خانه / فقه و احکام / مطالب مختلف / سنتهای نبوی ص هنگام ملاقات با مردم

سنتهای نبوی ص هنگام ملاقات با مردم

۱- سلام

از رسول الله -صلى الله علیه وسلم- سؤال شد: کدام اسلام خوب است؟ فرمود: غذا بدهی، و بر هر کسی که می‌شناسی و نمی‌شناسی سلام بکنی». (رواه البخاری ومسلم).

مردی بر پیامبر -صلى الله علیه وسلم- وارد شد آنگاه عرض کرد: السلام علیکم. رسول خدا جوابش را داد، آن مرد نشست، حضرت -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «ده تا» سپس شخصی دیگری آمد و گفت: السلام علیکم ورحمه الله. رسول خدا جوابش را داد، آن مرد نشست حضرت -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «بیست تا» سپس شخص دیگری آمد و گفت: السلام علیکم ورحمه الله وبرکاته، پیامبر جوابش را داد، آنمرد نشست، پیامبر -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «سی تا». (رواه أبوداود وحسنه الترمذی).

بنگر ای مسلمان، آنکسی که سلام را بطور کامل نمی‌گوید چقدر اجر پاداش را از دست داده است، پس اگر تکمیل کند ۳۰ نیکی بدست می‌آورد و هر نیکی با کمترین تقدیر به ده نیکی تبدیل می‌گردد پس مجموع نیکیهای سلام ۳۰۰ نیکی، و گاهی بیشتر نیز می‌باشد، لذا ای برادر عزیزم زبان خود را به تکمیل کردن لفظ سلام تا «برکاته» عادت بده تا این پاداش بزرگ را بدست آوری.

شخص مسلمان در شبانه‌روز بارها و بارها سلام می کند. مثلاً هنگام ورود به مسجد به حاضرین در مسجد سلام می‌کند، هنگام بیرون شدن از مسجد، هنگام ورود به منزل، هنگام خروج از منزل … ای برادر، هرگز فراموش نکن که سنت چنین است که شخص وقتی می‌خواهد از کسی جدا شود باید سلام بکند، بدلیل حدیث: «هر گاه یکی از شما به مجلسی وارد شد باید سلام بکند، و هر گاه خواست از آنها جدا شود نیز سلام بکند، زیرا که سلام اولی سزاوارتر از دومی نیست». (رواه أبوداود والترمذی).

اگر مسلمان بر سلام‌کردن محافظت کند و در هر ورود و خروج از مسجد و خانه، و محل کار و در راه و هنگام مکالمات تلفنی، و … در شبانه‌روز بیش از ۲۰ بار می شود و شاید هم بیشتر باشد.

۲- لبخند زدن

بدرستی که پیامبر اکرم -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «هرگز چیزی از (کارهای) خوب و نیک را کوچک نشمار، اگر که برادر (مسلمانت) را با لبخند ملاقات کنی». (رواه مسلم).

۳- مصافحه کردن

حضرت رسول الله -صلى الله علیه وسلم- فرموده است: «هنگامی که دو مسلمان با همدیگر ملاقات می‌کنند پس دست همدیگر را می‌گیرند و مصافحه می‌کنند، پیش از اینکه از یکدیگر جدا شوند گناهانشان آمرزیده می‌شود». (رواه أبوداود والترمذی وابن ماجه).

امام نووی می‌فرماید: بدانکه اینگونه سلام و مصافحه هنگام هر دیدار مستحب می‌باشد.

پس ای برادر مسلمان، بکوش که هنگامی که به کسی سلام می‌کنی با چهره‌ای باز وخندان با او ملاقات کنی و دست او را بگیری و با وی مصافحه نمائی، تا اینکه یک وقت به سه سنت عمل کرده باشی.

۴- گفتار نیکو (کلمه طیبه)

خداوند بزرگ می‌فرماید:

﴿وَقُلْ لِعِبَادِی یَقُولُوا الَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّیْطَانَ یَنْزَغُ بَیْنَهُمْ إِنَّ الشَّیْطَانَ کَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوّاً مُبِیناً﴾ (الإسراء: ۵۳).

ترجمه: به بندگانم بگو: سخنی را بگویند که بهترین باشد. همانا شیطان میان شان دشمنی و آشوب می افگند زیرا که شیطان دشمن آشکار انسان است.

و رسول اکرم -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «گفتار خوب و نیک گفتن صدقه است». (رواه البخاری و مسلم).

گفتار نیکو: شامل ذکر و دعا و سلام ومدح و ستایش و ادب بزرگواری در اخلاق و کردار می‌باشد.

گفتار خوب و پسندیده: مانند جادو در انسان اثر می‌گذارد و خاطر او را آسوده می‌گرداند و آرامش به دل او وارد می‌کند.

گفتار نیکو و پسندیده: بیانگر آن نور و هدایتی است که در قلب مؤمن وجود دارد.

پس ای برادر بزرگوار، هیچ فکر کرده‌ای که از صبح تا شب با سخن نیکو و پسندیده زندگی خود را آباد کنی، زیرا که همسرت، فرزندت، همسایگان و دوستانت، و خدمتگزارانت وکسانی که با آنها سر و کار داری همه نیازمند سخن و گفتار نیک و پسندیده‌ات هستند.

سنتهای غذا خوردن

سنتهای قبل از غذا و هنگام صرف غذا:

۱-    گفتن نام خدا.

۲-    با دست راست خوردن.

۳-    از جلوی خود خوردن.

این سنتها همه یکجا در یک حدیث جمع شده است: «ای پسر، نام خدا را بگیر و با دست راست بخور، و از جلو خودت بخور». (رواه مسلم).

۴-    پاک نمودن لقمه و خوردن آن اگر که از دست بیفتد بدلیل حدیث: «هر گاه لقمه‌ی یکی از شما افتاد، اگر چیزی به آن چسبیده پاک کند، سپس آن را بخورد». (رواه مسلم).

۵-    با سه انگشت غذا خوردن: «حضرت رسول الله -صلى الله علیه وسلم- با سه انگشت غذا می‌خوردند». (رواه مسلم).

معمولاً پیامبر -صلى الله علیه وسلم- چنین غذا می‌خوردند، و این کار افضل و بهترین است مگر اینکه نیاز و ضرورتی وجود داشته باشد.

کیفیت نشستن: زانو بزند و بر کف پاهایش بنشیند، یا اینکه پای راست را ایستاده نگه دارد و بر پای چپش بنشیند.

این کیفیت که ذکر شد مستحب می‌باشد. چنانکه حافظ ابن حجر در کتاب فتح الباری ذکر نموده است.

سنتهای بعد از غذا

۱-    لیسیدن ظرف غذا و انگشتان.

چونکه پیامبر -صلى الله علیه وسلم- به لیسیدن انگشتان و کاسه امر نموده، و فرموده: «زیرا که شما نمی‌دانید در کدام قسمت از غذا برکت است». (رواه مسلم).

۲-    ستایش خداوند بعد از غذا خوردن.

«همانا خداوند از بنده‌اش خوشنود می‌گردد هنگامی که غذای را بخورد سپس ستایش او را بجای آورد». (رواه مسلم).

دعای پیامبر -صلى الله علیه وسلم- چنین بود: «الْحَمْدُ ِللهِ الَّذِیْ أَطْعَمَنِیْ هَذَا وَرَزَقَنِیْهِ، مِنْ غَیْرِ حَوْلٍ مِنِّیْ وَلاَ قُوَّهٍ».(ستایش از آن خدائیست که این غذا را به من داد، و بدون توانائی و قدرتی از من آن را روزیم نمود).

فایده و نتیجه این دعا:

«گناهان گذشته‌اش بخشیده می‌شود». (رواه ابوداود والترمذی وابن ماجه، وحسنه الحافظ والألبانی).

اگر فرد مسلمان بر انجام دادن این سنتها کوشا باشد چیزی در حدود ۱۵ سنت می‌باشد، و این در صورتی که سه وعده غذا بخورد چنانکه معمول می باشد، و گاهی نیز بر این سنتها افزوده می‌گردد اگر که بیش از سه وعده غذا بخورد.

سنتهای نوشیدن

۱-    گفتن نام خدا.

۲-    با دست راست نوشیدن، بدلیل حدیث: «ای پسرک، نام خدا را بگیر، و با دست راستت بخور …».

۳-    نفس کشیدن در بیرون (از ظرف آب) هنگام آب خوردن (یعنی اینکه سه مرتبه نفس بکشد و به یک نفس آب ننوشد). پیامبر -صلى الله علیه وسلم- ۳ بار هنگام نوشیدن نفس می‌کشید.

۴-    حالت نشسته نوشیدن: «هرگز یکی از شما ایستاده ننوشد». (رواه مسلم).

۵-    گفتن: «الْحَمْدُ ِللهِ»بعد از نوشیدن: (همانا خداوند از بنده‌‌اش خوشنود می‌گردد هنگامی که غذای را بخورد سپس ستایش او را بجا آورد و نوشیدنی را بنوشد سپس ستایش او را بجا آورد». (رواه مسلم).

و مجموع این سنتها از ۲۰ سنت کمتر نیست، اگر شخص مسلمان بر انجام دادن آنها بکوشد، و این سنتها شامل نوشیدنیهای گرم و سرد می‌باشد، از آن جای که برخی مردم هنگام بعضی از نوشیدنیها از این سنتها غافل می‌شوند، شایسته بود که این نکته را یادآوری نمایم.

ادا نمودن نمازهای سنت در منزل

۱-  حضرت رسول الله -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «بجز نمازهای فرض، همانا بهترین نماز شخص، نماز خواندن در خانه است». (متفق علیه).

۲-  و فرموده است: «نماز سنتی که شخص در جای ادا می‌کند که کسی او را نمی‌بیند، برابر است با ۲۵ نمازی که مردم او را ببینند». (رواه أبویعلی وصححه الألبانی).

بنابراین نمازهای سنت در شبانه‌روز تکرار می‌شود، نمازهای سنت راتبه بعد و قبل از فرایض و نماز ضحی و وتر، پس شخص نمازگزار کوشش نماید که اینگونه نمازها را در خانه‌اش بخواند تا اینکه پاداش بزرگی حاصل نماید و همچنین به سنت عمل نموده باشد.

فایده ادای نماز سنت در منزل:

أ‌-      سبب اخلاص و خضوع بیشتر می‌گردد و دور از خودنمایی است.

ب‌-     باعث نازل شدن رحمت الهی در منزل می‌گردد، و همچنین سبب بیرون شدن از شیطان از خانه می‌گردد.

ت‌-     سبب می‌شود که اجر و پاداش نماز چندین برابر شود، چنانکه ادای نماز فرض در مسجد اجر و پاداش آن چندین برابر می‌گردد.

سنت و آداب برخاستن از مجلس

دعای کفاره‌‌ی مجلس بگوئی و آن عبارت است از «سُبْحَانَکَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِکَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُکَ وَأَتُوْبُ إِلَیْکَ».(رواه أصحاب السنن).

در شبانه‌روز چقدر مجالس وجود دارد که مسلمان در آنجا حاضر می‌گردد و می‌نشیند سپس بر می‌‌خیزد، ما در اینجا برخی از این مجالس را ذکر می‌کنیم:

۱-  همگام صرف غذا (در سه وعده)، بدون شک که شما با کسانی که سر سفره با شما نشسته‌اند صحبت می‌کنید ….

۲-  وقتی که فردی از دوستانت یا همسایه‌‌ات را می‌بینی و با او صحبت می‌کنی هرچند که ایستاده باشی …

۳-  هنگامی که با همکارانت و دوستانت در محل کار یا در کلاس درس می‌نشینید.

۴-  هنگامی که با زن و فرزندانت می‌نشینی و با یکدیگر صحبت می‌کنید.

۵-  وقتی که در ماشین سواری و همسر یا دوست همراه شما در ماشین نشسته است.

۶-  وقتی که به مجلس درس یا سخنرانی حاضر می‌شوی.

خداوند تو را حفظ کند، بنگر چند مرتبه در شبانه‌روز این دعا و ذکر را تکرار نموده‌ای در این صورت ارتباط شما همیشه با پروردگار است، پس چند مرتبه ستایش پروردگارت را گفته‌ای، و از آنچه که شایسته عظمت و جلالش نیست او را پاک و منزه داشته‌ای، هنگامی که می‌گویی: «سُبْحَانَکَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِکَ». و چند بار در شبانه‌روزت از آنچه که مرتکب شده‌ای بواسطه توبه و استغفار با پروردگارت تجدید عهد نموده‌ای هنگامی که می‌گویی:«أَسْتَغْفِرُکَ وَأَتُوْبُ إِلَیْکَ»و چند بار به یگانگی خداوند اقرار نموده‌ای، یگانگی در ربوبیت، و یگانگی در الوهیت و یگانگی در اسماء و صفاتش، وقتی که می‌گویی: «أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ».

پس بدینگونه در تمام شبانه‌روزت توحید و یکتای خداوند را می‌گویی و او را به پاکی یاد می‌کنی، و از آنچه مرتکب شده‌ای توبه و استغفار می‌نمایی.

فایده عمل نمودن به این سنت

سبب کفاره و بخشش گناهان و بدیهایی که در آن مجلس مرتکب شده می‌گردد.

نکته:

امام ابن قیم می‌فرماید: نشستن و جمع شدن با دوستان و برادران و دو نوع است:

یکی: جمع‌شدن برای خوش نمودن نفس و گذراندن وقت، پس اینگونه زیانش راجح‌تر از فایده‌اش می‌باشد، و کمترین زیانش اینست که قلب را فاسد ویران می‌گرداند و وقت را تلف می‌کند.

دوم: جمع‌شدن و نشستن با دوستان و برادران برای همکاری در اموری که سبب نجات است، یکدیگر را به حق سفارش نمودن، پس اینگونه مجالس بزرگترین غنیمت و سودمندترین مجالس بشمار می‌آید.

نیت و قصد خوب و نیک داشتن

خداوند تو را حفظ کند، بدانکه تمام کارهای مباح و جایزی که انجام می‌دهی از خواب و خوردن و بدست آوردن رزق و روزی و غیره، همه اینها را می‌توان تبدیل به طاعات و قربان نمود، به شرط اینکه هنگام انجام دادن این اعمال نیت تقرب به درگاه الهی داشته باشی.

حضرت رسول الله -صلى الله علیه وسلم- فرمود: «بدرستی که همه اعمال وکردارها به نیتها بستگی دارند، و برای کس است آنچه نیت کرده است (مطابق نیتش با وی رفتار می‌شود) …». (رواه البخاری ومسلم).

مثال: شخص مسلمان شب زود می‌خوابد تا اینکه برای نماز شب و یا نماز صبح بیدار شود، پس در این حالت خوابیدنش برایش عبادت محسوب می‌گردد. همچنین بقیه اعمال مباح و جایز .

غنیمت شمردن یک وقت برای چندین عبادت

غنیمت‌شمردن وقت برای انجام دادن بیش از یک عبادت فنی خاصی است که فقط آنهایی که بر اوقاتشان محافظت می‌کنند می‌دانند.

و این در زندگی روزمره ما چندین صورت علمی دارد:

۱-  هنگامی که مسلمان به مسجد می‌رود، پیاده یا با ماشین بدرستی که رفتنش به سوی مسجد خود عبادت است و بخاطر این کار به وی پاداش داده می‌شود، ولی می‌تواند این وقت را غنیمت بشمارد برای ذکر خدا یا قراءت قرآن، پس در این صورت یک وقت واحد را برای بیش از یک عبادت غنیمت شمرده است.

۲-  زن مسلمان هنگامی که در منزل کارهای خانه را انجام می‌دهد، اگر نیت تقرب به درگاه الهی داشته باشد، برایش عبادت محسوب می‌گردد، پس می‌تواند با عبادتهای دیگر مانند ذکر خدا، گوش فرادادن به نوار اسلامی، از این اوقات استفاده ببرد.

از عبدالله عمر رضی الله عنها روایت است که می‌فرماید: (ما در یک مجلس صد بار می‌شمردیم که رسول خدا فرمود: «رَبِّ اغْفِرْ لِیْ وَتُبْ عَلَیَّ إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الْغَفُوْرُ». ای پروردگارا، مرا بیامرز، و توبه‌ام را بپذیر، بدرستی که تو توبه پذیر و بسیار مهربانی).(رواه أبوداود والترمذی).

پس تأمل کن و بیاندیش که حضرت رسول الله -صلى الله علیه وسلم- چگونه یک وقت را برای انجام دو عبادت غنیمت می‌شمرد.

۱)    ذکر خداوند و استغفار

۲)    نشستن با یاران و اصحاب برای آموزش دادن امور دین به آنها..

در هر حال خدا را یادکردن

۱-  ذکر خدا اساس و پایه عبودیت و بندگی است، زیرا که نشانه‌ی رابطه بنده با پروردگارش در تمام اوقات و احوال می‌باشد.

از حضرت عایشه رضی الله عنها روایت است که فرمود: «حضرت رسول خدا -صلى الله علیه وسلم- در هر حال خدا را یاد می‌کردند». (رواه مسلم).

بنابراین ارتباط با خدا زندگی است، و پناه بردن بسوی او نجات است، و نزدیک‌شدن به وی رستگاری و خشنودی است، و دورشدن از او گمراهی و زیان است.

۲-  ذکر خدا کردن همانا نشانه‌ی جدایی بین مؤمنان و منافقان می‌باشد، زیرا که منافقان خیلی کم خدا را یاد می‌کنند.

۳-  شیطان هرگز بر انسان چیره نمی‌شود مگر در صورتی که از یاد خدا غفلت نماید، بنابراین ذکر و یاد خدا دژ محکمی است که انسان می‌تواند بوسیله آن خود را از حیله و نیرنگ شیطان محفوظ نگه‌دارد. و شیطان همیشه دوست می‌دارد که انسان ذکر خدا را فراموش کند.

۴-  ذکر کردن همانا راه سعادت خوشبختی است، خداوند می‌فرماید:

﴿أَلاَ بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ﴾. (الرعد: ۲۸).

۵-  باید به طور مستمر خدا را یاد کرد، چونکه بهشتیان در روز قیامت بر هیچ چیز حسرت نمی‌خورند مگر بر لحظه‌ای که در دنیا بدون ذکر خدا سپری نموده‌اند. (بطور استمرار ذکر نمودن یعنی پیوند و ارتباط مستمر با خداوند).

امام نووی می‌فرماید: علما اجماع دارند که برای شخص بی‌وضو، جنب و حائض و نفساء، جایز است که با قلب یا زبان ـ بجز تلاوت قرآن ـ خدا را یاد کند، مانند: سبحان الله، الحمد لله ، لا اله الا الله، الله اکبر، و درود و سلام بر پیامبر -صلى الله علیه وسلم- و دعاء.

۶-  کسی که خدا را یاد کند خداوند او را یاد می‌فرماید: خداوند می‌فرماید:

﴿فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ﴾ (البقره:۱۵۲)

در این دنیا هنگامی که به شخصی گفته می‌شود فلان پادشاه یا رئیس تو را در مجلس خودش یاد نموده و ستوده چقدر خوشحال می‌گردد، پس هنگامی که پادشاه پادشاهان (ملک الملوک) در بهترین مجلس نزد فرشتگان او را یاد کند حال آن بنده چگونه خواهد بود.

۷-  هدف از ذکر خدا تکرار برخی کلمات نیست که زبان تکرار کند و قلب از طاعت و تعظیم خداوند غافل باشد، بلکه همراه با ذکر زبان باید در معنای آن کلمات تدبر و تفکر کرد، خداوند فرموده است:

﴿وَاذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَخِیفَهً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلا تَکُنْ مِنَ الْغَافِلِینَ﴾. (الأعراف: ۲۰۵).

بنابراین باید انسان ذکرکننده بداند که چه می‌گوید پس ذکر قلب با ذکر زبان یکجا جمع شوند، تا اینکه انسان بطور ظاهر و باطن با پروردگارش ارتباط بگیرد

گرفته شده از کتاب: بیش از ۱۰۰۰ سنت در شبانه‌ روز

نویسنده: خالد الحسینان

برگردان: دکتر حسین تاجی گله‌ داری

منبع : دائره المعارف

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

لعن کردن

در این مقاله به طور مختصر به تعریف لعن و حکم آن می پردازیم. مؤلف …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *