تزکیه

لوازمات اخلاق

1- صداقت و راستی

صداقت و راستی نه صرف درافعال و کردار وگفتار و پندار مسلمان به حیث اخلاق اسلامی و ارزشهای ایمانی جایگاهی خاصی دارد، بلکه فراتر از این بخش جدا نا پذیر و کامل کنندۀ ایمان مسلمان است، صداقت و راستکاری جوهر اصلی ایمان مسلمان را تشکیل می‌دهد، بخاطری که انسان مسلمان صداقت را اخلاق ارزشمند وزیبندۀ اهل ایمان میداند.

زیرا خداوند اهل ایمان را به صداقت و راستی ستوده وراستکاران را مورد تمجید قرار داده واکیداً دستور می‌دهد که در صف صادقین قرار گیرند:

  • (يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ) [التوبة: 119].

یعنی: ای مؤمنان! از خدا بترسید وهمگام با راستان باشید.

خداوند کریم آسمان‌ها و زمین را به حق و همراه با حقیقت آفریده است و از مردم خواست تا زندگی خود را بر حق و حقیقت استوار سازند، جز حق نگویند و جزبه حق وحقیقت عمل نکنند واین دستور را بعنوان اصیل‌ترین اصول خلقت قرار داده است. بناءً سر گردانی و بد بختی بشر ناشی از آن است که این اصل واضح و روشن را به فراموشی سپردند، در عوض آن اندیشه‌های واهی را بر افکار و مشاعر خود مسلط ساخته‌اند که این سوء فهم آنان را از راه راست منحرف و از حقایقی که باید در تمام لحظات زندگی به آن التزام می‌داشتند دور گردانیده است.

ازهمین جاست که جستن به صدق وراستی و رعایت کردن آن در تمام قضایای زندگی، ازپایه‌های اساسی وبنیادی اخلاق مسلمان و صبغۀ ثابت و تغییر نا پذیر تهذیب اسلامی بحساب می‌رود.

همچنان پایه گذاری و ایجاد جامعۀ اسلامی نیز مبتنی بر حقیقت و حق گرایی بوده گمان‌ها و شایعه‌های دروغین را مردود می‌شمارد و معتقد است که تنها با ید حقایق قبول شده و مسلم در تمام جوانب حیات حاکم بوده و مورد اعتماد باشد.

خداوند صادقین را مورد تحسین وتمجید قرارداده می‌فرماید که این‌ها اهل تقوی‌اند:

  • (وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ) [الزمر: 33].

(کسانی که حقیقت وصداقت را با خود آورده‌اند وکسانی که حقیقت وصداقت را باور داشتند آنان پرهیزگاران واقعی هستند).

  • پیامبرﷺ به عکس برداشت‌ها و معمول روز که دروغ گویی و شایعه پردازی جزء برنامۀ جامعۀ ما گردیده است، نجات و کامیابی را در صداقت وراستی، و هلاکت و نا کامی را در کذب و دروغ در جامعۀ اسلامی و مسلمان‌ها معرفی می‌کند:

(إن الصِّدْقَ لَيَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ صِدِّيقًا وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا). (متفقٌ علیه، مسلم، فی البر والصلة).

یعنی: بتحقیق راستی بسوی نیکی هدایت می‌کند ونیکی بسوی جنت، وانسان راست می‌گوید حتی که (درفهرست) صدیقین نوشته می‌شود، ویقیناً دروغ بسوی فجور رهنمایی می‌کند، فجور وبدکاری بسوی دوزخ رهنمایی می‌کند، وانسان دروغ می‌گوید حتی که نوشته می‌شود نزد خدا از(جملۀ) دروغ گویان.

  • پیامبرﷺ دربین صدق وکذب خط فاصل ایجاد نموده:

(دَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ فَإِنَّ الصِّدْقَ طُمَأْنِينَةٌ وَإِنَّ الْكَذِبَ رِيبَةٌ)(رواه الترمذی، فی ابواب صفة القیامة، حدیث: 2520).

(بگذار آنچه را که تو را در شک می‌اندازد وعمل کن به آن چه که تو را درشک نمی‌اندازد، چون راستی یقیناً باعث اطمنان وآرامش خاطراست ودروغ شک است).

یعنی: درچیزی که برایت شک پیش شد، ترک آن بهتراست تا یقین حاصل گردد،چون نفس مسلمان این خاصیت را دارد که ازصدق اطمنان حاصل می‌کند واز دروغ نفرت میداشته باشد.

  • صداقت را پیامبراسلام برای مسلمان‌ها ضامن جنت قرار داده است:

(عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ، قَالَ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم: اضْمَنُوا لِي سِتّاً، أضْمَنْ لَكُمُ الْجَنَّةَ: اصْدُقُوا إِذَا حَدَّثْتُمْ، وَأوْفُوا إِذَا وَعَدْتُمْ، وَأدُّوا إِذَا ائْتُمِنْتُمْ، وَاحْفَظُوا فُرُ وجَكُمْ، وَغُضُّوا أبْصَارَكُمْ، وَكفُّوا أيْدِيَكُمْ)[روایت کرده بخاری ومسلم ].

عباده (رضی الله عنه) روایت می‌کند که پیامبرﷺ فرمود: شش چیزرا ازنفس خود برای من ضمانت کنید، ضمانت می‌کنم برای شما جنت را:

  • صداقت را هـرگاه سخن گفتیـــد.
  • وفابه عهد راهروقت عهد کردید.
  • امانت رااداء کنیدهرگاه امانتدارشدید.
  • شـرمگاهی خود را حفاظت کنید.
  • چشمــان تان را حفاظت کنیــد.
  • دست‌های تان را (از ظلم) منع کنید.

موارد صداقت و راستی

انسان مسلمان در گفتار و پندار با دوست و دشمن صداقت را پیشه وجزء اخلاق خود میداند، هرگاه چیزی بگوید دروغ نمی‌گوید، هرگاه عهد و پیمان کند مخالفت نمی‌کند، هرگاه امانتی را به وی بسپارند در آن خیانت نمی‌کند، زیرا پیامبر اسلام دروغ گویی را ازعلایم ونشان منافق گفته است:

(آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ: إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا ائْتُمِنَ خَانَ). بخاری: کتاب الإیمان، باب علامة المنافق. مسلم: کتاب الإیمان، باب ما جاء فی علامة المنافق].

نشانۀ انسان منافق سه چیز است:

  • وقتی که حرف می‌زند دروغ می‌گوید.
  • هرگاه با کسی وعده کند وعده خلافی می‌کند.
  • هرگاه امانتی را به اوبسپارند، درآن خیانت می‌کند.

ثمرات و نتائج صداقت و راستی

اضافه بر آنچه که ذکر گردید صداقت وراستی یکی از احکام مهم الهی و هدایات و ارشادات نبوی است، نتائج و ثمرات فراوانی دارد که صرف به بخشی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  • یکی از پیامد‌های صداقت و راستی نجات از مشکلات و سختی و هموم و غمها است. چنانچه گفته می‌شود:

«اَلصِّدقُ یُنجِی وَالکَذِبَ یُهلِک» صداقت اسباب نجات، و دروغ باعث هلاکت است.

  • صداقت و راستی در کسب و کار وتجارت، فائده و برکت را بدنبال دارد، زیرا که پیامبرﷺ می‌فرماید:

(خریدار و فروشنده تا زمانی که از مجلس معامله خارج نشده‌اند حق فسخ معامله را دارند. اگر هریک از آن‌ها راست بگوید و حقیقت را بیان نماید، معاملۀ آنان معاملۀ مفید و با برکت وپرثمرخواهد بود، اما اگر کتمان کنند ودروغ بگویند، برکت ازمعاملۀ آن‌ها برداشته می‌شود).[رواه البخاری].

  • اجروثواب صداقت راستی مساوی بدرجۀ اجروثواب شهداء است: زیرا پیامبرﷺ می‌فرماید:

(هرکسی صادقانه ازخدا بخواهد (درراه جهاد) زمینۀ شهادت او را فراهم نماید، اگر دربستر خود هم بمیرد، خداوند پاداش شهداء را به او خواهد داد). [رواه مسلم].

  • از نتائج صداقت و راستی آرامش نفس و راحت وجدان است، زیرا پیامبرﷺ می‌فرماید: (صداقت آرامش است). [رواه الترمذی].
  • مسلمان در ظاهر و باطن یکسان است، ظاهر خود را برخلاف باطن آراسته به خود نمایی نمی‌کند، زیرا پیامبـرﷺ می‌فرماید: (کسی که چیزی را ندارد، و تظاهربه داشتن آن می‌کند، مانند کسی است که لباس دروغ وفریب را بر تن می‌کند). [رواه الترمذی].

و یا مانند کسی که درموضوعی تخصص و مسلک و سابقه ندارد، ولی بالعکس تظاهر به مسلکی بودن می‌کند با گفتن چند لفظ، و یا چند جمله، خود را نشان می‌دهد که من مسلکی و متخصص این بخش هستم، در حالیکه از عهدۀ آن موضوع برآمده نمی‌تواند، پس همچو اشخاص صداقت و راستی را پیشه نکرده، و بخاطر به تن کردن لباس دروغ در واقع خود را فریب، و خیانت علمی و مسلکی و تخصصی را مرتکب گردیده است.

و یا مانند تلمیذی که می‌خواهد به نقل خود را کامیاب کند، درجات عالی را کسب نماید، در واقع بخاطرخیانت علمی این جرم‌های بزرگ را مرتکب گردیده است:

أ- صداقت وراستی و اخلاق علمی را رعایت نکرده است.

ب- دربخش علم و فضل خیانت کرده است، خیانت درهمۀ بخش‌ها جرم است، اما در بخش علم و فضل جرم بزرگتراست.

2ـ امانت و امانتداری در اسلام

  • معنای امانت: هر آنچه که حق دیگران به آن تعلّق گیرد، نگهداری و پس دادن آن به صاحب آن واجب باشد.

مثال: علم و فضل امانت است. مال و ثروت امانت است.

چوکی و قدرت و منصب امانت است. اولاد مسلمان‌ها نزد مربی (معلم) امانت است. دارایی عامه و بیت المال امانت است. تکالیفی را که خداوند مقرر کرده امانت است. حواس پنجگانه امانت است. ودایع مردم امانت است.

بناءً راجع به ادای امانت و حفظ آن در شریعت اسلام اکیداً تأکید گردیده، که نصوص شرعی (آیات قرآنی و آحادیث نبوی) دربخش‌های مختلف و درابعاد وسیع، اصول امانتداری را بحث و ضوابط آن را به لیاقت و شایستگی و علم و فضل مربوط و منوط می‌گرداند ومتخلفین را به جزا‌های سنگین دنیوی و اخروی محکوم می‌کنند.

  • امانت در اسلام دارای مفهوم وسیع است که بر موضوعات مادی و معنوی اطلاق ومعانی متعدد را دربر می‌گیرد.

بناءً قرآن کریم بر ادای امانتها که معنای جامع دارد تأکید می‌کند: ﴿۞إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا﴾ [النساء: 58] به تحقیق خداوند شما را امر می‌کند که امانتها را به صاحبان امانت برسانید.

  • چون معنای امانت عام است وهمۀ افراد واشخاص شامل خطاب شرع قرار می‌گیرد و هیچ فردی ازمرد وزن مسلمان نمی‌تواند خود را از دایرۀ امانتداری فارغ و بیرون تصور کند.

بناءً مفهوم امانت در حدیث پیامبر اسلام به این نکته برمی گردد که تمام انسان‌ها باید بدانند که از هر آنچه که برهر انسان مُحّول می‌گردد، اگر دیگرها بدانند و یا ندانند حتماً این انسان مورد باز پرس الهی قرار می‌گیرد:

چنانچه پیامبرﷺ می‌فرماید: (كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِى أَهْلِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ فِی بَيْتِ زَوْجِهَا وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ رَاعٍ فِي مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ)رواه البخاری.

 

همه شما شبان (سرپرست) هستید وهمه شما مسؤل رعیت خود میباشید، امام شبان است واو مسؤل رعیت خود می‌باشد و مرد درخانوادۀ خود چوپان است ومسؤل رعیت خود می‌باشد، وزن درخانۀ شوهرخود چوپان است واو مسؤل رعیت خود می‌باشد، خادم درمال آقای خود چوپان است ومسؤل رعیت خود می‌باشد، و همۀ شما چوپان وسر پرست هستید وهمۀ شما مسؤل رعیت خود می‌باشید.

  • زمانی که امانت داری در بین ملتی ارزش خود را از دست داد و رخت سفر بست، در آن وقت است که می‌بینی واسطه‌ها، و سفارش‌ها و رابطه‌های شخصی تمام مصالح عامه را ببازی گرفته وحقوق عامه را پامال می‌سازد، و توانایی و کفایت افراد کاردان را به هدر داده و افراد شایسته را ازصف مقدم کاربرای سازند گی به عقب میراند و به عوض آن، افراد نا شایسته و بی‌کفایت را جا گزین آنان می‌سازد، واین حالت نمونۀ همان فساد موعود و نابودی است که درحدیث پیامبر اسلام بعنوان برهم خوردن نظام دنیا و برپا گردیدن قیامت معرفی شده است:

(جَاءَهُ رجلٌ یَسئَلُ رَسُولُ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم مَتَی تَقُومُ السَّاعَةِ؟ فَقَالَ: إِذَا ضُيِّعَتِ الأَمَانَةُ فَانْتَظِرِ السَّاعَةَ فَقَالَ كَيْفَ إِضَاعَتُهَا فَقَالَ إِذَا وُسِّدَ الأَمْرُ إِلَى غَيْرِ أَهْلِهِ فَانْتَظِرِ السَّاعَةَ). رواه البخاری.

 

یعنی: مردی نزد رسول خدا آمد وسوال کرد: قیامت چه وقت بر پا می‌شود؟ پیامبر خدا فرمود: آن زمانی که امانت ضایع گردد. آن مرد پرسید ضایع شدن امانت چگونه است؟ پیامبر خدا فرمود: هرگاه کارهای (اداری و وظایف دولتی) به غیر اهل آن سپرده شود پس منتظرقیامت باش.

قابل توجه: بیایید به خود و ماحول خود و جامعه وکشور خود انصافانه فکر کنیم؟

===============================

اخلاق اسلامی و آداب اجتماعی

نعمت الله «وثیق»

منبع: islahnet.com

 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی