خانه / مقالات / تزکیه / دروغ و دروغ پردازی از دیدگاه اسلام (7 قسمت آخر)

دروغ و دروغ پردازی از دیدگاه اسلام (7 قسمت آخر)

شایع ترین گناه دربین افراد دروغ گفتن است، و بدبختانه مسلمانان از گناه کبیره بودن آن غافل اند، رسول الله صلی الله علیه وسلم میفرماید: ﴿ الْكَذِبُ مِنْ الْكَبَائِرِ﴾، ﴿دروغ از گناهان کبیره است.﴾، و نیز فرمودند:

إِنَّ الْکَذِبَ یَهْدِی إِلَى الْفُجُورِ

دروغ انسان را به سوی گناه راهنمائی می کند.

إِنَّ الْفُجُورَ یَهْدِی إِلَى النَّار.

گناه انسان را به جهنم هدایت می کند.

موارد چند در مورد دروغ را بطور خلص خواندیم، حال در مورد توریه و دروغ مشروع و شرایط مشروعیت آن بحث میکنیم.

صداقت و خوبى، دروغ و بدى، هر یک تابع آثار و نتايج آن است، ‌اگر چه در اسلام دروغ حرام و راستگوئى پسنديده است ولي توریه و دروغ مشروع داراى مصالح عمومى و فوائد قابل توجهى مي‌باشد لذا جائز و مشروع ميگردد، بلكه در بعضى حالات واجب است و آن وقتی است كه خطر جدى متوجه جان، ‌مال و ناموس مسلمانى از ناحيه دشمنان اسلام و انسانيت گردد و انسان مي‌تواند با سخني بر خلاف عقيده و انديشهٔ خويش آن خطر و زيان جدى را دفع نمايد برخى از موارد كه دروغ در آن جائز است:

  • اصلاح در ميان مردم :

اگر در ميان مسلمانان اختلافى رخ دهد و با دروغ گفتن ممكن است آتش فتنه و فساد خاموش گردد در اين صورت دروغگوئي گناه نيست بلكه بر عكس ثواب نيز دارد.

عَنْ أُمِّ كُلْثُومٍ بنت عقبة بن أبي معيط رضي الله عنها قَالَتْ: سَمِعَتْ رسول الله صلی الله علیه و سلم يَقُولُ: لَيْسَ الْكَذَّابُ الَّذِي يُصْلِحُ بَيْنَ النَّاسِ فَيَنْمِي خَيْرًا أَوْ يَقُولُ خَيْرًا. (متفق عليه).

از أم كلثوم رضى الله عنها روايت است كه مي‌فرمايد: من از رسول الله صلی الله علیه و سلم شنيدم که فرمود:

كسي كه در ميان مردم صلح و آشتى بر قرار مي‌كند، ‌دروغگو نيست پس خبر خيرى را مي‌رساند يا خبر خيرى مي‌گويد.

  • دروغ با همسر:

همسر، شريك حيات شوهر است لذا بايد نسبت به يكديگر عشق و علاقه، مهر و محبت، صدق و صفا داشته باشند و هرگز اعمالی را مرتكب نشوند كه موجب دلسردی، ‌بدبينى و بى تفاوتى آنان نسبت به يكديگر گردد و چون اكثر زنان خواسته هاى زيادى دارند و چه بسا بر آوردن آن از دست شوهر امكان پذير نيست و نيز ممكن است پاسخ منفي اثرات و نتايج بد داشته باشد. ‌در چنين حالات استثنائى اگر شوهر وعده‌هایی بدهد تا موجب دلسردى و پاشيدگى خانوادگى آنان نگردد جايز است.

عَنْ أَسْمَاءِ بِنْتِ يَزِيدَ قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه و سلم: لاَ يَصْلُحُ الْكَذِبُ إلاَ فِي ثَلاَثٍ : يُحَدِّثُ الرَّجُلِ امْرَأَتَهُ لِيُرْضِيَهَا، وَ الْكَذِبُ فِي الْحَرْبِ وَ الْكَذِبُ لِیُصلِحَ بَيْنَ النَّاسِ. ﴿رواه أحمد والترمذی﴾

از اسماء رضی الله عنها روايت است كه رسول الله صلى الله عليه و سلم فرموند:

فقط در سه حالت دروغ جايز است: شخصي كه با همسرش دروغ مي‌گويد تا او را راضى كند، شخصي كه در جنگ دروغ ميگويد، شخصى كه در ميان دو كس دروغ مي‌گويد تا در ميان آنها صلح و آشتی برقرار نمايد.

  • دروغ در ميدان جنگ:

در ميدان نبرد و جهاد اگر با دروغ گفتن و توريه امكان شكست دشمن و پيشرفت مسلمانان ممكن باشد، ‌در چنين حالات ناگوار و سرنوشت ساز دروغ جايز است؛ زيرا طبق فرمايش پيامبر گرامی صلی الله عایه و سلم که فرمودند، (الحرب خدعة‌) جنگ يكنوع نيرنگ است.

  • دروغ هنگام خطر و زيان:

اگر جان و مال و ناموس خود انسان يا شخص ديگرى در خطر دشمن ستمگر قرار گيرد و براى حفظ آن ناگريز گردد كه دروغ بگويد، در چنين حالت نازك و حساس دروغ گفتن اشكالى ندارد ولي بهتر است كه در تمام موارد فوق از توريه استفاده نمايد.

﴿توريه﴾:

توريه عبارت است از اينكه انسان سخنى بگويد كه شنونده به گمان خود از آن مطلبي بفهمد، در صورتى كه گوينده چيز ديگرى را قصد و اراده نموده است.

مثلاً شخصی در حال فرار از نزد کسی ميگذرد و پس از مدتي مأموران ظالم و ستمگر را ميبيند كه برای كشتن يا مصادرهٔ اموال يا حمله به ناموس و… او را دنبال كرده اند، از او ميپرسند فلان شخص را ندیدی؟ در جواب ميگويد: خير! ستمگران خيال می‌كنند هرگز او را نديده است در صورتي كه او قصد و اراده می‌كند فی الحال كه تو آمده ای او را نمي‌بينم.

آنچه كه ذكر شد كاملا ً‌جنبهٔ استثنائى دارد و هرگز فرد مسلمان نبايد آن را بهانه قرار داده دروغ بگويد و از ملعونين درگاه الهي قرار گيرد، لذا علما گفته اند:

براى اينكه دروغ ذاتاً‌ زشت است، در مواردی كه ضرورت ايجاب ميكند كه مسلمان دروغ بگويد در صورت امكان بايد از توريه و كنايه استفاده نمايد و از دروغ صريح بپرهيزد.

﴿عن علي بن ابى طالب رضی الله عنه عن النبي صلی الله علیه و سلم قال: أَنَّ فِي الْمَعَارِيض مَا يُغْنِي الرَّجُل العَاقِل عَنْ الْكَذِب﴾.

از حضرت علی رضی الله تعالی عنه روايت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: همانا كنايه و توريه، شخص عاقل را از دروغ بي‌نياز مي‌سازد.

در تاريخ اسلام نيز توريه ثابت است كه شمه ئی از آن را نقل میکنیم:

در سفر تاريخي و سرنوشت ‌ساز هجرت كه رسول گرامی صلی الله علیه وسلم همراه دوست صميمی يار غار و برادر ايمانی خويش ابوبكر صديق رضی الله تعالی عنه، عازم مدينه منوره شدند، دشمنان توحيد و رسالت از همه سو براي دريافت جايزۀ بزرگ مادي (براي هر نفر صد شتر و غيره) و احراز مدال ارزشمند جرئت و شهامت و جوانمردي و… آنان را شب و روز دنبال مي‌كردند، و در اين وقت بسيار حساس و خطرناك كوچكترين غفلت موجب زيانهاى جبران ناپذير مي‌گشت و چون ابوبكر رضی الله عنه در زمان جاهليت تاجر بسيار بزرگي بود و هميشه بطرف شام رفت و آمد داشت، لذا اكثر مردم مسير راه مكه مكرمه – مدينه منوره او را ميشناختند ولى پيامبر گرامي صلی الله علیه و سلم را نمي‌شناختند و هرگاه كسي با آنان برخورد مي‌كرد و در بارهٔ رسول الله صلی الله علیه و سلم جويا مي‌شد، ‌ابوبكر رضی الله عنه می فرمود:

هَذَا الرَّجُلُ يَهْدِينِي السَّبِيلَ قَالَ فَيَحْسِبُ الْحَاسِبُ أَنَّهُ إِنَّمَا يَعْنِي الطَّرِيقَ وَإِنَّمَا يَعْنِي سَبِيلَ الْخَيْرِ

اين مردي است كه مرا به راه درست و صحيح راهنمائى ميكند، شنونده گمان ميكرد كه هدفش راه معروف و محسوس است، ولى حضرت ابوبكر صديق اراده و قصدش راه خير بود.

در خاتمه از بارگاهٔ رب ذوالجلال استدعا میکنیم تا این مرض ساری و مدهش را از افراد و جامعه دور ساخته، صداقت، راستی و محبت حقیقی را درقلب های ما جا دهد.

الهم ربنا آمین یا رب العلمین!

 

 

 

نوشته: احمد عارفی

منبع: سایت دعوتگر

ویراستار: سایت اصلاح نت

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

زیستن در سایه سار قرآن

در گفت و گو با محمد در زند منبع: اندیشه اصلاح چه وقت میتوانیم بیشترین …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *