خانه / فرهنگ و جامعه / فکر و دعوت / مشعل هدایت برای دعوتگران (1)

مشعل هدایت برای دعوتگران (1)

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُؤْمِن الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ, وَفِي كُلٍّ خَيْرٌ, اِحْرِصْ عَلَى مَا يَنْفَعُكَ وَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَلاَ تَعْجَزْ. وَإِنْ أَصَابَكَ شَيْءٌ فَلاَ تَقُلْ: لَوْ أَنِّيْ فَعَلْتُ كَذَا لَكَانَ كَذَا وَكَذَا, وَلَكِنْ قُلْ: قَدَّرَ اللَّهُ وَمَا شَاءَ فَعَلَ, فَإِنَّ “لَوْ” تَفْتَحُ عَمَلَ الشَّيْطَانِ».

 

حدیث اول:

رسول خداص فرمودند: «مؤمن قوی از مؤمن ضعیف نزد خدا بهتر و محبوب‌تر است، ولی در هریک خیر و برکتی متفاوت وجود دارد، و تو ای مسلمان نسبت بدآنچه نفعت را دربر دارد حریص باش، و بر خدا توکل نما، عجز و ناتوانی بخود راه مده و چنانچه چیزی ناپسند بایت پیش آمد مگو: اگر چنان می‌کردم چنان می‌شد، بلکه بگو: تقدیر خداوند چنین بود و خدا هرکاری خواسته باشد انجام می‌دهد، زیرا لفظ «اگر» وسوسه‌های شیطانی را گسترش می‌دهد»([1]).

 

شرح حدیث:

امتیاز منحصر به فرد شخص مسلمان این است که دارای تمام خصال نیکو باشد، زیرا او مؤمن و عالم است. قوی و شجاع است، آزاد از تمام قید و بندهای دنیاست، صابر بردبار است، امین و سخاوتمند است، پاکدامن، مجاهد و مهربان است، از سرزنش ملامتگران نمی‌ترسد، زیرا به این جهت که آزاد است و نسبت به آنچه که منفعت دین و دنیای او را دربر دارد علاقه‌مند می‌باشد. عجز و تنبلی را به خود راه نداده، به قضا و قدر الهی راضی است و چشم و گوشش نسبت به نیرنگ‌های شیطان باز می‌باشد.

حدیثی که اینک در صدد شرح و تبیین آن هستیم دعوتی است واضح و صریح به یکی از خصلت‌های نیکو که عبارت از قدرت و نیرومندی می‌باشد.

و برای این که تصویر دقیقی از این خصلت به دست بیاوریم، لازم است از جوانب چهارگانه زیر مورد بررسی قرار بگیرد:

1- کدام نوع قدرت مورد نظر است.

2- منزلت قدرت در اسلام.

3- فواید قدرت و نمونه‌هائی از قدرت در زندگی بزرگان امت.

4- راه کسب قدرت چیست؟

 

کدام نوع قدرت مورد نظر است؟

قدرت مورد نظر در این حدیث اعتماد به نفس، همت عالی، اراده استوار و ذکاوت درخشان است، داشتن چنین خصوصیاتی لازمه بدنی سالم می‌باشد که از قدیم گفته اند: عقل سالم در بدن سالم. اما قدرت جسمانی که با نفس شکست خورده، همت و اراده پست و ضعیف، عقل و حس ناتوان همراه باشد. مورد تأیید و تأکید حدیث نمی‌باشد، چون غیر ممکن است خداوند افرادی با این ویژگی‌ها را دوست داشته باشد، در حالی که ما می‌بینیم بسا افراد قوی و نیرومندی در گذشته بوده اند که بر اثر نافرمانی و پشت پا زدن به دستورات خداوند و اعتماد به زندگی دنیا مورد غضب وی قرار گرفته و نابودشان ساخته است.

(أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ (6) إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ (7) الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ (8) وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ (9) وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ (10) الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ (11) فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ (12) فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ (13) إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ (14)) سورة فجر، آیة 6 – 14.. «آیا ندانسته‌ای که پروردگارت چگونه با قوم عاد رفتار کرده است (و چه بلائی بر سر ایشان آورده است، قوم ارم که صاحب قامت‌های بلند ستون‌مانند و کاخ‌ها و خیمه‌های) ستون‌دار بودند، کسانی که همسان ایشان در شهرها و کشورها آفریده و پیدا نشده است، و آیا ندانسته‌ای که پروردگارت با قوم ثمود چه کرده است؟ همان قومی که صخره‌های عظیم را در وادی القری (میان مدینه و شام) می‌بریدند و می‌تراشیدند (و در دل کوه‌ها خانه‌ها و کاخ‌ها می‌ساختند) و (آیا خبر نداری که پروردگارت) با فرعون چه کرده است؟ فرعونی که دارای (ساختمان‌های محکم و استواری به شکل) میخ‌ها (وارونه همچون هرم) بود. اقوامی که در شهرها و کشورها طغیان و سرکشی کردند، و در آنجاها خیلی فساد و تباهی به راه انداختند، لذا پروردگار تو تازیانه عذاب را بر سر ایشان فرو ریخت (و شلاق عذاب پیاپی برآنان فرو آورد) مسلماً پروردگار تو در کمین (مردمان و مترصد اعمال ایشان) است».

 

جایگاه قدرت در اسلام

قوت و نیرو به این معنا که ذکر شد، جایگاه بلندی در اسلام دارد، زیرا تنها راه جهاد که قله رفیع دین است داشتن قوت و نیرو می‌باشد و تا قدرت و نیرو نباشد التزام کامل به اسلام برای فرد مسلمان میسر نمی‌شود و شاید سِّر این که خداوند قوت و نیرو را به عنوان هدیه و تحفه‌ای در قبال روآوردن به دستورات دینی به قوم هود وعده می‌دهد، نیز همین باشد. چنانکه از زبان هود u می‌گوید: (وَيَاقَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ) سورة هود، آیة 52.. «ای قوم از پروردگارتان آمرزش طلب کنید و به سوی او رجوع نمائید که اگر چنین کنید برکت‌های آسمان بر شما فرو می‌ریزیم و قوت و نیروی شما را افزایش می‌دهیم».

و به مسلمانان می‌گوید: (وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ) سورة انفال، آیة 60.. «و هراندازه که توان دارید در مقابل دشمن نیرو و تجهیزات فراهم کنید».

در موارد بسیاری از پیامبرص نقل شده که از مظاهر ضعف و ناتوانی به خدا پناه می‌برد. و اینجا هم که پیامبرص می‌فرماید: مؤمن قوی از مؤمن ضعیف برتر است. می‌خواهد اهتمام و حرص شدید خود را به قدرت و نیرو نشان دهد.

فوائد قدرت و نمونه‌هائی از مردان قدرتمند تاریخ اسلام

با در نظرگرفتن آنچه گذشت قدرت دارای فواید زیادی است که مهم‌ترین آن به این ترتیب است:

1- جرأت در امر به معروف و نهی از منکر بدون هیچ خوف و هراس، چنانکه ابی حازم با عبدالملک بن مروان و عزالدین بن عبدالسلام با ظاهر بیبرس و ابن تیمیه باغازان تاتاری برخورد کردند.

2- علاقه و شتاب به سوی جهاد و جری‌شدن در حمله و تعقیب دشمن، همانگونه که بلال با امیه بن خلف و عبدالله بن مسعود با ابی جهل سردار کفر در روز بدر به مقابله برخواستند، و همانطور که حنظله بن عامر س– غسیل الملائکه – در روز احد شجاعت و دلیری خود را نشان داد.

3- صبر و پایداری در مقابل تشکیلات و شکنجه‌ها در راه خدا، چنانکه مسلمانان صدر اسلام و فرزندان حرکت اسلامی در مصر، سوریه، و دیگر ممالک اسلامی در مقابل اذیت و آزار دشمنان اسلام پایداری کردند.

4- مواظبت و محافظت بر شعائر و دستورات دینی از قبیل نماز، زکات، روزه، حج، قرائت قرآن، ذکر، دعا، استغفار و خیرات و صدقات و آمادگی کامل در انجام موارد فوق و همچنین زنده‌داشتن شب‌ها و روزه روزها در اقتدا به سلف صالح امت اسلام.

 

راه کسب قدرت چیست؟

برای قدرتمندشدن باید صفات ذیل را دارا بود:

1- باید در کردار و گفتار به اندازه‌ای اخلاص داشت که نظر انسان کاملاً از غیر خدا کوتاه گردد، چنانکه خداوند می‌گوید: (قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (162) لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (163)) سورة انعام، آیة 162 – 163.. «بگو: ای محمد، همانا نمازم، روزه‌ام، زندگی و مرگم همه برای خدا است که شریکی ندارد و این دستوری است که او به من داده و من اولین کسی هستم که تسلیم خدا شده‌ام».

اگر اینگونه انسان خود را به خدایش بسپارد خداوند همیشه مددگار او خواهد بود و هرگز او را تنها نخواهد گذاشت، همانند اصحاب کهف آنگاه که تسلیم حکم پروردگارشان شدند، خداوند آنها را یاری کرد و در مورد آنان چنین گفت: (وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا (14)) سورة کهف، آیة 14.. «و به قلب‌های آنها قوت بخشیدم، چون گفتند: پروردگار ما خدای آسمان‌ها و زمین است، ما با او کسی را شریک نمی‌کنیم، زیرا اگر چنین کنیم مرتکب سخن دروغ گشته ایم».

2- رهایی‌یافتن از هر نوع قدرت و نیرو به جز قدرت خداوند که هرکس به این درجه برسد تأئید خداوندی شامل حال او خواهد شد و شاید راز سخن پیامبر که می‌گوید: «لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ» بسیار بگویید که این جمله از کنزهای بهشت است، همین مسئله باشد([2]).

3- باید احساس عجز و ناتوانی را به خود راه نداد، زیرا اعتماد به نفس را از بین می‌برد و بازماندن از هرکار خیری را به دنبال دارد، پیامبر می‌فرماید: عجز و ناتوانی را به خوده راه مده.

4- کوشش در بدست‌آوردن هرآنچه برای انسان مفید باشد و قوانین و دستورات خدا بزرگترین نفع را برای انسان به ارمغان می‌آورد.

(وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ) سورة مائده، آیة 50..« و برای قومی که یقین دارند، چه کسی در داوری بهتر از خدا است »

این همان چیزی است که پیامبرص توجهات را بدان معطوف داشته و گفته است برآنچه منفعت تو را دربر دارد حریص باش.

5- محافظت بر فرایش و انجام نوافل بسیار از قبیل تهجد، روزه نفلی و صدقات نافله و… همانگونه که در حدیث قدسی خداوند می‌گوید: بهترین وسیله نزدیکی به من فرائض است و بعد از فراض بنده‌ام با نوافل به اندازه‌ای به من نزدیک می‌شود که او را دوست می‌دارم و چون او را دوست گرفتم چشم، گوش، دست و پایش می‌شوم که به وسیله آنها تصرف می‌کند، اگر از من چیزی بخواهد به او می‌دهم و اگر به من پناه جوید، او را پناه می‌دهم([3]).

6- ساده‌زیستن و دوری از راحت‌طلبی و اسرافکاری ثروتمندان، زیرا این روش صبر و تحمل انسان را در مقابل مشکلات بیشتر می‌کند.

7- مطالعه تاریخ بزرگان گذشته و آگاهی‌یافتن از صبر و استقامت آنها در برابر مشکلات، زیرا این کار احترام و منزلت آن بزرگواران را در قلب انسان ایجاد می‌کند و او را در نزدیکی و اقتداء به آنها کمک می‌نماید و اگر به مرتبه آنها نرسد تشبه به آنها نیز خود از امور پسندیده است.

8- به کاربردن فکر و اندیشه در شناخت هرچه بیشتر خود و جهان پیرامون، زیرا این شناخت انسان را به حقیقت خود آگاه ساخته و او را از تکبر و غرور برحذر داشته در راه ‌رسیدن به کمالات انسانی به پیش می‌برد، خداوند می‌فرماید:

(وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ (20) وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (21)) سورة ذاریات، آیة 20 و 21. «و در زمین نشانه‌هائی است برای باورکنندگان و همچنین در وجود خود شما آیا نمی‌بینید».

9- طلب علم و حضور در مجالس علمی، زیرا علم عیوب و راه‌رهائی از آنها را به انسان معرفی کرده و سبب آرامش و وقار انسان می‌گردد و گذشته از اینها اسم او در جمع فرشتگان بر سر زبان‌ها می‌افتد، چنانچه پیامبرص می‌گوید: هر گروهی که در یکی از خانه‌های خدا گرد هم جمع شوند و مشغول تلاوت و آموختن قرآن گردند بر آنها آرامش و رحمت فرود می‌آورد و ملائکه خدا گرداگرد آنها را می‌گیرند و خداوند در جمع مقربان خود آنها را یاد می‌کند([4]).

10- همراهی با صالحان، زیرا انسانی که همنشین صلحاء است اگر فراموش کند و بخواهد کار ناروائی انجام دهد به او تذکر می‌دهند و او را در کارهای خیر کمک می‌نمایند، چنانچه پیامبرص فرمود: کسی که خداوند صلاح او را بخواهد دوست نیکوئی به او می‌دهد که در کارهای خیر مددکار او باشد و در وقت فراموشی به او تذکر دهد([5]).

11- دوری از گناهان، زیرا گناهان به بدن و دین انسان ضرر می‌رسانند، پیامبرص می‌فرماید: پنچ چیز است که شما را از شر آن به خدا پناه می‌دهم، یکی از آنها فحشاء است که در وسط هر قومی شیوع پیدا کند مرض‌ها و دردهائی را به دنبال دارد که در میان اقوام گذشته نبوده است([6]).

12- تمرین انواع ورزش که جسم را تقویت کند مثل تیراندازی، شنا، کشتی و دوش.

 

توشه دعوتگران و مربیان

دعوتگران و مربیان می‌توانند نکات زیرا را از حدیث برگیرند:

1- اهمیت‌دادن به قلب، عقل و بدن، تا در انجام مسئولیت‌های محوله قوی گشته و محبت، مغفرت و رضای خدا را به دست آورند.

2- ضرورت آزادی از اسارت، تنبلی و ناتوانی، با یاری‌جستن از خداوند و کوشش در به دست‌آوردن هرآنچه خیر و منفعت انسان در آن باشد.

3- بستن راه شیطان که اراده‌ها را سست می‌کند، انسان مسلمان نباید در برخورد با مشکلات دچار وسوسه‌های شیطان گردیده، همیشه در افسوس برگذشته به سر برد.

بلکه باید همه کارها را تقدیر خدای مختار و توانا بداند، اگرچه افسوس بر فوت‌کار خیر اشکالی ندارد، چنانچه پیامبرص در زمان حج فرمودند: ای کاش من هم قبلاً قربانی خود را نمی‌آوردم و از اول نیت عمره می‌کردم([7]).

4- شفقت و مهربانی نسبت به مسلمانانی که به شعائر دینی خود پایبند، ولی در دعوت و تبلیغ ضیعف اند، زیرا آنها با همه کوتاهی‌ها از تمام آنانی که با پیامبرص در ستیزند و به ظاهر مسلمان نامیده می‌شوند و در باطن نسبت به اسلام و مسلمین کینه دارند، بهترند و از اینجاست که پیامبرص می‌فرماید: و در هریک از مؤمنین قوی و ضعیف، خیری نهفته است.


مراجع

([1])- این حدیث را امام مسلم در صحیح خود در کتاب تقدیر باب الامر بالقوه… 40 / 2052 شماره 2664 چاپ عیسی الحلبی، به تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی متوفی 1375 هـ / 1955 آورده است.

و ابن ماجه در مقدمه سنن خود در باب تقدیر 1/ 31 شماره 79 آورده است.

امام مسلم و ابن ماجه هردو این حدیث را از ابوهریرهس نقل کرده اند، اما ابن ماجه در کتاب زهد باب توکل و یقین2/ 1395 شماره 4168 روایتی دیگر مشابه همین روایت از ابوهریرهس دارد، اما لفظ حدیث را چنین نقل کرده: … «فإن غلبک أمر فقُل: قدر الله وما شاء فعل. وإياك واللو، فإن اللو تفتح عمل الشيطان».

امام محمد هم در مسند خود 2 / 366، 370 حدیث را مانند ابن ماجه آورده است، اما گفته … «وما شاء صنع».

([2])- این حدیث را امام احمد در مسندش با همین الفاظ از ابوهریره 2 / 333 نقل کرده است.

([3])- این حدیث را امام بخاری در صحیح خود کتاب الرقاق، باب التواضع 8 / 131 از ابی‌هریره روایت کرده و امام احمد در مسندش 6 / 256 از حضرت عایشه با الفاظی دیگر آورده است.

([4])- این حدیث را امام مسلم از ابی هریره در صحیح خود کتاب الذکر و دعا … در باب فضل الاجتماع .. 4 / 2074 شمارة 2699 آورده است.

([5])- حدیث را ابوداود در سنن خود کتاب الخراج … باب فی اتخاذ الوزیر 3 / 33، 49، 92، 94 آورده است.

([6])- این حدیث را ابن ماجه در کتاب سنن خود باب العقوبات 2 / 1332، 1333 شماره 4019 از حضرت عبدالله بن عمرب نقل کرده است.

([7])- این قسمتی از حدیث طولانی است که مسلم در صحیح خود کتاب الحج باب حجة النبی ص20 / 886 – 892 شمارة 147 آورده.

==============================================

مشعل ‌های  هدایت برای راهروان راه دعوت

مؤلف: دکتر سید محمد نوح

مترجم: حسین تیموری

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

چگونه برای خانواده هدف بسازیم؟

🔸با خانواده ات صلح کن, باید نَفس ها صفا یابد سپس یک جلسه ی زیبا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *