصي، مسايل اخلاقي، عبادات و بالاخره درصلح و جنگ و پیروزی و شکست به تقوا فرا مي‌خواند.

صفات متقين در قرآن

بعضي از صفات متقين را قرآن اين گونه بيان مي‌كند:

– نيكوكاران، عبادت گزارانِ شب، استغفار كنندگانِ سحرگاهان وآنانی‌‌اندکه در مال‌شان سهمی معین براي سائل و محروم باشد. (ذاریات، 15- 19)

– انفاق کنندگان در خوشی و ناخوشی، فرو خورندگان خشم، عفو کنندگان، آناني‌که اگر کار زشتی انجام دادند، به یاد الله بیفتند و برای گناهان‌شان

طلب بخشش‌کنند و برانجام گناه اصرار نورزند. (آل عمران ۱۳۴- ۱۳۵)                               

– آناني كه با اموال و جان‌های‌شان در راه الله جهاد می‌کنند. (التوبه ۴۴)

– کسانی‌که در نهان از پروردگار می‌ترسند و از آخرت بیمناک اند. (انبیاء ۴۹)

– کسانی‌که به الله، روز آخرت، فرشتگان، کتب آسمانی و پیامبران ایمان دارند، مال خود را با طیب خاطر به خویشاوندان، یتیمان، بينوايان و در راه ‏ماندگان و گدايان داده و در آزادسازی بردگان صرف کنند. آنانی‌که نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند و چون پیمانی بستند، بدان وفا می‌‌کنند. کسانی‌که در برابر سختى و زيان و به هنگام جنگ شكيبا اند. (البقره ۱۷۷)

– آناني‌که به غیب ایمان دارند، نماز برپا مي‌كنند و از آنچه الله روزی شان داده، انفاق می‌کنند. (البقره۲-۳)

– آناني‌كه شعایرِ الله را بزرگ می‌دارند. (حج ۳۲)

چگونه به مقام متقين برسيم؟

قرآن‌كريم وسايل حصول تقوا را چنين بيان مي‌كند:

– عبادت الله جل‌جلاله. (البقره ۲۱)                                                                                – چنگ زدن به آيات الله و پند گرفتن از آن. (البقره ۶۳) (طه ۱۱۳)

– عملي نمودن احكام الهى از جمله قصاص. (البقره 179 )                                               – روزه گرفتن ماه رمضان. (البقره ۱۸۳)

– پيروي از دين الله و خود داري از رفتن به‌راه هاي‌ديگر. (انعام ۱۵۳)                               – مراعات نمودن حدود الله و خود داري از نقض آنان. (البقره ۱۸۷)

– ترس از ايستاد شدن در پيشگاه الله و پند گرفتن از وحى الهي. (انعام ۵۱)

رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: (بنده به مقام متقین نمی‌رسد، مگر به ترک چیزی‌که خلافی در آن نیست که مبادا گناهی در آن باشد). (روایت ترمذی)

ميمون بن مهران تابعي مي‌گويد: انسان تا زماني از جمله متقيان نمي آيد كه با نفس‌خويش محاسبه یی‌سخت‌تر از شريك خود بنمايد تا بداندكه خوراك، پوشاك و نوشيدني او از كجا مي‌آيد. آيا از حلال است يا از حرام؟ (حلية الاوليا)

 

 

پیام اصلاح: 21

اصلاح نت islahnet.com

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

درسی برای عبرت و شلاقی محکم بر روی غفلت!!

نویسنده : بدیع الزمان سعید نورسی / مترجم: داریوش موسوی سیلی محکمی بر غافلان و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *