شروط شوخی

برای شوخی کردن شرعی دو شرط وجود دارد:

1ـ شوخی نباید در مورد مسائل دین باشد: زیرا این فعل از نواقض اسلام به حساب می آید؛ چنان که الله سبحانه و تعالی می فرماید: (وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمَا کُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِاللَّـهِ وَآیَاتِهِ وَرَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ *لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ کَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمَانِکُمْ). توبه: 65 – 66.

(و (ای پیامبر!) اگر از آنها بپرسی: (چرا چنین کرده اید؟). گویند: ما حرف می زدیم، (شوخی و) بازی می کردیم، بگو: آیا الله وآیات او و پیامبرش را مسخره می کردید؟* عذر نیاورید؛ به راستی که شما پس از ایمان (آوردن) تان کافر شده اید).

ابن تیمیه رحمه الله می فرماید: (شوخی کردن با آیات الله تعالی و رسولش کفر است). و همچنین شوخی کردن با برخی از سنت ها مانند آنچه امروزه می بینیم مثل شوخی با ریش، حجاب و غیره؛ حرام است.

شیخ محمد بن عثیمین رحمه الله در این باره می فرماید: (ربوبیت و رسالت و وحی و دین از امور بسیار مهمی هستند که هیچ کس حق ندارد آن را به تمسخر گیرد و یا با مسائل آن برای خنداندن دیگران شوخی کند. بلکه انجام دهنده ی این فعل کافر محسوب می شود. زیرا وی در حقیقت الله سبحانه وتعالی و پیامبرانش و کتبش و دینش را مسخره کرده است. و اگر کسی مرتکب چنین فعلی شود باید توبه کند و به الله سبحانه وتعالی برگردد. زیرا وی منافق هم است. در نتیجه باید استغفار کند و خود را اصلاح نماید و در قلبش ترس؛ تعظیم و خوف و محبت الله تعالی را قرار دهد.

2ـ مسئله ای که با آن شوخی می شود باید حقیقت داشته باشد:

زیرا رسول الله صلی الله علیه و سلم در حدیث می فرمایند: (ویل للذی یحدث فیکذب لیضحک به القوم، ویل له ویل له). سنن ابی داود و ترمذی. (وای بر کسی که به دروغ صحبت می کند برای اینکه دیگران را بخنداند؛ وای بر چنین شخصی).

و در حدیث دیگر از چنین فعلی هشدار می دهند چنان که می فرمایند: (إن الرجل لیتکلم بالکلمة لیُضحک بها جلساءه یهوی بها فی النار أبعد من الثریا). مسند امام احمد و شیخ آلبانی رحمه الله آن را صحیح می داند. (شخصی که سخنی را برای خنداندن همنشینانش به زبان می آورد؛ وی را در آتش جهنم که دورتر از ثریا است؛ می اندازند).

3ـ عدم ایجاد رعب و وحشت:

ترساندن دیگران به شوخی نیز جایز نیست؛ ابی لیلی رضی الله عنه روایت کرده که: (حدثنا أصحاب محمد صلی الله علیه وسلم أنهم کانوا یسیرون مع النبی صلی الله علیه وسلم ، فنام رجل منهم فانطلق بعضهم إلی حبل فأخذه ففزع ، فقال رسول الله علیه وسلم : ( لا یحل لمسلم أن یروع مسلماً). سنن ابی داود و شیخ آلبانی رحمه الله آن را صحیح می داند (صحابه ی رسول الله صلی الله علیه و سلم تعریف می کردند؛ با رسول الله صلی الله علیه و سلم هم سفر بودند. یکی از افراد خوابش برد؛ دیگران رفتند بندی را آوردند و خواستند که با آن وی را ببندند؛ در این هنگام آن شخص از ترس پرید. رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: جایز نیست مسلمان برادر مسلمانش را بترساند).

4ـ استهزا و چشمک زدن و بدگویی در آن نباشد:

انسان ها دارای درک و تفکرات متفاوت هستند و شخصیت هر کس با دیگری فرق می کند. و برخ از افراد ضعیف النفس – کسانی که با استهزا و چشمک زدن و بدگویی دیگران را مسخره می کنند ـ را می بینیم که افرادی را برای سرگرم کردن دیگران و جلب توجه به تمسخر می گیرند. در حالی که الله سبحانه وتعالی در قرآن کریم از آن نهی کرده؛ چنان که می فرماید: (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَیٰ أَنْ یَکُونُوا خَیْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَیٰ أَنْ یَکُنَّ خَیْرًا مِنْهُنَّ ۖ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ ۖ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ ۚ وَمَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولَٰئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ ). حجرات:11. (ای مؤمنین گروهی گروه دیگر را مسخر نکند شاید آنان بهتر از ایشان باشند و زنانی؛ زنان دیگر را تمسخر نکنند شاید آنان بهتر از ایشان باشند و طعن و عیبجوئی از خودتان مکنید و یکدیگر را به لقب زشت مخوانید نام فسق پس از ایمان خوب نیست و هر کس توبه نکند پس خود از ستمگرانست).

ابن کثیر رحمه الله در تفسیر آیه می فرماید: (مقصود از آیه تحقیر کردن و کوچک کردن آنها و مورد استهزا قرار دادن است که این حرام است و از صفات منافقین به حساب می آید).

و برخی دیگران را به خاطر قیافه، یا طریقه ی راه رفتنشان و یا هر چیز دیگری مسخره می کنند که تمام اینها حرام است.

زیرا رسول الله صلی الله علیه و سلم از مسخره کردن و اذیت دیگران هشدار داده اند. زیرا چنین اعمالی باعث کینه و دشمنی می شود. رسول الله صلی الله علیه و سلم در حدیث می فرمایند: (المسلم أخو المسلم لا یظلمه ولا یخذله ولا یحقره ، التقوی ها هنا – ویشیر إلی صدره ثلاث مرات – بحسب امرئٍ من الشر أن یحقر أخاه المسلم ، کل المسلم علی المسلم حرام ، دمه وماله وعرضه). صحیح مسلم. (مسلمانان برادر همدیگراند و نباید یکی از آنان دیگری را مورد ظلم، و تحقیر قرار دهد و یکدیگر را تنها نمی گذارند، تقوا اینجاست ـ به سینه شان سه بار اشاره کردند ـ  برای بدی انسان همین قدر کافی است که برادر مسلمانش را تحقیر کند. خون، مال و عِرض هر مسلمانی بر مسلمان دیگر حرام است).

5ـ شوخی نباید بیش از اندازه باشد:

بعضی از انسان ها به اندازه ای شوخی می کنند که دیگر شوخی به یک عادت برای آنان تبدیل می شود. در حالی که آن بر عکس جدیت که یکی از ویژگی های شخصیتی مؤمن است؛ خواهد بود. شوخی فراخ و رخصتی است برای استمرار و ادامه ی جدیت و نشاط و تفریحی برای نفس انسان.

عمر بن عبد العزیز رحمه الله می فرمود: (از شوخی بسیار دوری کنید؛ زیرا آن بی خردیی است که کینه را به ارث می گذارد).

و امام نووی رحمه الله می فرماید: (شوخی منهی شده آن شوخی است که در آن زیاده روی شود تا جایی که به یک عادت تبدیل گردد. زیرا چنین عادتی خنده و سنگدلی را به وجود می آورد و شخص را از ذکر الله تعالی دور می کند. و بیشتر اوقات باعث اذیت دیگران می گردد. در نتیجه باعث به وجود آمدت کینه می شود. و از هیبت و وقار فرد می کاهد. اما کسی که از چنین اموری به دور بماند در آن وقت مباح است که شوخی کند زیرا آن همان شوخی محسوب می شود که رسول الله صلی الله علیه و سلم انجام می دادند).

7ـ باید اندازه ی شوخی را با هر کسی بدانیم:

بعضی از مردم با هر کسی شوخی می کنند بدون اینکه به شخصیت فرد مقابلشان توجه کنند. در حالی که شوخی با هر کسی فرق می کند؛ مثلا شوخی با کوک فرق می کند با شوخی با یک بزرگسال و همچنین شوخی با یک کهنسال با یک جوان فرق می کند. در نتیجه لازم است که قبل از شوخی کردن شخصیت طرف مقابل را بشناسیم و با نادان و احمق و کسی را که نمی شناسیم شوخی نکنیم.

عمر بن عبد العزیز در این باره فرموده اند: (از شوخی دوری کنید زیرا آن مروت را از بین می برد).

7ـ شوخی باید خفیف و به اندازه باشد:

رسول الله صلی الله علیه و سلم در حدیث می فرمایند: (لا تکثر الضحک فإن کثرة الضحک تمیت القلب). صحیح الجامع. (زیاد نخندید زیرا زیاد خندیدن باعث مردن قلب می شود).

و عمر بن خطاب رضی الله عنه فرموده: (کسیکه زیاد می خندد از هیبتش کاسته می شود، و کسی که زیاد شوخی می کند به فرد سبکی تبدیل می شود، و هر کس در چیزی زیاده روی کند به همان چیز معروف می گردد).

8ـ غیبت در شوخی نباشد:

و این یکی از امراض خبیث است. طوری که در نظر برخی از انسان ها زیبا جلوده داده می شود تا جایی که شخص می آید و غیبت برادر مسلمانش را از طریق شوخی بیان می کند. در حالی که چنین فعلی جزو همان حدیث رسول الله صلی الله علیه و سلم است که می فرمایند: : (الغیبة ذکرک أخاک بما یکره). صحیح مسلم. (غیبت آنست که برادر خود را به چیزی که دوست ندارد یاد کنی).

9ـ انتخاب اوقات مناسب برای شوخی کردن:

مثلا وقتی که در سفر یا جشن و یا به ملاقات دوستتان رفتید برای تفریح با دوستتان یک شوخی ساده و به اندازه کنید تا اینگونه محبت و سرور وارد قلب شما و دوستتان شود. و یا مثلا در هنگام یک مشکل خانوادگی که یکی از دو طرف عصبانی است با یک شوخی ساده می توان جو را تغییر دهیم و عصبانیت طرف  راخاموش کنیم.

شخصی به سفیان بن عیینه رحمه الله گفت: شوخی فعلی ناپسندیده و نا خوشایند است. ایشان در خطاب به آن فرد فرمود: بلکه آن سنت است اما نسبت به فردی که در وقت و مکانش آن را انجام دهد.

و صحیح است که امت اسلامی امروزه نیاز به افزایش محبت بین یکدیگر دارد اما متأسفانه تا جایی در شوخی و خندیدن و تفریح و سرگرمی خود را غرق کرده اند که به یک عادت و شغل برای آنان تبدیل شده تا جایی که وقتشان را با آن ضایع و عمرشان را فنا کرده اند.

رسول الله صلی الله علیه و سلم در حدیث می فرمایند: (لو علمتم ما أعلم لضحکتم قلیلاً ولبکیتم کثیراً). صحیح البخاری و مسلم. (اگر شما آنچه را که من می دانم؛ می دانستید بسیار کم می خندیدید و بسیار گریه می کردید).

 حافظ ابن حجر رحمه الله در شرح حدیث می فرماید: (مقصود از علم در این حدیث علم و آگاهی به عظمت الله سبحانه وتعالی و انتقامش از گناهاکاران و ترس و وحشتی است که در هنگام مرگ و در قبر و روز قیامت خواهد آمد؛ است).

بنا بر این بر مسلمان واجب است که با کسی دوستی و همنیشینی کند که وقت و عمرش را در کارهای بی فایده ای چون شوخی و سرگرمی و تفریح تلف نکند.

از ابن عمر رضی الله عنهما پرسیدند: آیا صحابه ی رسول الله صلی الله علیه و سلم می خندیند؟ ایشان جواب داد: بله؛ و ایمان در قلب هایشان مانند کوه محکم و استوار بود.

و مؤمن شایسته است که اینگونه باشد.

منبع: islamqa.info

مترجم: ام محمد

 

    منبع: نوار اسلام

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

سنت خدا در ناسپاسی نعمت و تغییر آن

منبع:سنتهای الهی    تألیف: دکتر عبدالکریم زیدان مترجم: مصطفی ذوالفقار طلب {قانون نعمتها و تغییر آن} …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *