فکر و دعوت

در مسیر سکولاریسم

احکام شرعی را نمی توان اجباری نمود، کسی که دوست دارد نماز بخواند، روزه بگیرد یا از حرام دوری کند، خود بهتر می داند، و کسی که چنین نکند نمی توان او را مجبور نمود، زیرا خودش می داند و خدای خودش”.

این جملات خلاصه آنچه بود که در گفتگویی دوستانه با یک راننده تاکسی داشتم. از او خداحافظی کردم، در حالی که این جملاتش مرا آزار می داد. نه به این دلیل که اولین بار بود آن را می شنیدم، اما آنچه آزارم داد این بود که این جملات را از یک انسان عادی و عامی می شنیدم، و این نشان می دهد که چنین تفکری در میان عوام مردم در جهان عرب و جهان اسلام وجود آشکار دارد.

اگر دستورات شرع الزام آور نباشد، و منهیات آن نیز قانونا ممنوع نگردد، عملا به دروازه سکولاریسم رسیده ایم، اگرچه آن را لعنت کرده و بر آن آب دهان بیفکنیم. سکولاریسم یعنی جدا کردن دین از دولت، و بی تاثیر بودن احکام شرعی بر قوانین عمومی و اجباری نبودن آنها. وقتی احکام شرعی تنها به میل افراد بازگردد، و مخالفت با آنها هیچگونه مجازاتی نداشته باشد، ما در میدان تفکر سکولاریسم قرار گرفته ایم.

از بین بردن “الزام” و “منع” در احکام شرعی یکی از مفاصل کلیدی نزاع با تفکر سکولار است. فلسفه سکولار مخالفتی با وجود طاعات و منهیات در زندگی مردم به دلیل اعتقاد به یک دین خاص ندارد، بلکه از آن حمایت نیز خواهد کرد، اما تا زمانی که این موضوع به زندگی خود فرد بازگردد و تاثیری بر دیگران نداشته، باعث ممنوعیت یا اجباری بودن یک حکم در مورد همگان نشود. چنین تفکری به تعطیل و لغو احکام شرعی در رهبری و حکومت منجر خواهد شد.

اوامر و نواهی موجود در کتاب الله متعال و سنت نبوی هم شامل فرد و هم مجتمع می شوند. هم به شکل شخصی فرد مسلمان را مخاطب قرار می دهند، هم نظام حاکم بر جامعه اسلامی را. زمانی که انسان مسلمان آیاتی مانند : {وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ} { و نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید} (بقره: 43) یا {يُوصِيكُمُ اللَّـهُ فِي أَوْلَادِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ‌ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ} {خداوند به شما چنین سفارش می‌کند که در مورد فرزندانتان، پسر را برابر بهره دو دختر باشد} (نساء: 11) یا {وَلَا تَنكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاءِ} {و با زنانی که پدرانتان ازدواج کرده‌اند، ازدواج نکنید} (نساء: 22) را می خواند، خطاب این آیات را هم متوجه فرد می بیند که باید از آن اطاعت کند، و هم متوجه جامعه ای که باید به این دستورات عمل کرده و بر اساس آن حکومت کند. هرگز کسی از علما و بزرگان مسلمان در گذشته این خطاب را تنها متوجه فرد ندانسته، و جامعه را از شمول آن خارج نکرده است. این نوع نگاه، در نتیجه رسوب تفکر سکولار در میان مردم شیوع پیدا کرده، و باعث شده است آنان اوامر و نواهی شرع را تنها متوجه فرد دانسته جامعه و حکومت را از اجرای آن معاف بدانند.

نمی دانم چنین تفکری با مجازات ها و حدود شرعی که در کتاب الله آمده –مانند قطع دست دزد و شلاق زدن زناکار و قاذف-، چه تعاملی خواهد داشت؟ زیرا حکم در اینجا از مجرد الزام یا منع –که آن را جزو وظایف شرع نمی دانند- بالاتر رفته است. حتی احکامی که در شرع مجازات معینی ندارد، جرائمی است که به صورت تعزیری، با توجه به وضعیت مجرم و جامعه و شرایط وقوع جرم مجازات می شود. این موارد به وضوح به الزام یا منع شخصی اکتفا نکرده و به حد مجازات و عقوبت می رسند.

مهمتر از این بحث، دستور الله متعال به حاکمیت بر اساس دستورات شرع، و توصیف مخالفین با شدیدترین الفاظ انتقادی است، آنجا که می فرماید: {وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّـهُ فَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُ‌ونَ}{و کسانی که بر وفق آنچه خداوند نازل کرده است، حکم نکنند، کافرند}(مائده: 44) و در آیات بعدی: {ظالم هستند}،{فاسق هستند}. هر مسلمانی از این آیات چنین برداشت می کند که احکام شرع، احکامی قضایی و الزام آور هستند، و اجرای آن، و قضاوت بر اساس آن بین مردم از قطعیات و بدیهیات شریعت است. کسی که الزام و منع در شریعت را نفی می کند، چگونه مفهوم “حکم بما انزل الله” را می فهمد؟ اگر اوامر و نواهی در اسلام تنها جنبه شخصی دارند، معنای “حکم” چیست؟

در کتاب الله مکررا در مورد امت اسلام مدح و تمجید می بینیم: {كُنتُمْ خَيْرَ‌ أُمَّةٍ أُخْرِ‌جَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُ‌ونَ بِالْمَعْرُ‌وفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ‌}{شما بهترین امتی هستید که برای مردمان پدید آمده‌اند، که به نیکی فرمان می‌دهید و از ناشایستی باز می‌دارید }(آل عمران: 110). الله متعال وعده داده است که این امت را از نابودی حفظ خواهد کرد، تا زمانی که از دستوراتش تبعیت نماید: {وَمَا كَانَ رَ‌بُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرَ‌ىٰ بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا مُصْلِحُونَ}{و پروردگار تو شهرها را در حالی که مردمانش صالح باشند، ستمگرانه نابود نمی‌کند }(هود: 117). رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در تفسیر این آیه، وقتی زینب بنت جحش پرسید: “آیا از بین می رویم در حالی که صالحانی در میانمان هستند؟” فرمود: “بله! وقتی ناپاکی و خبث زیاد شود”.

این فرمایش رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نیز تفسیری در مورد این آیه است: “قسم به آن که جانم که در دست اوست، امر به معروف و نهی از منکر را انجام می دهید، وگرنه بیم آن می رود که الله متعال بلایی بر شما نازل کند، و پس از آن دعایتان مستجاب نشود”. پس رواج و انتشار فسق و ناپاکی و خبث می تواند باعث از بین رفتن همه مردم یک جامعه شود، حتی نیکوکاران، تا زمانی که آن نیکوکاران برای کاستن از ناپاکی ها و گناهان در جامعه تلاش نکنند، و طبیعی است که چنین تلاشی بدون الزام و منع میسر نخواهد شد.

رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم مراتب و درجات این امر را نیز بیان فرموده، و الزام و منع را اولین و برترین درجات امر به معروف و نهی از منکر دانسته اند: “هرگاه کسی از شما منکری را دید، آن را با دست تغییر دهد، اگر نتواند، با زبانش، و اگر باز هم نتوانست، با قلبش به دنبال تغییر باشد. این پایین ترین درجات ایمان است”.

اگر الزام دیگران به اوامر الهی و منع آنان از نواهی شرع کنار گذاشته شود، امت اسلام برتری خاصی بر دیگر امتها ندارد، و وقتی تنها به انجام کارهای نیک بپردازد، از ناپاکی ها دوری کند، و در بهترین حالت با زبان به نصیحت دیگران بپردازد، مزیتی وجود ندارد که به آن مباهات ورزد. انجام نیکی ها و نصیحت دیگران را همه امت ها و تمدن ها انجام داده اند، در این امر چه ویژگی و مزیتی برای امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم وجود خواهد داشت؟

تردیدی نیست که الزام و منع شرعی باید با حکمت و گفتار زیبا و نیکو همراه باشد، و همه مردم نباید بدون ضابطه و قاعده آن را اجرا کنند، و در حالت ضعف و ناتوانی یا وقتی باعث مفاسد و مضرات بزرگتری شود ضرورتی ندارد. تمام این مسائل از جمله قواعد شرعی واضح و صحیح در این زمینه هستند، و مکمل مسئله الزام و منع در شریعت به شمار می روند، اما نمی توان از این قواعد به عنوان بهانه ای برای زیر سوال بردن اصل حکم استفاده نمود.

خوب می دانم که آن راننده تاکسی وقتی آن جملات را بر زبان آورد، حقیقت آن را مد نظر نداشت و از لوازم و عواقب گفتارش آگاهی نداشت، و مطمئنم که در دیگر مواقع از جملات مشابه دوری کرده و به الله پناه خواهد برد. اما نمی توان از کنار چنین مسائلی به سادگی گذشت، زیرا طرح مستمر آن در میان مردم فرصتی برای بقا و نفوذ چنین تصوراتی در جوامع اسلامی ایجاد می کند، و به مرور بدون این که متوجه باشیم به سکولاریسم خواهیم رسید.

نگارنده: دکتر فهد العجلان
مترجم: حمید ساجدی

سایت قطب

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی