تزکیه

دینداری جمعی(۱)

تمرین دینداری جمعی

نویسنده: دکتر احمد صالح قطران

ترجمه : فرزان خاموشی

دینداری جمعی هدفی است که اسلام آن را در تمامی مفاصل و واژگان دین اختصاص داده است حتی در واژگان، دینداری فردی که در سطح جمعی بازتاب نداشته باشد، فایده ای ندارد و دینداری جمعی آمده است تا اینکه جامعه را از حالت فردی ناخوش آیند با تمام اشکال آن به حالت جمعی با تمام خوبی ها و پاکی ها آن انتقال دهد، حالتی که نشان دهنده ظاهر خالص و پاک است، ظاهر عملی و تطبیقی برای زندگی اسلامی، و شکلی که جهان را با رفتار شگفت انگیزی که خواسته های خود را به مرحله های بزرگ می رساند تحت تاثیر خود قرار می دهد، و مردم را از عبادت نمودن فردی به عبادت کردن پروردگار عالمی انتقال می دهد که دینداری جمعی را با تمام تطبیقاتش مشروع ساخته است، دینداری که سبب می شود فرد با رفتار و احساس و فکر خود به شکل یک امت حرکت نماید.

متأسفانه بسیاری از مردم گمان می کنند که با نماز خواندن و روزه گرفتن به مرتبه کمال رسیدند، و به نهایت دینداری دست یافتند، اما در واقع این چنین نیست، و همچنین بسیاری از مردم گمان می کنند که نبود دینداری فردی، و نبود قیام نماز و روزه مشکل اساسی است ، و این امر حادثه ای است که امت به آن دچار شده و آن را به سوی هلاکت سوق داده است، و امت را از ارتقا و پیشرفت تمدن باز داشته، اما در حقیقت این معادله ای که در نزد میلیونها مسلمان و ملیونها متدین است، دقیق نیست بلکه نادرست است، و در این مقاله تصمیم داریم نقطه ها را بر روی حروف بگذاریم، و به وضوح  مشکل و معضلی که امت از آن رنج می برد را بیان و آشکار نماییم.

اول: هدف ما از دینداری جمعی و دینداری فردی چیست؟

منظور ما از دینداری جمعی این است که فرد وظایف دینی خود را به درستی انجام دهد و تأثیر آن را در رفتار خود و در ارتباط با مردم و محیط پیرامون مشاهده نماید، فردی که نماز می خواند و روزه می گیرد و به حج و عمره می رود در حالی که معامله های ربوی انجام می دهد یا اینکه در خرید و فروش فریب کاری می کند یا اینکه همسایگانش را اذیت می کند یا اینکه سعی دارد به هر روش غیر مشروع مالی را کسب کند این چنین فردی دیندار و متدین نیست، و هچنین کسی که در برابر منکر سکوت نماید و ظلم و ستم وفساد ستمگاران و مفسدان را در برابر آنان توجیه کند این چنین فردی متدین و دیندار نیست.

دوم: مشکل اساسی کجا پنهان شده است ؟

بسیاری از بندگان خدا همانگونه که گفتیم گمان می کنند مشکل امت و گرفتارهای گوناگون آن از کم بودن نمازخوان و روزه دار است، و علاج این مشکل این است که مردم به نمازخواندن و روزه گرفتن پایبند باشند، و این نوع تفکر کج فهمی در دین است ، و این منطق را اگر ابوجهل می دانست هیچگاه در مقابل راه دعوت نمی ایستاد، و اگر این راه حل بود ستمگران و دشمنان ضد اسلام موضع گیری نمی کردند، اینکه انسان متدین فردی باشد چه چیزی به مردم ضرر می رساند، و چه چیزی بر روی جامعه ای که هزار بلکه صد هزار بلکه میلونها نمازخوان و روزه دار در آن وجود دارد تأثیر می گذارد ،دینداری فردی اینگونه است، پس مشکل در دینداری فردی نسیت – منظور ما از دینداری فردی دینداری است که در رفتار فرد تأثیر نمی گذارد- بلکه مشکل در غیاب دینداری جمعی است، دینداری که در جامعه بازتاب دارد؛ چرا که دینداری فردی برای شخص سودی ندارد مگر اینکه به دینداری جمعی پایبند باشد، که این همان مصداق سخن رسول خدا صلی الله علیه و سلم است : هنگامی که در نزد او وضعیت زنی را اینگونه بیان کردند که روزه می گیرد و شب ها نماز می خواند اما  همسایه های خود را آزار و اذیت می کند، رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: (این زن هیچ خیر و خوبی ندارد بلکه با این وضعیت مکانش در جهنم است) ، و وضعیت زن دیگری را برای رسول خدا صلی الله علیه و سلم بیان کردند که نماز میخواند و رمضان روزه می گیرد و همسایه های خود را آزار و اذیت نمی کند، رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود: ( این زن مکانش در بهشت است )، و همچنین رسول خدا صلی الله علیه و سلم در مورد فردی که روزه بر او تأثیر اجمتاعی نمیگذارد فرمود: (من لم يدع قول الزور والعمل به، فليس لله حاجة أن يدع طعامه وشرابه ) یعنی کسی که سخن باطل و ناحق و عمل به آن را ترک نکند، خداوند متعال نیازی ندارد که این شخص برای او روزه بگیرد. و ابن عباس رضی الله عنهما در تفسیر این آیه این چنین فرمود: ((إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ )) العنکبوت ۴۵   نماز (انسان را) از زشتیها و گناه بازمی‌دارد، ((من لم تنهاه صلاته عن الفحشاء والمنكر فلا صلاة له))  (کسی که نمازش او را از فحشا و منکر باز ندارد پس نمازش فایده ای ندارد) ، فرد خیر و خوبی را تنها با زیاد انجام دادن نماز و روزه و گریه کردن کسب نمی کند بلکه علاوه بر این کارها به خاطر اینکه برای مردم سودی دارد و برای آنان مفید است خیر و خوبی را کسب می نماید، و رسول خدا صلی الله علیه و سلم نفرمود: بهترین شما کسی است که زیاد نماز می خواند، بلکه فرمودند:((خيركم خيركم لأهله)) یعنی بهترین شما کسی است که برای خانواده اش بهترین فرد باشد.

پس ما نیازمند به تجدید نظر در تدوین شخصیت جمعی هستیم: شخصیتی که رفتار عبادی او با مفهوم فقهی همراه با رفتار عبادی با مفهوم اجتماعی مطابقت کند، شخصیتی که گمان نکند نماز خواندن پایان راه است، و تنها با التزام بر نماز و روزه به بهشت خواهد رسید، پس بر هر فردی واجب است اینکه بداند هر کلمه ای که سبب آزار و اذیت همسایه اش شود، یا سخن ناحق و باطل بر ضد کسی بزند، یا برای فرد ظالمی شهادت بدهد، یا اینکه با فرد ستمگری همکاری نماید، یا فرد نادان را تأیید و یا مدح کند، یا اینکه فرد منحرفی را تأیید کند که با این وضعیت تمامی حسنات خود را اگرچه به اندازه کوه هم باشد از بین می برد، رسول خدا صلی الله علیه و سلم  می فرماید: ((إن المفلس من أمتي يأتي يوم القيامة بصلاة وصيام وزكاة، ويأتي قد شتم هذا، وقذف هذا، وأكل مال هذا وسفك دم هذا وضرب هذا، فيعطى هذا من حسناته وهذا من حسناته فإن فنيت حسناته قبل أن يقضى ما عليه أخذ من خطاياهم فطرحت عليه ثم طرح في النار)) یعنی فرد بدهکار و مفلس در امت من فردی است که روز قیامت با کلوباری از نماز و روزه و زکات نزد خداوند متعال می آید، در حالی که به دیگران دشنام می داد، و به عده ای تهمت می زد، و مال ناحق رامی خورد ، و عده ای را به قتل رسانده و مورد ضرب و شتم قرار داده بود، (در این حالت) از حسنات او برداشته می شود و به آنانی که مورد ظلم او قرار گرفته اند داده می شود و اگر چه حسنات او قبل از اینکه تمام حقوق مظلومان را ادا کند تمام شود، از گناهان آنان(مظلومان) برداشت و به گناهان او اضافه می کنند که سپس در آتش جهنم انداخته می شود.

پس ما نیازمند شخصیتی هستیم که این نکته را درک کند که حقوق خداوند متعال مانند نماز و روزه براساس بخشش الهی است ، در حالی که حق و حقوق بندگان براساس محاسبه است، پس کسی که نماز و روزه را ترک کند سپس اظهار پشیمانی و توبه کند، خداوند متعال توبه او را با شروطی که توبه دارد می پذیرد، اما کسی که به دیگری ظلم کند به هر شکلی که باشد سپش توبه نماید، توبه او پذیرفته نیست تا اینکه حق مظلوم را ادا کند یا اینکه از او طلب بخشش نماید، پس قضییه به همین سادگی نیست، و حساسیت ارتباط با مردم و محیط پیرامون آن خیلی بالا است، و خوب و بد بودن این ارتباط معیار وارد شدن به بهشت و جهنم است، و مفهوم صحیح دوستی با خدا به میزان محقق ساختن مصالح امت و به میزان آن چیزی که برای جامعه زیان و ضرر است مرتبط است، و مردم با فهمی دور از حقیقت گمان کردند که صحیح بودن دوستی با خدا تنها در کثرت نماز و روزه و ذکر در خلوت ، بدون در نظر گرفتن مصالح و مفاسد امت پنهان شده است ، و(گفتار آنها) همانند سخن شاعر معروفی است که می گوید: ((إذا صح منك الود فالكل هين وكل الذي فوق التراب تراب)) یعنی هرگاه محبت و دوستی از جانب تو برای من اثبات شد دیگر بعد از آن همه چیز آسان است و تمام چیزهای که بالای خاک است ، خاک به حساب می آید.

فهم علمانی نسبت به دین در میان آنان آشکار می شود فهمی که دین را از زندگی جدا می داند، و دین را به عنوان یک رفتار و منش شخصی معرفی می کند، و بسیاری از مردم را مشاهده می کنیم که همواره این شعر را تکرار می کنند:(( مالي وللناس إن مالوا وان عدلوا ديني لنفسي ودين الناس للناس)) یعنی اگر مردم منحرف شدن به من ربطی ندارد ، دین من برای من است و دین مردم نیز برای خودشان است. و همچنین فهم نادرستی از این آیه در میان مردم منتشر است : ((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ)) مائده ۱۰۵   ای کسانی که ایمان آورده‌اید! مراقب خود باشید! اگر شما هدایت یافته‌اید، گمراهی کسانی که گمراه شده‌اند، به شما زیانی نمی‌رساند. بازگشت همه شما به سوی خداست؛ و شما را از آنچه عمل می‌کردید، آگاه می‌سازد.

مردم از این آیه این چنین برداشت کردند که دینداری فردی اصل واساس است، و انسان هر وقت به نماز و روزه پایبند باشد آنچه نزد دیگران رخ می دهد برای او مهم نیست و برای او اهمیتی ندارد، و این فهم نادرست را نیز ابوبکر صدیق رضی الله عنه هنگامی که این مشکل را حس کرد برای مردم گوشزد کرد و آنان را به خاظر این برداشت نادرست توبیخ نمود.

سایت تابش
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی