خانه / صحابه و اهل‌بیت / عایشه(رض) بانوی دانشور اسلام

عایشه(رض) بانوی دانشور اسلام

ام المؤمنین عائشه صدیقه ،دختر ابوبکر صدّیق و همسر رسول الله(ص)،دین شناس ترین زن تاریخ اسلام و یکی از مفاخرعرصه فقاهت است؛در کودکی ،بخت بی نظیر تولّد و تکامل در سایه صدق صدّیق و اخلاص مادری پاکنهاد، به نام اُمّ رومان کنانیه ،با او یار شد و در گلزار روح افزایی همچون آن کانون مهر و دین،از خوان تربیت ایمانی، لقمه تقوا و ادب ،در کام جان گذاشت  و از نفقت و شفقت صدّیق، منش خویش را چنان آراست که همای سعادت بر شانه اش و ملاحت سیرت و صورتش در چشم ودل کاردان کاروان نیک پسندان نشست و از فرط بختیاری،گزینه آن گزیده ای شد که درس«فابدأ بذات الدّین تَرِبَت یداک!» را به خواستگاران تعلیم می کرد! اکنون که به یک بازی نغز روزگار و در پرتو نازک بینی(لطیفاً) و رازدانی(خبیراً) آفریدگار، پیش آموزگار(ص) نشانده شده و به ابلاغ قرآن و حکمت،گماشته شده بود:(و اذکُرنَ ما ُیتلی فی بیوتِکنّ مِن آیات الله و الحکمه؛اِنّ الله کان لطیفاً خبیراًً)،ضمن اهتمام به ادای وظیفه محوَّله و اغتنام هم نشینی با آن کان صفا، هوش ذاکیه را به بدرقه گوش واعیه خویش و هر دو را یکجا، به استقبال زبان خوش ادای خواجه ثقلین فرستاد و در فضای عطرآگین آن کلاس مینونشان، درس فقه و دین شناسی را با چاشنی عشق، تحت ارشاد مسئولانه همسِرّ و همسرش ، آموخت و به برکت بهره مندی از مِهر و مُهر آن رسول گهرآیین،سرآمد همگنان و پیشوای دین خواهان گشت و استنباطات و فتاوایش را مشعل سالکان طریقت ایاک نعبد و ایاک نستعین ساخت و الحق که در این عرصه نیز خوش درخشید؛چنان که علامه ابن قیّم جوزیه ،از مجموع بیش از ۱۳۰ نفر از صحابه کرام که فتاوایشان در تاریخ ثبت و نقل شده است، عائشه را در لیست هفت صحابی کثیرالفتوی نام برده است(اعلام الموقعین،۱/۱۸) و در ادامه از ابن حزم اندلسی نقل می کند که:فراوانی فتاوای اینان در حدی است که می توان کتابی قطور به هر یک اختصاص داد(همان،۱۹).

از مسروق بن اجدع، تابعی مشهور، پرسیدند:آیا عائشه در دانش ارث نیز وارد بود؟پاسخ داد:به خدا سوگند، نخبگانی از یاران پیامبر را دیدم که درباره ارث از عائشه سوال می کردند(همان،۲۳)

ابوموسی می گوید:هر مشکلی درباره حدیث که ما اصحاب پیامبر از عائشه می پرسیدیم،می دیدیم که او درباره آن دانش فراوانی دارد(ذهبی،۲/۱۷۹)

عروه بن زبیر در ستایش عائشه می گوید:در دانش قضاء ، شناخت فرهنگ جاهلیت ، شعر ، ارث و طب،استادتر از عائشه ندیدم(اعلام الموقعین،۱/۲۷).

علامه زُهری می گوید:اگر دانش تمام زنان و امهات المؤمنین  یکجا گرد آوری شود،دانش عائشه از آنان بیشتر خواهد بود(ذهبی،۲/۱۸۵).

عطاء بن ابی رباح در ستایش عائشه گفته است:عائشه دین شناس ترین مردم بود.(ذهبی،همان).براین مبناست که ابن قیّم درباره اش می گوید:عائشه در دانش فقه و میراث سرآمد بود و از جمله کسانی که فقه را نزد او آموختند و به ندرت از فتاوایش عدول می کردند، می توان به خواهرزاده اش عروه بن زبیر و برادرزاده اش قاسم بن محمد بن ابی بکر نام برد (اعلام الموقعین،۱/۲۷) که جزو هفت فقیه نامدار مدینه (فقهای سبعه) بوده اند.

همچنین حافظ شمس الدین ذهبی نیز از این بانوی فرهیخته با عناوینی چون «أفقه نساء الأمه علی الاطلاق» یعنی دین شناس ترین زن امت اسلامی،نام می برد:(ذهبی،۲/۱۳۵).

    این همه ستایش ها و شکرشکنی ها در باب این بانوی راشده ،آن هم از سوی استادان فن،به روشنی بیانگر آن است که وی دانشوری ستودنی و آراسته به فضل دین شناسی و دین گستری بوده است؛نیکنامی در میان مؤمنین نیز،مژده دنیاوی رستگاری آخرت و اَماره نیکنامی در نظر خالق است؛چنان که رسول الله (ص)نیز فرموده اند:«توشکوا أن تعلموا أهلَ الجنّهِ مِن أهل النّار بالثناء الحسن و الثّناء السّیّئ »یعنی:نزدیک است که از روی ستایش یا نکوهش مردم در حق افراد،بهشتیان را از دوزخیان بازشناسید(ابن ماجه،۴۲۲۱و امام احمد،۳/۴۱۶).

گذشته از این، به نصّ صریح قرآن،ام المؤمنین عائشه به لحاظ وجوب احترام و توقیرش، مادر مؤمنان محسوب است:(احزاب/۶)؛هم چنین به شهادت تاریخ ،عائشه پس از درگذشت بزرگ بانوی اسلام،ام المؤمنین خدیجه(رض)،محبوب ترین همسر در دل و دیده رسول الله (ص) بود؛چنان که عمرو بن العاص(رض)،که در سال هشتم هجری اسلام آورده است،از پیامبر پرسید:محبوبترین شخص نزد شما کیست؟فرمود:«عائشه»؛نیز وقتی ام سلمه به نمایندگی از امهات المؤمنین برای گله از جایگاه عائشه نزد پیامبر رفت،ایشان در پاسخ فرمود:«لاتؤذینی فی عائشه»یعنی:درباره عائشه مرا میازار!آری،پیامبر چنان عائشه را دوست می داشت که گله از او را آزردن خویش می خواند:(ذهبی،همان ۱۴۲)؛یک بار دیگر برای همین منظور،فاطمه زهرا(رض) را نزد پدرش فرستادند؛فاطمه عرض کرد:همسرانت تو را سوگند می دهند که درباره عائشه در حدّ عدالت بمانی!پیامبر فرمود:«یا بنیه ، الا تحبین ما احبّ؟»یعنی : دخترم،محبوب مرا تو دوست نمی داری؟!»فاطمه پاسخ داد:چرا،و نزد امهات المؤمنین بازگشت و ماجرا را به اطلاعشان رساند(ذهبی،همان،۱۴۴).

آیا همین را که پیامبر به هنگام شدت یافتن مرض الموت، از زنانش اجازه گرفت که در حجره عائشه بستری شود و آنان نیز پذیرفتند:(ابن هشام ،۴/۵۴۰)،نمی توان دلیلی بر این محبوبیّت دانست؟!آیا نباید محبوب رسول الله را فاطمه وار دوست داشت؟!چرا،لازمه مسلمانی،حرمت نهادن به محبوبان رسول الله است و البته مؤمنان نیز با جانان عهد کرده اند که تا جان در بدن دارند/محبوبان دلش را چو جان خویشتن دارند!چنین بود  که مسروق تابعی هر گاه حدیثی از عائشه نقل می کرد،می گفت:صدّیقه دختر صدّیق،محبوبه حبیب الله و بانوی تبرئه شده از ورای هفت آسمان، این حدیث را برایم نقل کرده است و او را تکذیب نمی کنم!و می گفت:اگر به خاطر پاره ای مسائل نمی بود،برای ام المؤمنین عائشه نوحه خوانی برپا می کردم(ذهبی،همان،۱۸۱و۱۸۵).و عبد الله بن عبید بن عُمیر می گفت:«انه لایحزن علیها الا من کانت امه»یعنی:بر عائشه کسی اندوهگین نمی شود مگر آن که عائشه مادرش بوده باشد:(ذهبی،همان،۱۸۵)!

جلیل بهرامی نیا

۱۵/۷/۱۳۸۹

مراجع:

 

۱)ابن قیم الجوزیه، أعلام الموقعین عن ربّ العالمین ،تحقیق بشیر محمّد عیون،دمشق:دارالبیان، چاپ اول،۱۴۲۱ق.

۲)ابن هشام، السیره النبویه،تحقیق ابراهیم الأبیاری و دیگران،بیروت:دارالمعرفه،چاپ دوم،۱۴۲۲ق.

۳)ذهبی،حافظ شمس الدّین، سِیَرُ أعلام النّبلاء،تحقیق شعیب الأرنؤوط،بیروت:مؤسسه الرساله،چاپ یازدهم،۱۴۱۹ق.

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

فضیلت حسین بن علی رضی الله عنهما

عنْ أَبِی هُرَیْرَهَ الدَّوْسِیِّ رضی الله عنه قَالَ: خَرَجَ النَّبِیُّ ﷺ فِی طَائِفَهِ النَّهَارِ، لا …

یک دیدگاه

  1. سلام احمدی

    زور جوان بوو کاک جلیل به ریز ده ستان خوش ، له شتان ساغ بیت یاخوا

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *