اخلاق و تربیتفقه و احکام

شرایط مقبولیت استغفار و آداب آن

استغفار مقبول و پذیرفته شده در نزد خدا دارای شرایط لازم و آداب تکمیل‌کننده آن است:

۱-صحت نیّت و اخلاص برای خداوند متعال است. خداوند، اعمالی را می پذیرد که خالص برای رضای او انجام شده باشد، همانطور که می ‌فرماید:وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِیَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّین.[بینه/۵] «و فرمان نیافته بودند جز اینکه خدا را بپرستید در حالی که به توحید گراییده‌اند دین [خود] را برای او خالص گردانند». و پیامبر(ص)می فرماید:(إنما الأعمال بالنیات وإنما لکل امریء ما نوی) (متفق علیه).«ثواب اعمال بستگی به نیّت دارد و هرکس نتیجه نیّت خود را در می‌یابد».

۲-توافق قلب و زبان به معنای استغفار است: یعنی نباید زبانش استغفرالله گوید ولی قلبش بر معصیت و نافرمانی مصر باشد.

۳-یکی دیگر از آداب استغفار این است که فرد به دنبال آن باید میان خوف و رجا باشد. خداوند متعال خود را اینگونه توصیف می‌نماید:غَافِرِ الذَّنْبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِیدِ الْعِقَابِ [غافر/۳] « گناه بخش و توبه‌پذیر [و] سخت کیفر است». و باز می فرماید:اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیم. [مائده/۹۸] «بدانید که خدا، سخت کیفر است و [بدانید] که خدا آمرزنده مهربان است».

امثال این آیات زیاد هستند که تمام آنها موازنه میان خوف و رجا را در قلب می کارند، و جز تبهکاران از مکر و عذاب خدا ایمن نیستند و جز گروه کافران کسی از رحمت خدا مأیوس نمی ‌باشد. گنهکار هر اندازه هم که گناه او زیاد و بزرگ باشد نباید ترک توبه و استغفار کند، زیرا گناه او هر چه باشد بخشایش و مغفرت پروردگار از آن بزرگتر و رحمت او از آن واسع‌تر و بخشش‌ از آن فراوان‌تر است. و در حدیث مشهور قدسی که مسلم از ابوذر روایت میکند این است که پیامبر(ص)از جانب پروردگار متعال می فرماید:(یا عبادی، إنکم تخطئون باللیل والنهار وأنا أغفر الذنوب جمیعاً فاستغفرونی أغفر لکم).«بندگان من شما شب و روز مرتکب گناه می‌شوید و منم که تمام گناهان را می‌آمرزم لذا از من طلب آمرزش کنید و من شما را می‌بخشایم».

۴-یکی دیگر از آداب استغفار این است که شخص جویای اوقات مناسب و خوب همچون سحرگان، باشد. خداوند متعال می فرماید:وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالاَسْحَارِ [آل عمران/۱۷] استغفارکنندگان در بامدادان.

۵-یکی دیگر از آداب استغفار این است که هنگام ادای نماز: در سجده، قبل از سلام و یا بعد از آن به استغفار پردازد.
پیامبر (ص) به ابوبکر صدیق یاد داد که قبل از سلام گفتن نماز بگوید:(اللَّهُمَّ إنی ظَلَمْتُ نَفْسِی ظُلْماً کَثِیراً وَ لا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ، فاغْفِرْ لِی مَغْفِرَهً مِنْ عِنْدِکَ وَارْحمْنِی إنَّک أَنْتَ الغَفُورُ الرَّحِیم) (البخاری) «خداوندا! من به خود فراوان ستم کرده‌ام و جز تو بخشاینده ی من نیست. پس مرا به بخشندگی خودت ببخش و به من رحم کن بی گمان تویی بسیار بخشایشگر و مهربان».

۶-یکی دیگر از آداب استغفار این است که فرد برای خود و مسلمانان دعا کند؛ که با خود را در زمره آنان امید آن می رود که خداوند متعال به سبب برکت آنان  او را مشمول رحمت خود نماید و گناهانش را بیامرزد. به همین خاطر می ‌یابیم که استغفار انبیاء مخصوص به خودشان نبوده بلکه آنان برای خود، والدین خود و برای تمام مسلمانان زن و مرد دعا می‌کردند همانطور که در دعای نوح، ابراهیم علیهم السلام و دیگران آنگونه می‌یابیم. نمونه‌ای از دعای ابراهیم:رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَلِوَالِدَیَّ وَلِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسَابُ [ابراهیم/۴۱] «پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را، در آن روز که حساب برپا می‌شود، بیامرز!».

۷-یکی دیگر از آداب استغفار این است که: شخص با همان عبارات و صیغه‌های قرآنی و مأثورات سنتی، به دعا و استغفار بپردازد که در این صورت از لحاظ بیان، ارزش، مفهوم، گیرایی و تأثیر در دلها روشن‌تر، قوی‌تر، جامع‌تر و بانفوذتر می باشد. برخلاف آنچه که بعضی در استغفار و دعا به صیغه‌ها و اوراد ساخته و پرداخته خود اقدام می نمایند زیرا که چنین عملی حلاوت و شیرینی کلمات قرآنی و گیرایی عبارات نبوی را ندارند.از جمله صیغه‌ها و دعاهای قرآنی، دعاهایی است که قرآن از زبان آدم، نوح، ابراهیم و سایر انبیای مرسل علیهم السلام و پیامبران و صالحان بیان می نماید. از جمله:قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِینَ [اعراف/۲۳] «پروردگارا! ما بر خویشتن ستم کردیم و اگر بر ما نبخشایی و به ما رحم نکنی مسلماً از زیانکاران خواهیم بود».

نویسنده: دکتر یوسف قرضاوی (کتاب: توبه)

ترجمه: دکتر احمد نعمتی

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی