فقه و احکاممطالعات اسلامی

خصوصیات تاجر مسلمان

نویسنده: دکتر طه فارس
مترجم: عصمت الله تیموری

قطعا تجارت یکی از بهترین کارهای دنیوی‌ست که انسان‌ها می‌توانند بواسطه آن در پی کسب روزی و درآمد برای خود و خانواده و نیز خدمت به جامعه باشند، اما در این میان، تاجر و بازاری مسلمان نسبت به دیگران فرق‌ها و ویژگی‌هایی دارد که آنها عبارتند از پایبندی به دین و توکل همیشگی به خداوند.

در این برهه‌ی زمانی بر هر بازاری و تاجر مسلمان لازم است تا نسبت به اخلاق نیکو و چیزهایی که در حیطه کاری‌اش نسبت بدان‌ها امر یا نهی شده آگاه باشد، چرا که محرمات و موارد شبهه‌ناک زیاد گریده و بسیاری از معاملات را تحت تاثیر خود قرار داده است و این عامل، او را از اصول و ضوابطی که شریعت برایش متعین نموده منحرف می سازد.

اولین چیزی که لازم است یک بازاری و تاجر مسلمان در زمینه شغلی‌اش بداند اینکه نباید تجارت و داد و ستد او را از یاد خدا، از نماز، تلاوت قرآن و ادای زکات، غافل سازد. خداوند متعال در سوره نور آیه ۳۷ مؤمنینی را که تجارت، آنها را از یادش غافل نمی سازد را ستوده است. چنانچه می فرماید: ﴿ رِجَالٌ لَا تُلْهِیهِمْ تِجَارَهٌ وَلَا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاهِ وَإِیتَاءِ الزَّکَاهِ یَخَافُونَ یَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ ﴾ مردانی که بازرگانی و معامله‌ای، آنان را از یاد خدا و خواندن نماز و دادن زکات غافل نمی‌سازد. از روزی می‌ترسند که دلها و چشمها در آن دگرگون و پریشان می‌گردد.

از طرفی دیگر، خداوند کسی را که تجارت، پرداختن به خواهشات، دوستی مفرط با فرزندان و تلاش برای رفاه آنها، وی را از پرداختن به ذکر و یاد خدا بازداشته، از ادامه دادن چنین مسیری بر حذر داشته و هشدار می دهد که این قبیل افراد، چون رحمت ماندگار و پایدار را با کالای فانی و زودگذر معاوضه نمودند، در آخرت مستحق بزرگ ترین خسارت و ضررها می باشند. چنانچه می فرماید:
﴿ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تُلْهِکُمْ أَمْوَالُکُمْ وَلَا أَوْلَادُکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَمَنْ یَفْعَلْ ذَلِکَ فَأُولَئِکَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴾ [المنافقون: ۹]. ای مؤمنان! اموالتان و اولادتان شما را از یاد خدا غافل نکند. کسانی که چنین کنند (و اموال و اولادشان، آنان را سرگرم و به خود مشغول دارد) ایشان زیانکارند.

تاجر و بازاری مسلمان در معاملات و کسب و کار خود، ابتدا، امر و حکم خداوند را مدنظر دارد و هر قدر هم که معامله برایش منفعت داشته باشد، آن را با دین و ارزش‌های دینی عوض نمی‌کند و بدین راضی نمی‌شود که خدا و فرامینش پایین‌ترین سطح را در منش وی داشته باشند. چنانچه فرموده است: ﴿ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاهِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِکْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَیْعَ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴾ [الجمعه: ۹].
ای مؤمنان! هنگامی که روز آدینه برای نماز جمعه اذان گفته شد، به سوی ذکر و عبادت خدا بشتابید و داد و ستد را رها سازید. این (چیزی که بدان دستور داده می‌شوید) برای شما بهتر و سودمندتر است اگر متوجّه باشید.

تاجر مسلمان، کسی است که سعی دارد مال حرام، هر قدر هم که باشد، بدان چنگ نزند و مال مردم را به ناحق نخورد و پایبند امر و نهی پروردگار باشد. ﴿ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَأْکُلُوا أَمْوَالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْبَاطِلِ ﴾ [النساء: ۲۹]، ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال همدیگر را درمیان خود به ناحق (یعنی از راههای نامشروعی همچون: دزدی، خیانت، غصب، ربا، قمار، و …) نخورید
و نیز فرموده: ﴿ وَلَا تَأْکُلُوا أَمْوَالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُکَّامِ لِتَأْکُلُوا فَرِیقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴾ [البقره: ۱۸۸].
و اموال خودتان را به باطل (و ناحق، همچون رشوه و ربا و غصب و دزدی …) در میان خود نخورید و آن را به امراء و قضات تقدیم نکنید تا از روی گناه، بخشی از اموال مردم را بخورید و شما بر آن آگاه باشید (و بدانید که ستمکار را یاری داده‌اید و مرتکب گناه شده‌اید).

برخی از بارزترین صفاتی که زیبنده هست هر بازاری مسلمان بدان آراسته باشد این است که:

یکم: صادق و امانت دار باشد.

صداقت تاجر در خلال پایبندی به وعده‌هایی که می‌دهد،  توصیفی که از ویژگی‌های جنس مورد معامله می کند، راستگویی در مقدار سودی که عائدش می شود ـ اگر خواست آن را بیان کند ـ ظاهر می گردد. و امانت داری اش نیز از عدم خیانت و دغل بازی با طرف معامله نمایان می شود. بلکه باید برای مشتری و طرف معامله خود خیر خواهی نموده و او را به طرف مسیر خوبی سوق دهد که برای خود می پسندد. بازاریِ مسلمان و درست کردار، در دنیا و آخرت به فضل و رحمت الهی دست می یابد، چنانچه نبی راستگو و صادق ما فرموده است: ((التاجر الصدوق الأمین مع النبیِّین والصدِّیقین والشهداء))[۱].

تاجر راستگو و امانت دار، با پیامبران و صدیقین و شهداء خواهد بود

کسانی که از مسیر صداقت ، امانتداری و تقوا در معاملات و داد و ستدهای خود روی گردانده اند، باید بدانند که در روز قیامت به عنوان انسان های متجاوزگر حشر خواهند شد. در روایات آمده : روزی رسول خدا (ص) وقتی به طرف مسجد می‌رفتند ، دیدند که مردم در حال  داد و ستد هستند.  فرمودند: ای گروه بازاریان!. همه متوجه رسول خدا(ص) شدند و سرهای خود را بالا گرفته و به نبی رحمت نگریستند. ایشان فرمودند: ((إن التجار یُبعثون یوم القیامه فُجَّارًا، إلا مَن اتَّقى الله، وبرَّ، وصدق))[۲]
قطعا تاجران در قیامت، تبهکار برانگیخته خواهند شد، مگر کسی که از خدا بترسد و راستی و درستی را پیشه سازد.

دوم: دوری گزیدن از شبهات:

این مهم بدین نحو امکان دارد که تلاش کند تا معاملاتش تماما صحیح و موافق حکم خدا باشد و از آنچه که برایش پوشیده و مخفی است دوری نماید. و در پی این نباشد تا از رخصت‌ها و حیله‌های شرعی  و نظریات نادر بعضی دانشمندان اسلامی به عنوان راه گریزی جهت صحت معامله خود بهره ببرد،  یا اینکه بخواهد سودی که در آن شبهه حرام یا ربا وجود دارد را جلب نماید. پیامبر خدا (ص) ما را فرمان داده از امور شبهه ناک دوری بجوییم . چنان چه فرمودند: ((دَعْ ما یَریبُک إلى ما لا یَریبُک؛ فإن الصدق طمأنینه، وإن الکذب ریبه))[۳].
آنچه که تو را به شک می اندازد رها کن و به سمت چیزی برو که تو را در شک نیندازد ، قطعا راستی آرامش می آورد و دروغ شک و اضطراب ایجاد می کند.
نیز نبی رحمت (ص) بیان داشته‌اند : کسی که به معاملات شبهه ناک دست می زند، یا نسبت بدان بی توجه هست، به حرام خواهد افتاد، چنان چه فرمودند: ((إن الحلالَ بیِّن، وإن الحرام بیِّن، وبینهما مشتبهات، لا یَعلَمُهنَّ کثیر من الناس، فمن اتَّقى الشبهات، استبرَأَ لدینه وعِرضه، ومن وقع فی الشبهات، وقع فی الحرام))[۴].
حلال واضح و آشکاراست و حرام نیز واضح و آشکار. در بین این دو، اموری مشتبه وجود دارد  که بسیاری از مردم آنها را نمی‌دانند، هر کس که از امور شبهه ناک بپرهیزد، دین و آبروی خود را حفاظت نموده و هر کس که به امر شبهه ناک مبتلا گشت در حرام خواهد افتاد.

سوم: زیاد صدقه دادن و اکتفاء نکردن به ادای زکات فرض هست:

چرا که بسیاری از تجار و اهل بازار، بالاخص در این زمان، به هنگام معامله و داد و ستد خود به سخن‌ها و قسم‌های لغو و امور شبهه ناک مبتلا می‌گردند.  رسول خدا (ص)  فرمودند: ((یا معشرَ التجَّار، إن البیع یحضرُه اللَّغْو والحلف، فشُوبوه[۵] بالصدقه))[۶].
ای گروه بازاریان! در معاملات سخن لغو و قسم وجود دارد آن را با صدقه مخلوط نمایید.

چهارم : زود به بازار رفتن:

رزق، در صبح‌گاهان هست. تاجر و کسبه‌ای که دیر به بازار می‌رود، خیر بزرگی را از دست می‌دهد و از برکت دعایی که پیامبر (ص) برای برکت در رزق کسانی که زود برای معامله  می روند، کردند، محروم می‌گردد، رسول خدا دعا کردند:  (اللهم بارک لأمتی فی بکورِها)  بار الها! برای امتم در صبح‌گاهان برکت عنایت کن.
یکی از صحابه، از اول روز معاملاتش را شروع می‌کرد، ثروتمند شد و مال فراوانی بدست آورد [۷].

پنجم: آسان گرفتن بر تنگ دستان و نیازمندان:

هر کسی که بر تنگ دستی آسان بگیرد، خدا بر او آسان می گیرد. برای تاجر و بازاری مسلمان شایسته نیست بر مشتریان فقیر خود سخت بگیرد. پیامبر (ص) کسی رات که در گرفتن حقش با دیگران مسامحه کرده و آسان می‌گیرد، دعای خیر نموده است: ((رَحِمَ الله رجلاً سَمْحًا إذا باع، وإذا اشترى، وإذا اقتضى))[۸]،
خداوند رحم کند بر کسی که به وقت فروختن یا خریدن یا طلب کردن، آسان می گیرد.

پیامبر(ص) در روایتی ، از یک تاجر بنی اسرائیلی گفتند که با مردم به آسانی و چشم پوشی معامله می نمود و پاداشش چنین شد که خدا نیز از او در گذشت. نبی رحمت‌ (ص)  در شرح ماجرا فرمودند: تاجری بود که با مردم داد و ستد داشت، هرگاه تنگدستی را می‌دید به فرزندانش می گفت: از او درگذرید. امیدست که خداوند از ما در گذرد. و خداوند نیز او را آمرزید. [۹].

ششم. اگر کسی پشیمان شد، جنس را پس بگیرد:

این یکی از صفات نیک بازاریانی هست که در پی این‌اند تا به رحمت و رضوانی که در نزد خداست دست یابند. رسول خدا (ص) فرمودند:  ((من أقال مسلمًا، أقاله الله عثرته))[۱۰]. هر کس که اقاله مسلمانی را در معامله بپذیرد، خداوند از لغزش هایش در خواهد گذشت.

شایسته هست در این فراز، بخشی از روش های حرام و نازیبا را که برخی تجار پیش رو قرار داده‌اند و بدین طریق دین و شریعت را پس پشت انداخته و مال مردم را به ناحق می خورند، بیان داریم.

۱-کم کردن در ترازو:

برخی از بازاریان در معیار وزن و عدد دست درازی می‌کنند، در حالی که خداوند از ارتکاب چنین عملی شدیدا بازداشته است و کسی که به چنین کاری دست بزند را به عذابی شدید وعده داده است. خداوند فرموده است: «وَیْلٌ لِلْمُطَفِّفِینَ * الَّذِینَ إِذَا اکْتَالُوا عَلَى النَّاسِ یَسْتَوْفُونَ * وَإِذَا کَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ یُخْسِرُونَ * أَلَا یَظُنُّ أُولَئِکَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ * لِیَوْمٍ عَظِیمٍ * یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِینَ » [المطففین: ۱ – ۶]، وای به حال کاهندگان (از جنس و کالای مردمان به هنگام خرید و فروش با ایشان)!* کسانی که وقتی (در معامله) برای خود می‌پیمایند (یا وزن و متراژ می‌نمایند) به تمام و کمال و افزون بر اندازه‌ی لازم دریافت می‌دارند.* و هنگامی که (در معامله) برای دیگران می‌پیمایند یا وزن می‌کنند، از اندازه‌ی لازم می‌کاهند.* آیا اینان گمان نمی‌برند که دوباره زنده می‌گردند (و باید حساب و کتاب چنین افزایش و کاهشی را پس بدهند؟).* در روز بسیار بزرگ و هولناکی (به نام قیامت).* همان روزی که مردمان در پیشگاه پروردگار جهانیان (برای حساب و کتاب) برپا می‌ایستند.

خداوند قوم مدین را بخاطر کم و زیاد کردن در وزن‌ها هلاک نمود. وقتی حضرت شعیب نزد آنها آمد و آنان را از انجام این کار بازداشت ، نپذیرفتند، نهایتا هلاک شدند و از بین رفتند.
در روایتی آمده  که رسول خدا (ص) از کنار فروشنده‌ای که در حال وزن کردن بود، عبور کردند و فرمودند: وزن کن، حتی بیشتر بگذار. [۱۱]؛ این نکته نشأت گرفته از این بود که مبادا شخص وزن کننده در زمره مطففین قرار بگیرد که خداوند، وعید سختی بدان ها داده است.

۲- خیانت کردن:

بدین صورت که فروشنده، عیب‌های کالا را بپوشاند و فقط به ذکر خوبی‌های آن بسنده نماید. یا در مورد تاریخ تولید یا محل تولید دروغ بگوید.  یا در مورد کمیت و کیفیت آن خلاف واقع را بگوید و یا دیگر خیانت‌هایی که امروزه در بازارهای ما وجود دارد. این خود یکی از گناهان کبیره ایست که چندین گناه کبیره حرام دیگر از قبیل دروغ، خوردن و کسب مال حرام و… در آن وجود دارد.

پیامبر(ص) ما را از خیانت بازداشته و گفته است که فرد خیانتکار بر منهج و مسیر مسلمانان گامزن نیست. در روایات آمده: روزی رسول خدا  (ص)  از راهی عبور می‌کردند ناگاه مقداری گندم[۱۲] دیدند و  دست خود را در آنها فرو بردند، وقتی مشاهده نمودند که دست شان مقداری خیس شد فرمودند: ای صاحب غذا! این چیست؟ وی گفت: ای رسول خدا! بر آن باران باریده است[۱۳]. فرمودند: چرا آنها را بر روی غذا قرار ندادی تا مردم آنها را ببینند؟ و آنگاه فرمودند: کسی که خیانت کند بر مسیر من نیست. [۱۴]

۳- قسم دروغ:

بدین صورت که فروشنده عمداً و به دروغ قسم بخورد تا مشتری نسبت به قیمت کالا، کیفیت، محل تولید و یا دیگر مختصات آن اطمینان خاطر حاصل نماید. خداوند از قسم خوردن در مواقع غیر ضروری بازداشته است. چنانچه فرموده: ﴿ وَلَا تُطِعْ کُلَّ حَلَّافٍ مَهِینٍ ﴾ [القلم: ۱۰] از فرومایه‌ای که بسیار سوگند می‌خورد، پیروی مکن.
بالفرض اگر فروشنده راست هم بگوید، بازهم قسم خوردن مکروه و ناشایست هست، نبی رحمت (ص) فرمودند: (الحلفُ مَنْفَقهٌ للسلعه، مَمْحَقَهٌ للبرَکه)[۱۵]، قسم کالا را بفروش می رساند، اما برکت را از بین می برد.

اما اگر فروشنده نسبت به کالای خود دروغ می‌گوید و سوگند می‌خورد ، مرتکب یکی از گناهان کبیره شده است و پیغمبر (ص) نیز از انجام این کار شدیدا بازداشته‌اند و کسی را به چنین کاری دست یازد به عذاب دردناکی از جانب خداوند وعده داده است. فرموده اند: سه نفر هست که در روز قیامت خداوند نه با آن ها سخن می گوید و نه بدان ها می‌نگرد و نه آنها را تزکیه و پاک می‌کند و برای آنها عذابی دردناک است. رسول خدا (ص) این جمله را سه بار تکرار نمودند. حضرت ابوذر گفت: این ها ضرر و زیان کرده‌اند. اینها چه کسانی هستند؟  نبی رحمت فرمودند: کسی که اسبال ازار نماید و کسی که نیکی کند و منت گزارد و فردی که کالایش را با قسم دروغین بفروشد. [۱۶].

۴- احتکار:

احتکار به حبس و انبار کردن مایحتاج و غذای مردم به انگیزه گران شدن و بهره بردای از نیاز مردم اطلاق می گردد. این کار باعث ایجاد ضرر و تحت فشار قرار گرفتن شهروندان جامعه اسلامی می‌شود. پیامبر از انجام چنین کاری بازداشته اند  و خبر داده اند ، فردی که چنین کاری بکند ، گنهکار و خطاکار می‌باشد : ((کسی که احتکار کند خطا کرده است))[۱۷]، و نیز فرمودند: (( بجر فرد خطاکار کس دیگری احتکار نمی نماید))[۱۸]،
در روایت دیگری نیز آمده که رسول خدا (ص) خبر داده اند که خداوند سزای شخص محتکر را قبل از آخرت در دنیا خواهد داد و فرجام چنین شخصی ، بر عکس اراده اش می‌گردد، چرا که وی خواسته در دنیا بر سرمایه خود بیفزاید، اما خداوند در دنیا نعمت دارایی و عافیت را از او سلب می نماید. رسول خدا (ص) فرمودند:  هر کس که طعامی ( کالایی ) را بر مسلمانان احتکار نماید، خداوند او را به بیماری جذام و ورشکستگی مبتلا خواهد نمود. [۱۹]

خلاصه این نوشتار این است که هیچ تناقضی بین تجارت و پایبندی به قواعد و قوانین اسلامی وجود ندارد، چرا که هر چه تاجر و بازاری به اخلاق و دین و چارچوب آن نزدیک گردد، به خداوند و به مردم نزدیک‌تر می‌شود و این،  برای خود وی و همکیشان و جامعه‌اش مفید خواهد بود.

 

منبع: انوار وب

———————————————————–
[۱] أخرجه الترمذی فی البیوع برقم: ۱۲۰۹، وقال: حدیث حسن؛ والدارمی فی البیوع برقم: ۲۵۳۹؛ وذکره البغوی فی شرح السنه ۸: ۴ برقم: ۲۰۲۵٫
[۲] أخرجه الترمذی فی البیوع برقم: ۱۲۱۰ وقال: حدیث حسن صحیح؛ وابن ماجه فی التجارات برقم: ۲۱۴۶؛ والدارمی فی البیوع برقم: ۲۵۳۸٫
[۳] أخرجه الترمذی فی صفه القیامه ۲۵۱۸، وقال: حدیث حسن صحیح؛ والنسائی فی الأشربه برقم: ۵۷۱۱؛ والدارمی فی البیوع برقم: ۲۵۳۲٫
[۴] أخرجه البخاری فی الإیمان برقم: ۵۲؛ ومسلم فی المساقاه برقم: ۱۵۹۹٫
[۵] یعنی: قسم را با صدقه می آمیزند، شاید خداوند از آنان درگذرد؛ عون المعبود ۹: ۱۲۴٫
[۶] أخرجه أبو داود فی البیوع برقم: ۳۳۲۶ واللفظ له؛ والترمذی فی البیوع برقم: ۱۲۰۸؛ والنسائی فی البیوع برقم: ۴۴۶۳؛ وابن ماجه فی التجارات برقم: ۲۱۴۵٫
[۷] أخرجه أبو داود فی الجهاد برقم: ۲۶۰۶، والترمذی فی البیوع برقم: ۱۲۱۲ وقال: حدیث حسن، وابن ماجه فی التجارات برقم: ۲۲۳۶٫
[۸] أخرجه البخاری فی البیوع برقم: ۱۹۷۰٫
[۹] أخرجه البخاری فی البیوع برقم: ۱۹۷۲، ومسلم فی المساقاه برقم: ۱۵۶۲٫
[۱۰] أخرجه أحمد فی المسند ۲: ۲۵۲ برقم: ۷۴۲۵، وأبو داود فی البیوع برقم: ۳۴۶۰، وابن ماجه فی التجارات برقم: ۲۱۹۹، وابن حبان فی صحیحه ۱۱: ۴۰۴ برقم: ۵۰۲۹، والحاکم فی المستدرک ۲: ۵۲ برقم: ۲۲۹۱، وقال: صحیح على شرط الشیخین، ووافقه الذهبی؛ وذکره الهیثمی فی المجمع ۴: ۱۹۹ برقم: ۶۵۳۸، وقال: رواه الطبرانی فی الأوسط ورجاله ثقات.
[۱۱] أخرجه أبو داود فی البیوع برقم: ۳۳۳۶، والترمذی فی البیوع برقم: ۱۳۰۵ وقال: حدیث حسن صحیح، والنسائی فی البیوع برقم: ۴۵۹۲، وابن ماجه فی التجارات برقم: ۲۲۲۰٫
[۱۲] د رمتن الصُّبْره آمده است.
[۱۳] باران خیسش کرده است.
[۱۴] أخرجه مسلم فی الإیمان برقم: ۱۰۲٫
[۱۵] أخرجه البخاری فی البیوع ۱۹۸۱؛ ومسلم فی المساقاه برقم: ۱۶۰۶٫
[۱۶] أخرجه مسلم فی الإیمان برقم: ۱۰۶٫
[۱۷] أخرجه مسلم فی المساقاه برقم: ۱۶۰۵٫
[۱۸] أخرجه مسلم فی المساقاه برقم: ۱۶۰۵٫
[۱۹] أخرجه أحمد فی المسند ۱: ۲۱ برقم: ۱۳۵؛ وابن ماجه فی التجارات برقم: ۲۱۵۵ واللفظ له؛ قال فی الزوائد: إسناده صحیح ورجاله موثَّقون؛ وقال ابن حجر فی الفتح ۴: ۳۴۸: إسناده صحیح.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی