تاریخ اسلامفقه و احکامماه محرم

ماه محرم و روز بزرگ

ماه محرم ماه بزرگی از ماه‌های حرام است و در آن روز بزرگی از روزهای خداوند قرار دارد. «إِنَّ عِدَّهَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِی کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَهٌ حُرُمٌ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِیهِنَّ أَنْفُسَکُمْ [التوبه/۳۶]» همانا شمار ماه‌ها نزد خداوند در کتابش از روزی که آسمان‌ها و زمین آفریده دوازده ماه است -و از این دوازدهماه چهار ماه حرام است- پس در آن‌ها بر خود ستم نکنید.

و در روایتی از صحیح مسلم و بخاری آمده است که پیامبر (ص) فرمودند: همانا زمانه دور می‌زند می‌چرخد مانند حالتی که روز اول خداوند آسمان‌ها و زمین را آفریده. سال ۱۲ ماه است. چهار ماه از آن ماه حرام است که سه تای آن پشت سر هم هستند. ذی قعده و ذوالحجه و محرم و رجب که میان ماه جمادی الثانی و شعبان قرار گرفته است.

پیامبر (ص) فرمودند: بهترین روزه بعد از روزه رمضان روزه ماه محرم است. و بهترین نماز بعد از نماز فرض نماز تهجد است. به روایت مسلم

ای مسلمین! درسی که در ماه محرم می‌گیریم این است که: حق پیروز می‌شود اگر چه حامیان آن ظاهراً ضعیف باشند و باطل مغلوب و شکست می‌خورد اگر چه حامیان آن قوی و نیرومند باشند و سرانجام نیک مال انسان‌های خدا ترس و متقی است. و خداوند کافران را رسوا و ذلیل می‌گرداند.

در صحیحین از ابن عباس (رض) آمده است: زمانی که رسول الله (ص) به مدینه تشریف آوردند یهودیان را دید که روز عاشورا روزه می‌گرفتند.

پیامبر (ص) به آن‌ها گفت: این چه روزی است که شما روزه می‌گیرید؟

گفتند: امروز روز بزرگی است که خداوند نجات داد حضرت موسی و قوم او را. حضرت موسی به خاطر تشکر از خداوند آن را روزه گرفتند پس ما آن را روزه می‌گیریم.

آن حضرت (ص) فرمودند: پس ما از شما نسبت به حضرت موسی (ع) مستحق و سزاوارتر هستیم.

پس آن حضرت (ص) آن را روزه گرفتند و صحابه را به روزه گرفتن امر نمودند.

بله ای مسلمانان! باطل نابود شونده است هر اندازه غالب شود و پیشرفت کند و حق پیروز می‌شود اگر چه ظاهراً عقب برود و شکست بخورد. فرعون را نگاه کنید که حکومت آن مثل میخ محکم و ثابت بود؛ در شهرها طغیان کرد و در فساد و زیاده روی کرد و در سرزمین مصر تکبر کرد و اهل آن را گروه گروه قرار داد و آن‌ها را متفرّق کرد. ناگهان در خواب دید که پادشاهیِ او به وسیله پسر بچه‌ای از بنی اسرائیل نابود می‌شود؛ پس در قتل پسر بچه‌ها زیاده روی کرد و دختران را برای خدمت خود باقی گذاشت. ولی خواست خداوند توانا و حکیم بود که موسی زنده بماند و حتی در قصر فرعون با خرج او پرورش یابد. خداوند حضرت موسی را به وسیله درجه پیامبری اکرام نمود و فرعون با دشمنی و تکذیب در مقابل او ایستاد و در شکنجه دادن قوم حضرت موسی زیادتی کرد تا زمانی که خداوند آن‌ها را به پیروزی خبر داد و دستور خروج از شهر مصر داد وَأَوْحَیْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِی إِنَّکُمْ مُتَّبَعُونَ (۵۲) فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِی الْمَدَائِنِ حَاشِرِینَ (۵۳) إِنَّ هَؤُلَاءِ لَشِرْذِمَهٌ قَلِیلُونَ (۵۴) وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَائِظُونَ (۵۵) وَإِنَّا لَجَمِیعٌ حَاذِرُونَ (۵۶) فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُیُونٍ (۵۷) وَکُنُوزٍ وَمَقَامٍ کَرِیمٍ (۵۸) کَذَلِکَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِی إِسْرَائِیلَ (۵۹) فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِینَ (۶۰) فَلَمَّا تَرَاءَى الْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَى إِنَّا لَمُدْرَکُونَ (۶۱) قَالَ کَلَّا إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ (۶۲) فَأَوْحَیْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاکَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَکَانَ کُلُّ فِرْقٍ کَالطَّوْدِ الْعَظِیمِ (۶۳) وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآَخَرِینَ (۶۴) وَأَنْجَیْنَا مُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَجْمَعِینَ (۶۵) ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآَخَرِینَ (۶۶) إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآَیَهً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ (۶۷) وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ (۶۸) [الشعراء/۵۲-۶۸] و به موسی وحی کردیم که بندگان مرا شبانه ببر زیرا شما مورد تعقیب قرار خواهید گرفت* آن گاه فرعون گردآورندگان را به شهرها فرستاد* (فرعون گفت) بی گمان اینان گروهی اندکند* و به راستی آنان ما را بر سر خشم آورنده‌اند* و ما انبوهی حاضر هستیم* سرانجام ما آنان را از باغستان‌ها و چشمه سارها و گنجینه‌ها و جایگاه‌های پر ناز و نعمت بیرون کردیم* چنین بود و آن‌ها را به بنی اسرائیل به میراث دادیم. پس آن‌ها را هنگام برآمدن خورشید تعقیب کردند* و چون دو گروه همدیگر را دیدند یاران موسی گفتند بیگان ما گیر افتادیم* گفت چنین نیس زیرا پروردگارم با من است و به زودی مرا راهنمایی خواهد کرد* پس به موسی وحی کردیم که با عصایت بر دریا بزن. آن گاه دریا از هم شکافت پس هر پاره‌ای از آن همچون کوهی بزرگ بود* و دیگران را بدانجا نزدیک گردانیدیم* و موسی و همراهانش را همگی نجات دادیم* آن گاه دیگران را غرق کردیم* بی گمان در این نشانه‌ای است و بیشترشان مؤمن نبودند* و قطعاً پروردگارت غالب و مهربان است*

این منظره زندگی در هر زمانه‌ای است. بله ای مسلمانان! گاهی قومی ظالم و ستمگار را زور و قدرتشان، آن‌ها را فریب می‌دهد و قومی مؤمن و ضعیف می‌باشند که در دل آن‌ها شعله پیروزی و انتظار شعله می‌زند و برای این مقصد آن‌ها صبر پیشه می‌کنند. تا این که روز بزرگی مانند روز عاشورا می‌رسد و قصه‌ای مثل قصه موسی و فرعون تکرار می‌شود باطل اراده کبر و بلندی دارد در حالی که خداوند اراده پیروزی حق و راه درست را دارد و در انتها همان به وقوع می‌پیوندد که خداوند اراده آن را دارد. خداوند در ابتدای سوره قصص از این صحنه بزرگ می‌گوید: نَتْلُوا عَلَیْکَ مِنْ نَبَإِ مُوسَى وَفِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ (۳) إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِی الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِیَعًا یَسْتَضْعِفُ طَائِفَهً مِنْهُمْ یُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَیَسْتَحْیِی نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ کَانَ مِنَ الْمُفْسِدِینَ (۴) وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ (۵) وَنُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَنُرِیَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا کَانُوا یَحْذَرُونَ [القصص/۳-۶] بخشی از خبر موسی و فرعون را برای اهل ایمان به درستی بر قومی خوانیم* بی گمان فرعون در سرزمین سرکشی کرد و مردمانش را گره گروه کرد* طایفه‌ای از آنان را به استضعاف می‌کشید. پسرانشان را می‌کشت و دخترانشان را زنده نگه می‌داشت بی گمان او از فسادکاران بود* و ما می‌خواهیم بر کسانی که در زمین به استضعاف کشیده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوایان گردانیم و ایشان را وارث زمین گردانیم* و به آنان در زمین تمکّن می‌بخشیم و به فرعون و هامان و لشکریان آن دو نشان دهیم آن چه را که از جانب آنان بیمناک بود.

نکته جالب این که سوره قصص زمانی نازل شد که مسلمانان در مکه ضعیف بودند و مشرکین دارای قدرت و منصب و امکانات بودند ولی خداوند خواست که به مسلمانان این پیام را بدهد که به زودی پیروز خواهند شد و خواست که به مسلمانان یک ضابطه واقعی و همیشگی و محکم بیان دارد و آن این که قوت و قدرت فقط به دست خداوند است و برای به دست آوردن عزت و پیروزی و سربلندی باید قیمتی پرداخت شود و آن قیمت ایمان است. هر کسی به همراه نعمت ایمان با خدا باشد. هیچ خوفی و ترسی بر او نمی‌آید اگر چه ظاهراً از هر امکانات مادی دنیوی بشری خالی باشد و کسی که کفر و طغیان کند هیچ امنیتی ندارد اگر چه تمام امکانات در اختیار او باشنداو را کمک نماید. چیزی که امروز امت را نیازمند قرار داده است اختلاف و تفرقه است. و کفار و منافقین از شرق و غرب مورد سرزنش و شکست می‌باشد.(البته باید بادآور شد که این مرحله پیموده خواهد شد و بعد از این تاریکی روشنایی پیروزی و نصرت خواهد بود). سرزمین مبارک فلسطین اشغال می‌شود. مسجدالاقصی قفل می‌شود. حرمت‌ها شکسته می‌شود مردان کشته می‌شوند و زنان بیوه می‌شوند و به بچه‌ها اهانت می‌شود و بر یتیمان ظلم می‌شود به اهل حق تجاوز می‌شود و با اهل سنت جنگ می‌شود و دشمنان درونی در شام و عراق و یمن با آن‌ها درگیر می‌شوند پس روزی مثل عاشورا می‌آید داستان موسی و فرعون تکرار می‌شود و سرانجام نیک مال متقیان و پرهیزگاران است و شایسته است که فقط در قبال ظالمان تجاوز شود. وَلَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِینَ (۱۷۱) إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ (۱۷۲) وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ (۱۷۳) [الصافات/۱۷۱-۱۷۳] و جلوتر رفت دستور ما در حق بندگان ما که رسول هستند که یقینا به آن‌ها کمک کرده خواهد شد و لشکر ماست یقینا او غالب أَلَمْ تَرَ کَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِعَادٍ (۶) إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ (۷) الَّتِی لَمْ یُخْلَقْ مِثْلُهَا فِی الْبِلَادِ (۸) وَثَمُودَ الَّذِینَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ (۹) وَفِرْعَوْنَ ذِی الْأَوْتَادِ (۱۰) الَّذِینَ طَغَوْا فِی الْبِلَادِ (۱۱) فَأَکْثَرُوا فِیهَا الْفَسَادَ (۱۲) فَصَبَّ عَلَیْهِمْ رَبُّکَ سَوْطَ عَذَابٍ (۱۳) إِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصَادِ [الفجر/۶-۱۴] آیا ندیدی که پروردگارت با عاد چه کرد؟* ارم که صاحب ستونها بودند* همان که مانند آن در شهرها ساخته نشده بود* و با قوم ثمود که در وادی تخته سنگ‌های بزرگ را بریده بودند* و فرعون صاحب اوتاد* همانا که در شهرها سر به طغیان پرداختند* و در آن شهرها فتنه و فساد زیادی کردند* پس پروردگارت بر سر آنان تازیانه عذاب را فرو ریخت بی گمان پروردگارت در کمین گاه است.

آری ای مسلمانان خداوند روزهایی دارد که در آن بندگان مؤمن و دوستانش را اگر چه ظاهراً ضعیف و ناتوان باشد پیروز می‌گرداند. و ظالمان و دشمنان خود را در آن روزها ذلیل و خوار می‌گرداند اگر چه در ظاهر پیروز باشند ناگفته نماند که این پیروزی قیمتی دارد که باید با دندان آن را محکم گرفت و آن در آیه اشاره شده: وَلَیَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِیٌّ عَزِیزٌ (۴۰) الَّذِینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاهَ وَآَتَوُا الزَّکَاهَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَهُ الْأُمُورِ (۴۱) [الحج/۴۰، ۴۱] و قطعا خدا کسی را که قصد نصرت وی کند نصرت می‌دهد زیرا خداوند سخت قوی و غالب است* کسانی که اگر آنان را در زمین تمکین دهیم، نماز را برپا می‌دارند و زکات را می‌دهند و به معروف امر می‌کنند و از منکر نهی می‌نمایند و عاقبت همه کارها از آن خداست.

پس ای مسلمانان! از خدا بترسید و خدا را با عمل به دینش و دعوت به سوی اسلام و کمک به دوستان خداوند و جنگیدن با دشمنانش نصرت کنید خدا شما را نصرت می‌کند. یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ (۷) وَالَّذِینَ کَفَرُوا فَتَعْسًا لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ (۸) ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ کَرِهُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ (۹) أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَلِلْکَافِرِینَ أَمْثَالُهَا (۱۰) ذَلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِینَ آَمَنُوا وَأَنَّ الْکَافِرِینَ لَا مَوْلَى لَهُمْ (۱۱) [محمد/۷-۱۱] ای مؤمنان اگر(دنیا) خدا را یاری دهید خداوند (نیز) شما را یاری دهد و گام‌هایتان را استوار دارد* و آنان که کفر ورزیدند مرگ بر آنان باد و (خداوند) اعمالشان را از بین برده است* این از آن است که آنان آنچه را که خدا نازل کرده است ناخوش داشتند. در نتیجه خداوند اعمالشان را تباه کرده* آیا در سرزمین سیر و (گردش) نکرده‌اند تا بنگرند سرانجام پیشینیان چگونه بود؟ خداوند (همه چیز) آنان را نابود کرد و کافران (کیفری) مانند آن دارند.* این از آن است که خدا کارساز مؤمنان است و کافران کار سازی ندارند.

روز عاشورا روز بزرگی و روز طاعت و بندگی است با این وجود قومی در این روز گمراه شده آن را روز عید و فصل سرور وشادی قرار می‌دهند به این گمان که آن‌ها احساس سرور و شادی می‌کنند به خاطر پیروزی حضرت موسی و یارانش و گروه دیگر این روز را روز غم و نوحه خوانی و زدن بر سر و صورت و پاره کردن گریبان قرار می‌دهند به این گمان که با این کار خود نوه حضرت رسول (ص) ( حضرت حسن بن علی رض) نصرت می‌کنند. و هر دو گروه به خطا گام برداشته اند. امّا موضع اهل سنت و جماعت موضع میانه‌ای است. حمد و شکر خدا را به خاطر پیروزی حق بر باطل بجای آورده و همه صحابه را بدون استثناء و فرق میان آن‌ها دوست می‌دارند و به وسیله فرامین الهی به روش حضرت محمد (ص) به خداوند تقرّب و نزدیکی می‌جویند و همان طوری که از طرف شریعت دستور داده شده‌اند روزه می‌گیرند و امید اجر و ثواب از جانب خداوند دارند.

در کتاب مسلم از ابی قتاده حدیثی آمده که پیامبر (ص) از روز عاشورا سؤال شد. فرمود: امید دارم که خداوند روز عاشورا را کفاره گناهان یک سالل گذشته قرار دهد. و از ابن عباس (رض) روایت است که فرمودند: من پیامبر(ص) را ندیدم که جستجو کند، هیچ روزه‌ای را که آن را بر دیگر روزه‌ها برتری داده باشد، مگر روزه عاشورا را. رواه الشیخان.

پس ای بندگان خدا! عاشورا را روزه بگیرید! و اگر کسی اجر و پاداش بیشتری می‌خواهد و می‌خواهد پیروی آن حضرت (ص) را بیشتر بکند روز نهم را هم روزه بگیرد.

از ابن عباس (رض) روایت است که فرمود: زمانی که پیامبر(ص) روز عاشورا را روزه گرفت و دستور به روزه گرفتن آن داد صحابه فرمودند یا رسول الله(ص) عاشورا روزی است که یهود و نصارا آن را بزرگ می‌پندارند. پس پیامبر(ص) فرمود: اگر من سال آینده زنده بمانم روز نهم را روزه خواهم گرفت. به روایت مسلم.

بله ای مسلمانان! روزه بگیرید و اهل فرزندان خود را بر روزه گرفتن تشویق نمائید. وقتی که به انصار دستور روزه گرفتن داده شد، همه اطاعت نمودند. رُبَیِّعْ بنت مُعَوِّذ رضی الله عنها می‌گوید: ما بعد از امر پیامبر (ص) روزه می‌گرفتیم و فرزندان خردسال خود را در حال روزه نگه می‌داشتیم و برای آن‌ها اسباب بازی (عروسک) از پشم درست می‌کردیم و آن‌ها را با خود به سوی مسجد می‌بردیم. پس هر وقت یکی از آن‌ها برای غذا گریه می‌کرد، او را می‌دادیم تا این که وقت افطار فرا می‌رسید. بخاری و مسلم.

این بود حالت صحابه و کسانی که بعد از آن‌ها آمدند این روز را روزه می‌گرفتند به خاطر عمل بر حدیث پیامبر که به حد تواتر رسیده است و هیچ شکّی در صحّت آن نیست. امروزه بعضی فریب خورده در مورد روزه عاشورا شک و تریدی دارند! ای مسلمانان! از این افراد پرهیز نمائید و هیچ توجهی به سوی آن‌ها نکنید. این‌ها دست پرورده خبیث دشمنان اسلام هستند که هدف آن‌ها جز ایجاد شبهه در میان مسلمانان و بی ارزش کردن شعائر اسلام در میان مسلمانان چیز دیگری نیست. و گمراهی آن‌ها بر شما پوشیده نیست که چگونه زنا و ربا را ساده گرفتند و در مورد معامله و مصرف ربا مسامحت به خرج دادند (یا بی پروا شدند) و چگونه در مورد اختلاط زن و مرد سعی نمودند و در مورد مسافرت زن، بدون محرم و بی حجابی و بی حیائی آن تلاش نمودند و آخرین شبهه‌ای که وارد کردند در مورد فضیلت روزه گرفتن ایام برتر و مسنون مثل روزه روز عرفه، عاشورا، ۶ روز شوال و دهه اول ذوالحجه می‌باشد. به خدا اگر مسلمانان این گمراهان که تابع هوس‌های نفس هستند و خدا بر دل آن‌ها مُهر زده را اطاعت کنند ارزش‌های اسلام را یکی پس از دیگری از بین می‌برند حتی که هیچ چیزی از اسلام بر ایشان باقی نمی‌ماند. پس از خدا بترس از مسلمان وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَکَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا [الکهف/۲۸] و از آن کس که دلش را از یاد خود غافل ساخته‌ایم فرمان مبر و از هوی و هوس خود پیروی کرده و اساس کارش بر از حدّ گذشتن است.

نویسنده: شیخ عبدالله بن محمد البصری

ترجمه: نصرالله حسین‌بر

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی