خانه / فرهنگ و جامعه / فکر و دعوت / فتنهء سلاح برای حرکت اسلامی – 2‏

فتنهء سلاح برای حرکت اسلامی – 2‏

دوّم: پایبند نبودن به شرایط استفاده از قدرت:

اساسی ترین شرایط استفاده از قدرت عبارتند از:

  • صرف کوشش از طریق ابزارهای دیگر و توسّل به قدرت به عنوان آخرین راهکار، علماء اسلام بر این امر اتفاق نظر دارند.
  • علامه جصّاص حنفی می گوید: الله متعال دستور داده، قبل از نبرد مردم را به سوی حق فرا بخوانیم. احکام القرآن: 3: 493
  • علّامه زمخشری نیز می گوید: باید از ساده ترین نقطهء آغاز بشود، و آنگاه اگر این عمل سودمند نبود، به صورت تدریجی به نقطهء دشوارتر چنگ زده شود. الکشاف: 1: 724
  • ابن عربی مالکی می گوید: الله قبل از جنگ، دستور به صلح و آشتی داده است و نبرد را برای زمانی در نظر گرفته، که بغاوت و تجاوز صورت پذیرد. احکام القرآن: 2: 224
  • امام قرطبی نیز می گوید: اگر از آلهء عمل منکر، به وسیلهء زبان، امکان پذیر بود، باید از آن استفاده شود و اگر راهی جز کیفر و قتل باقی نماند، آنگاه باید بدان متوسّل گردید. اگر عمل منکر، بدون قتل ازاله شود، متوسّل شدن به قتل و درگیری، جایز نیست. الجامع لاحکام القرآن: 4: 49
  • واگذاری قضیه به پیشوا و جماعت مسلمانان، نه به افراد و تودهء مردم:

علامه قرطبی در این مورد می گوید: امر به معروف از طریق استفاده از قدرت بدوش امراء و زمامداران است و از طریق زبان وظیفهء عالمان دین است و به وسیلهء قلب، کار ناتوانان می باشد. الجامع لاحکام القرآن: 4: 49

  • افراد می توانند قبل از وقوع منکر، در صورتی که فساد بزرگتری از آن ببار نشیند، با استفاه از قدرت، جلوی آن را بگیرند، اما پس از اینکه منکری رخ داد، کار آن باید به امام و پیشوا واگذار شود. علامه ابن نجیم می گوید: گفته اند: هر مسلمانی می تواند در زمان وقوع معصیت از آن جلوگیری کند، ولی پس از انجام آن، کسی جز حاکم و پیشوا نمی تواند اقدام به چنین عملی نماید. البحر الرائق بشرح کنز الدقایق: 5: 42.
  • فقهاء تصریح کرده اند: استفاده از قدرت و توسّل به زور، پس از انجام عمل منکر، جرمی است که فرد اقدام کننده باید مؤاخذه گردد. امام غزالی رحمه الله در این مورد یک قاعدهء کلی بیان می کند و می گوید: عمل آحادِ مردم، تنها جلوگیری از وقوع عمل منکر است. مسلّماً چون عمل منکر از این فراتر رفت و نیازمند کیفر و تعزیر و توبیخ گردید، زمامداران و پیشوایان جامعه باید بدان اقدام کنند، نه آحاد جامعه. تکملة البحر الرائق : 302.
  • توسّل به زور، نباید منجر به فساد و هرج و مرج گردد:

در اثر آمده است: عمل خیری را که از آن شرّی برمی انگیزد، رها کن!. و قاعده و اصل شرعی نیز از این قرار است: دفع مفاسد بر جلب منافع مقدم است.

اینک تصریحات علماء در این خصوص:

  • امام قرطبی می گوید: اگر شخص جز از طریق جنگ و سلاح بدست گرفتن، نمی توانست منکر را دفع نماید، باید از آن دست بکشد، چون این کار وظیفهء زمامدار است. زیرا که سلاح بدست گرفتن در میان مردم، بیش از آنکه امر به معروف و نهی از منکر باشد، مدخلی خواهد بود به فراسوی هرج و مرج و مفاسد دیگر. احکام القرآن: 1: 122
  • امام الحرمین در شرح صحیح مسلم می گوید: اگر شخصی که مرتکب گناه کبیره می شود، چنانچه با ارشاد زبانی از عمل خود دست نکشید، آحاد مردم می توانند جلو دست او را بگیرند. البته این تا زمانی است که قضیه منجر به جنگ و درگیری نشود، اگر چنین شد، قضیه به زمامدار مربوط می شود. شرح صحیح مسلم: 1: 52
  • علامه زمخشری نیز می گوید: دفع منکری که از طریق جنگ صورت گیرد، زمامداران و خلیفگان بدان اولویت دارند، چون آنها به کار سیاست بیشتر وارد هستند، وانگهی ابزارهای این عمل در دست آنان است. الکشاف: 1: 225
  • نباید از چارچوب دیپلماسی دینی خارج گردید:

آنچه سیاست شرعی و دیپلماسی دینی را تشکیل می دهد، از این قرار است:

  • پرهیز از برخورد با دشمن، در صورتی که زنان و کودکان مسلمان را سپر خود ساخته بود. دیدگاه امام اوزاعی و لیث همین است. چون الله می فرماید:

وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (25). فتح

یعنی: اگر زنان و مردان مؤمنی را لگدمال نمی کردید، که شما ایشان را نمی شناسید، و از این راه عیب و عار و زیان و ضرری ناآگاهانه به شما نمی رسید، تا خدا هر که را بخواهد، غرق رحمت خود سازد. اگر از یکدیگر جدا می بودند، کافران ایشان را به عذاب دردناکی گرفتار می کردیم..

  • تعرّض ننمودن به افراد غیر محارب، و مستغلّات و اشیاء و امثال آن، چون رسول الله صلی الله علیه و سلم فرموده است:

اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَلَا تَغُلُّوا وَلَا تَغْدِرُوا وَلَا تَمْثُلُوا وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا.

به نام خدا در راه خدا بجنگید با هرکسی که نسبت به  الله کفر ورزیده، بجنگید بستزید و نیرنگ نزنید و مثله نکنید و هیچ کودکی را مکشید.

ابوبکر صدیق رضی الله عنه زمانی که سپاه اسامه رضی الله عنه را که بسوی شام در حال حرکت بود، چنین توصیه کرد:

خیانت نکنید و نیرنگ نزنید و از اموال غنیمت مدزدید و کسی را مثله مکنید و کودکان، پیرمردان و زنان را مکشید و درختان خرما را مکنید و آتش مزنید. درختان باردار را قطع مکنید، گوسفندان، گاوان و شتران را جز برای خوردن مکشید. بزودی گذر شما بر مردمانی خواهد افتاد که خود را در صومعه ها و دیرها برای عبادت محبوس نموده اند، آنها را به حال خودشان واگذارید.

از عمر فاروق رضی الله عنه نیز ثابت شده که گفته است:

سالخوردگان، زنان و کودکان را مکشید. زمانی که بجایی یورش بردید و دو صف در برابر هم قرار گرفتند، از کشتن اینان پرهیز کنید.

در معرض نابودی قرار ندادن مسلمانان و در نظر گرفتن نیروی کمی و کیفی دشمن.

امام شافعی رحمه الله می گوید: پیشوا باید فرماندهی جنگ را به کسی واگذارد که از نظر دینداری مورد اعتماد است و از نظر توانایی جسمی از شجاعت کافی برخوردار بوده و با آرامش و بصیرت کامل و بدون شتابزدگی و سبک مغزی به  تدبیر امور نظامی می پردازد. باید فرمانده نظامی و سربازان را چنین توصیه کند: نباید به هیچ وجه مسلمانان را در معرض نابودی قرار دهد. نباید از آنان بخواهد که به باروئی (دیوار، حصار) درز کنند که امکان دارد زیر آوار آن نابود شوند. ضمناً نباید آنان را به داخل شدن در سیاه چالها و اماکن نامعلومی وادار کند که امکان دارد، در آنجا کشته شوند و نتوانند از خود دفاع کنند. عموماً نباید مسلمانان را به جاهای ببرد که باعث نابودی شان می گردد. الام: 4: 169

  • باید طبق سلسلهء اولویت بندیها باشد:

 فرآیند آماده سازی در اسلام، مطابق با سلسلهء اولویت بندی ها است. در این مقوله هیچگونه تساهل و کوتاهی روا نیست، چون مقتضای راه راست، و سنت رسول الله صلی الله علیه و سلم همین چیز می باشد.

کتابهای فقه همه اتفاق نظر دارند که جهاد دارای شرایطی حتمی و گریزناپذیر می باشد، از آن جمله است: مسلمان بودن، عاقل، بالغ، آزاد، مرد بودن، سلامتی از نقص و بیماری و مالک بودن نفقه. این مقوله حکایت از آن دارد که مسلمان بودن فرد در امر جهاد اولویت دارد. دیگر اینکه پایبندی به تعهّدات دینی از پایبندی به تعهّدات جهادی لازم تر است. چونکه اوّلی اصل و قاعده است و دوّمی فرع و استثناء. طبیعت و ساختار دوران مکّی تأکید بر این نکته دارد که دعوت به اسلام و پایبندی بدان نسبت به جهاد اولویت دارد.

  • اینکه امر جهاد با همهء فضل و ارزشی که دارد و پاداش بزرگی که نسبت بدان تعلّق می گیرد، در آموزه های دینی جزو ارکان اسلام به شمار نیامده، تأکید بر این نکته دارد که ارکان اسلام نسبت به جهاد اولویّت دارند. و مقولهء جنگ و جهاد در اسلام استثناء هستند نه قاعده. از جمله شرایط مبادرت ورزیدن به امر جهاد، کامل بودن ارکان اسلام هست. نکتهء فوق بیانگر این مطلب است که  ترک جهاد باعث نقض اسلام نمی گردد، در حالیکه ترک هر کدام از ارکان اسلام منجر به نقض ایمان و اسلام می گردد.
  • ترتیب و نحوهء توصیف بندگان مؤمن در قرآن بر مقولهء اولویّت بندی فوق صحّه می گذارد، الله می فرماید:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ (15). حجرات.

یعنی مؤمنان واقعی تنها کسانیند که به خدا و پیغمبرش ایمان آورده اند، سپس هرگز شک و تردید به خود راه نداده اند و با مال و جان خویش در راه خدا به تلاش ایستاده اند و به جهاد برخاسته اند، آنان درست و راستگویند.

و می فرماید:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (10) تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. صف: 10 – 11

این مؤمنان! آیا شما را به بازرگانی و معامله ای رهنمود سازم، که شما را از عذاب بسیار دردناک دوزخ، رها می سازد؟ به خدا و پیغمبرش ایمان می آورید و در راه خدا با مال و جان تلاش و جهاد می کنید…

 

ادامه دارد…

 

انگیزه های سقوط در نیمه راه مبارزه

نوشته: استاد فتحی یکن

ترجمه: داود ناروئی

منبع: سایت اصلاح نت islahnet.com

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

اخوّت و صمیمیّت

اخوّت، برادری و صمیمیّت، از مهمترین ویژگی های نسل بی نظیر قرآنی بوده است. این …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *