قرآن

حروف مقطعه، رموز قرآن (۱)

نکات جالب و ناگفته در باره حروف مقطعه

 

اوائل سوره هایی چند از قرآن مجید اصطلاحی به نام حروف مقطعه آمده است که در اول بیست و نه (۲۹) سوره از سور قرآن قرار دارد .

بیست و شش (۲۶) سوره از این تعداد «مکی» و سه سوره دیگر «مدنی» است.
در مورد این حروف چه در قرآن و چه در احادیث و روایات مطلبی که از حقیقت معنایی این حروف پرده بردارد نیامده است . از این رو همواره به عنوان موضوعی پیچیده باقی مانده و مفسّران قرآن درباره آنها نظریات مختلفی ارائه داده اند . نظر اکثر مفسرین اینست که قرآن به این حروف اشاره صریحی نداشته است و در قرآن کریم یا احادیث نبوی غیر از آنچه یاد شد هیچ نشانه یا حدسی که بتواند بحث پیرامون حروف مقطعه اوایل سوره ها هدفی را مشخص کند وجود ندارد.
البته باید گفت ، صحیح نیست که در قرآن چیزى یافت شود که فهم آن از ذهن ما خارج باشد در صورتى که قرآن در منتهى درجه فصاحت و بلاغت است و رهبر به سوى سعادت و سبب تکمیل نفوس مردم می باشد و آیه آیه ۹ سوره بنى اسرائیل« إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ» و آیه ۱۷۴ سوره نساء می فرماید: « قَدْ جاءَکُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً » بمجموع این کتاب شریف اشاره دارد. اگر چه می توان گفت که بعضى از مواقع بنا به اقتضاء حکمت و مصلحت برخى از مطالب در قالب بعضى از الفاظ سر بسته بیان می شود که درک آن بدون دقّت و ضمیمه مطالب دیگر بآسانى میسر نمی گردد.
و به همین دلیل مفسرین برای تحقیق درباره آنها تلاش زیادی کرده اند و به بحر عمیقی داخل گشته اند ‏، حبیب الله نوبخت نویسنده کتاب دیوان دین معتقد است که حروف مقطعه در اوائل سوره ها عنوان مطالب آن سوره هاست . ولی نظریات این عده فقط نظریات فردی است و مورد قبول دانشمندان قرار نگرفته است ‏، از این رو دانشمندان این حروف را جزو اسرار و رازهای پنهانی خداوند می دانند که جز خداوند متعال و راسخین در علم ، کسی به سرّ آن ها آگاهی ندارد و همگی بر این نظر تأکید دارند که خدا به مقصود خویش آگاه تر است.« سرّ من اسرار اللَّه استاثره اللَّه بعلمه »
زان گونه پیام ها که او پنهان دارد*****یک ذرّه بصد هزار جان نتوان داد.

 

حروف مقطعه قرآن :

قرآن ۱۱۴ سوره دارد و در ۲۹ سوره ملاحظه می کنیم که بعد از«بسم الله الرحمن الرحیم »سوره با حرفی آغاز شده است که در اصطلاح مفسران آنها را «فواتح السور» یا «حروف نورانی» و یا «حروف مقطعه» می نامند .
این حروف مقطعه در ابتدای سوره ها ‏، یک حرفی‏، دو حرفی ‏،سه حرفی‏، چهار حرفی یا پنج حرفی هستند که به ظاهر معنای روشنی ندارند .

حروف مقطعه به قرار ذیل است : 


«الم- الم- المص- الر- الر- الر- المر- الر- الر- کهیعص- طه- طسم- طس- طسم- الم – الم- الم- الم- یس- ص- حم- حم- حمعسق- حم- حم- حم- حم- ق- ن »
این حروف به ترتیب در اوایل سوره های « بقره ‏‏، آل عمران ‏،اعراف‏ ،یونس ‏، هود ‏،یوسف ‏، رعد ‏، ابراهیم ‏، حجر ‏، مریم ‏،طه ‏، شعرا ‏، نمل‏، قصص ‏، عنکبوت ‏، روم لقمان ‏، سجده ‏،یس ‏، ص ‏، مومن ‏، فصلت ‏، شوری ‏، زخرف ‏، دخان ‏، جاثیه ‏، احقاف، ق ‏، قلم» هستند.
اگر این حروف جمع شوند و مکررات آنها حذف شود ‏، درست نصف حروف بیست و هشتگانه (۲۸) الفبای عربی یعنی چهارده (۱۴)حرف خواهند بود .

این حروف را – اهل تشیع – در عبارت « صِراط علیٍّ حق نُمْسِکُهُ » به معنای «راه علی حق است ما به آن چنگ می زنیم» یا «على صراط حق نمسکه » یا «على حق ، نمسک صراطه » گردآوری کرده اند .

 اهل نست نیز مى توانند براى تایید راه خود با همین حروف جملاتى مانند « صریح طریقک مع السنه » را بسازند؛ یعنى ، راه و روش تو در صورت هماهنگى با سنت (برداشت خاص اهل سنت از اسلام) صحیح است.

و این حروف (حروف مقطعه با حذف مکررات ) ، نصف حروف هجا است چون اثبات اعجاز نصف هدف آیات قرآن است.

سال ها بعد از نزول قرآن که براى زبان عرب قواعدى و علومى وضع شد حروف را نیز از حیث کیفیت تلفظ تقسیم کرده و هر قسمتى را به نامى نامیدند.
از یکصد و چهارده(۱۱۴) سوره قرآن پنجاه و شش (۵۶) سوره مکی و بیست و هشت (۲۸) سوره مدنی هستند که از (۵۶) سوره مکی قرآن (۲۶)سوره ی آن و از (۲۸) سوره مدنی (۳) سوره ی آن ابتدایشان حروف مقطعه آمده است . یعنی غالب سوره های حروف مقطعه دار (۲۶)سوره از (۲۹) سوره مکی هستند  و به عبارت دیگر هر سوره‏اى که در اول آن حروف مقطعه آمده مکیه است به جز سوره بقره و آل عمران اما سوره رعد اختلافى است.(۱
همچنین بعد از حروف مقطعه معمولاً نام و یادی از کتاب و قرآن و ذکر و وحی و نوشته و . . . در میان می آید .

اما در معانی این حروف ‏، مفسران قدیم و جدید نکات جالبی گفته اند که که شاید هر کدام بخشی از اسرار وجود در این حروف بیان کرده باشند .
به عبارت دیگر حروف مقطعه در اوائل سوره‏هاى مختلف وجود دارد که در برخى از موارد این حروف بطور بسیط بکار برده شده مانند « ص » در اول سوره ۳۸(ص) و « ق » در اول سوره ۵۰ (ق) و « ن » در اول سوره ۶۸ ( القلم ) و در بعضى از موارد فواتح سور از دو حروف متشکل می باشد که مجموعا ده سوره هستند که هفت مورد آن با « حم » شروع می شوند و آنها عبارتند از سوره‏هاى: غافر- فصّلت- شورى- زخرف- دخان- جاثیه- احقاف- و مورد هشتم و نهم و دهم عبارتند از سوره‏هاى : طه- طس- یس. و سیزده سوره دیگر که فواتح آنها از سه حرف شروع گردیده عبارتند از. بقره- آل عمران- عنکبوت- روم- لقمان- سجده- یونس هود- یوسف- ابراهیم- حجر- شعراء- قصص. و دو سوره از قرآن با چهار حروف شروع شده و آنها عبارتند از سوره اعراف و سوره رعد و فقط سوره « کهیعص » است که با پنج حرف آغاز گردیده است. البته اگر در سوره فصلت نیز « حمعسق » را یک مجموعه بحساب آوریم میتوان گفت که در آغاز دو سوره از سوره‏هاى قرآن حروف مقطعه پنجگانه وجود دارد و با توجه به مطالب فوق مجموعا بیست و نه سوره با حروف مقطعه شروع شده است. (۱)
البته متذکر شویم که حروف مقطعه با ذکر مکررات عبارتند از : « ا ، ح ، ر ، س ، ص ، ط ، ع ، ق ، ک ، ل، م ، ن ، ه ، ی »‏ که گاهى آنها را” حروف نورانى” نیز مى‏نامند. (۳)

 


 

منابع :

(۱) أنوار العرفان فی تفسیر القرآن، ج‏۱، ص: ۲۹
(۲)أنوار العرفان فی تفسیر القرآن، ج‏۱، ص: ۱۵۱
(۳) تفسیر نمونه، ج‏۲، ص: ۴۱۶

گردآورنده : حجت الله مومنی
راسخون

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی