خانه / مقالات / رمضان مبارک / رمضان ماه رحمت

رمضان ماه رحمت

کلمه رحمت در لغت به معنای جلب منافع و دفع ضرر است.

راغب اصفهانی می‌گوید: رحمت از جانب خدا، انعام و تفضل و از جانب آدمیان مهربانی و عاطفه است، و گفته شده رحمت لغتی است به معنی رقت قلب و انعطاف که اقتضای تفضل و احسان دارد، و در قرآن ذکر رحمت فراوان است که جمله آن به ده معنی باز می‌گردد: اسلام- رزق- شفقت- لطف- عفو- مغفرت- بهشت- رسول خدا- باران- قرآن- نعمت.

در باب رحمت از جانب خدا توجه به چند نکته مهم و اساسی است:

۱-  خداوند رحمت را بر خویش واجب کرده است: «كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ» (انعام: ۵۴)

۲- رحمت خدا همه چیز را فرا گرفته است: «رَحمتي وَسَعَت كُلَّ شيءٍ» (رحمتم همه چیز را فرا گرفته) (اعراف: ۱۵۶)

۳-رحمت خدا بر خشم و غضب او سبقت گرفته است. در حدیث آمده: «اِنَّ رَحمَتي سَبَقَت غَضَبي» (رحمتم از غضبم پیشی گرفته است.)

ابن وزیر در کتاب العواصم و القواصم می‌گوید امید به رحمت الله درهای امید و آرزو را بر بنده می‌گشاید و او را در انجام طاعات تقویت می‌نماید و باعث نشاط در انجام سنت‌ها و سبقت در انجام کارهای خیر می‌شود.

از نشانه‌های رحمت الهی:

۱- شب و روز: «وَمِن رَّحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ» (قصص: ۷۳)

۲- نزول باران: «وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِن بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ» (شوری:۲۸)

‏۳- عدم مجازات انسان‌ها به خاطر گناهانشان: «وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُم بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَل لَّهُم مَّوْعِدٌ لَّن يَجِدُوا مِن دُونِهِ مَوْئِلاً» (کهف: ۵۸ )  ‏

۴- رسوا نکردن پس از گناه: شخصی دزدی کرد او را نزد حضرت عمر بن خطاب بردند. مرد به حضرت عمر (رض) گفت: به خدا قسم این اولین باری است که دست به این کار می‌زنم، عمر گفت: دروغ می‌گویی! خداوند اولین بار بنده‌اش را رسوا نمی‌گرداند.

۵- در نظر گرفتن روز قیامت: «كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ» (انعام ۱۲) تا حق به حقدار برسد و ظالمانی که به سزای عملشان نرسیده مجازات شوند و نیکوکاران که در این دنیا به ثواب و پاداش کامل خود نرسیده به نتیجه اعمال خود برسند.

اسباب  نزول رحمت خداوند:

۱- اهل احسان شدن است: خداوند می‌فرماید: «إِنَّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ » (اعراف: ۵۶ )

اما تعریف احسان و محسن: احسان در تعریف پیامبر (ص) به معنای اینکه آنچنان به حالت حضور و شهود برسی در عبادات، راز و نیازها، که احساس کنی خداوند را می‌بینی و در محضر او هستی و اگر تو او را نتوانستی ببینی او تو را می‌بیند. و محسن کسی که همیشه خداوند را حاضر و ناظر بر اعمال و رفتار خود می‌بیند.

۲- صبر در مقابل مصیبتها: (وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعونَ *‏ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ) (بقره: ۱۵۷)

۳- صلوات فرستادن بر پیامبر (ص): که هر وقت نام مبارک رسول الله فرستاده شد از صمیم قلب به یاد زحمات و مشقات و مجاهده‌های پیامبر و اصحابش بیفتیم و از صمیم قلب برای پیامبر (ص) صلوات بفرستیم و در اینجاست که خدا و ملائکه به فرموده‌ی پیامبر (ص) حداقل ده صلوات بر ما می‌فرستند وقتی که ما محل نزول صلوات خدا و ملائکه شدیم صلوات خدا رحمت است، و صلوات ملائکه استغفار برای گناهانمان است.

۴- ایمان، هجرت و جهاد: « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَالَّذِينَ هَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أُوْلَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللّهِ» (بقره: ۲۱۸) ‏

ایمان عبارت است از شناخت و تسلیم.

۵- اطاعت: که نتیجه و ثمره طبیعی تقواست، و تقوایی که نتیجه طبیعی روزه است: «وَأَطِيعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » (آل عمران: ۱۳۲)

۶- استغفار و توبه: توبه همان تولد دوباره است، منتها تولدی از مادری به نام ایمان، متولد شدن از مادر ایمان را توبه می گویند. مولوی می گوید: بهشت هشت در دارد که یکی از آن هشت در، درِ توبه است. درهای دیگر بهشت باز است و گاهی بسته، اما در توبه همیشه باز است.

قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُون: (بديشان) گفت: اي قوم من ! چرا پيش از تلاش و كوشش براي جلب خوبي‌ها و نيكي‌ها ( با عبادت و اطاعت از الله)عجله براي بلاها و بدي‌ها داريد ( و عذاب و مجازات خدا را با شتاب خواستار مي‌گرديد؟) چرا نبايد از خدا طلب آمرزش كنيد تا مورد مرحمت قرار گيريد ؟ ‏

۷- گریستن در برابر حضرت حق: حضرت علی در این زمینه می‌فرماید: (البکاء من خشیة الله مفتاح الرحمة) گریه از ترس خدا کلید رحمت و بخشایش الهی است.

 گریه کردن بر گناهان؛ بر معاصی گریه کردنی که می‌تواند شوینده همه گناهان کل عمر باشد.

۸- حضور در مجالس ذکر: پیامبر (ص) می‌فرمایند: هیچ قومی در مجلس ذکر حق تعالی ننشیند مگر اینکه ملائکه گرد ایشان حاضر می‌شوند و رحمت بر آنان نازل می‌شود.

۹- سکوت و خاموشی در هنگام شنیدن آیات خداوند: ‏«وَ إِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَ أَنصِتُواْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» (اعراف: ۲۰۴)

۱۰- اصلاح میان برادران دینی و رعایت تقوا: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» (حجرات: ۱۰)

۱۱- عفو و گذشت: «وَ إِن تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» (تغابن: ۱۴)

۱۲- پیروی از آیات قرآن مجید و رعایت تقوا و پرهیز از گناه: «وَهَذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُواْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» (انعام ۵۵)

عمر بن عبدالعزیز هنگام رفتن به مصلی برای اقامه نماز عید، از خداوند طلب رحمت می‌کند و می‌فرماید: «الَّلهُمَّ ارحَمنِي وَ إنَّکَ قُلتَ إنَّ رَحمَةَ اللهِ قَریبٌ وَ إن لَم اکُن مِنَ المُحسِنیِن و أنَا مِنَ الصائمین وَ قَد قُلتَ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً و إن لَم أکُن مِنَ الصائمین وَ أنَا مِنَ المومِنین وَ قَد قُلتَ وَ کانَ بِالمومِنینَ رَحیما وَ إن لَم إستَوجِب ذلک وَ أنَا شیءٍ، وَ قَد قُلتَ وَ رَحمَتي وَسِعَت کُلَ شَیءٍ وَ إن لَم أکُن کَذالک أنا مُصاب و قَد قُلتَ الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ»

(خدایا من را مورد رحمت قرار بده و به تحقیق که خودت گفتی رحمت خدا به اهل احسان نزدیک است و اگر من از اهل احسان نبودم از روزه‌داران هستم و خودت در قرآن فرمودی که زنان و مردان روزه‌دار، خداوند آن‌ها را مشمول مغفرت و اجر عظیم قرار می‌دهد و اگر از جمله روزه‌داران نیستم، من از اهل ایمان هستم و خودت در قرآن فرمودی که خداوند نسبت به اهل ایمان رحیم است و اگر شایستگی این را ندارم که به خاطر مؤمن بودنم مورد رحمت تو واقع شوم من چیزی هستم و تو خودت فرمودی که رحمت من همه چیز را دربرمی‌گیرد و اگر ارزش آن را هم پیدا نکردم من مصیبت زده هستم و خودت در کتابت فرمودی که آن كساني كه هنگامي كه بلائي بدانان مي‌رسد، مي‌گويند: ما از آنِ خدائيم و به سوي او بازمي‌گرديم، آنان ( همان بردباران با ايماني هستند كه) الطاف و رحمت و احسان و مغفرت خدايشان شامل حال آنان مي‌گردد)

در اینجا لازم است یادآوری کنیم که اسباب و موجبات رحمت الهی به موارد مذکور فوق محدود نمی‌گردد و بلکه تمامی عبادات اعم از فرائض و نوافل که انسان را به سوی کمال سیر می‌دهند و به خداوند که کانون و سرچشمه رحمت و لطف و محبت است نزدیک می‌کنند و در نهایت به قرب خداوند می‌رسانند.

تابش

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

روش متفاوت قرآن در پرداختن به روزه

روش قرآنی روزه: خداوند متعال قبل از آیات پیرامون روزه، آیاتی را ذکر می کند …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *