خانه / فرهنگ و جامعه / فکر و دعوت / موضع گیری ما در برابر اختلاف علماء

موضع گیری ما در برابر اختلاف علماء

قبل از اینکه به این مسأله بپردازیم، ابتدا به بیان شروطی می پردازیم که باید در مفتی فراهم شود تا از جمله اهل علمی قرار گیرد که اقوالشان معتبر و قابل اعتماد است. شروط مورد نظر زیاد هستند اما در نهایت تمام آن ها به دو شرط مهم و اساسی زیر برمی گردد:

  1. علم داشتن؛ زیرا مفتی از حکم الله تعالی خبر می دهد و در صورتی که جاهل باشد توانانی آگاه سازی از حکم الهی را نخواهد داشت .
  2. عدالت داشتن؛ شخص درستکاری باشد و از هرچه که باعث خدشه دار شدن امانت داری اش می شود دوری کند و عفیف و پرهیزگار باشد. به اجماع علما فتوای شخص فاسق قابل قبول نیست حتی اگر از اهل علم باشد.

بنابراین کسی که این دو شرط را دارا باشد عالمی به شمار می آید که سخنش، معتبر است؛ اما کسی که این دو شرط را نداشته باشد پس سخنش معتبر نیست. پس سخن فرد جاهل و بی عدالت قابل قبول است. الخلاف بین العلماء أسبابه وموقفنا منه؛ تألیف شیخ ابن عثیمین: ص/23

اما موضع گیری مسلمان نسبت به اختلافات علمایی که ویژگی های شان را بیان کردیم:

اگر شخص مسلمان دارای علمی – منظور از علم، علم شریعت است – باشد که می تواند با آن بین اقوال علما بر اساس دلیل، مقارنه کند و یکی از اقوال را ترجیح دهد و توانایی شناخت درست تر و برتر را داشته باشد، پس بر او واجب است که چنین کند؛ زیرا الله تبارک و تعالی امر نموده که در صورت اختلاف و منازعه به کتاب و سنت مراجعه شود؛ می فرماید: {فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّـهِ وَالرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ}. نساء: 59.

ترجمه: و اگر در چیزی اختلاف کردید، به – کتاب – الله و – سنت – رسول مراجعه کنید.

پس مسائلی اختلافی را باید به کتاب و سنت رجوع داد و زمانی که بر اساس دلیل، قول برتر برایش واضح شود پس باید آن قول را بگیرد؛ زیرا تبعیت از دلیل، واجب است. اما از اقوال علما برای فهم ادله کمک گرفته می شود.

اما در صورتی که شخص مسلمان، علمی نداشته باشد که بتواند با آن قولی را ترجیح دهد، چنین شخصی از اهل علمی که نسبت به دین و علم شان مطمئن بوده و اعتماد دارد سؤال کند و بر طبق فتوایی که به او می دهد عمل کند. الله جل وعلا می فرماید: {فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}. انبياء: 7.

ترجمه: پس اگر نمی دانید از اهل ذکر بپرسید.

همچنین علما بر این نظر هستند که مذهب عامی و بی سواد – شخصی که علم دینی ندارد – مذهب مفتی اش است. اگر اقوال علما متفاوت بود پس باید از کسی که تبعیت کند عالم تر و قابل اعتمادتر است. این مسأله مانند این است که اگر شخص دچار بیماری شود به نزد بهترین و معتبرترین پزشک می رود؛ زیرا او به راستی و درستی نزدیک از دیگران نزدیک تر خواهد بود؛ پس احتیاط کردن در امور دین از امور دنیایی سزاوارتر است.

برای مسلمان، جایز نیست که از میان اقوال علما، قول هایی را انتخاب کند که با هوا و هوسش موافق باشد حتی اگر با دلیل، مخالف باشد یا اینکه از کسانی فتوا بگیرد که سستی و سهل انگاری می کنند؛ بلکه باید در امر دینش احتیاط کند و از اهل علمی که عالم تر و پرهیزگارترند فتوا بگیرد. الخلاف بین العلماء؛ تألیف ابن عثیمین: ص/26. لقاء منوع من الشیخ صالح الفوزان: ص/25-26

آیا برای شخص عاقل، مناسب است که برای بدنش احتیاط کند و به نزد بهترین و ماهرترین پزشکان بروند هر چقدر هم که دور باشد و مال و اموال زیادی را هزینه کند؛ اما در امر دینش سهل انگاری و سستی کند؟!! و هیچ هم و غمی در تبعیت از هوی و هوسش نداشته باشد و آسان ترین فتوا را بگیرد حتی اگر مخالف با حق باشد؟!! بلکه حتی بعضی از مردم اگر از عالمی سؤال کنند و فتوایش موافق با هوی و هوسش شان نباشد به دنبال عالم دیگری می روند تا زمانی که به شخصی برسند که طبق آنچه که می خواهند فتوا دهد!!

بدون شک هر عالمی یک یا چند مسأله دارد که در آن، اجتهاد کرده اما موفق به شناخت حق و درستی در آن نشده است؛ با این وجود وی در این امر معذور است و به خاطر اجتهادش اجر و پاداش دارد. همان طور که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده اند: “إِذَا حَکَمَ الْحَاکِمُ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ، وَإِذَا حَکَمَ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ”. روایت بخاری و مسلم. ترجمه: اگر حاکم، اجتهاد کند و حکمی را صادر نماید که درست باشد، دو پاداش به او  می‌ رسد و اگر اجتهاد کند و حکمی را صادر نماید ولی در آن، دچار اشتباه شود، یک پاداش به او می ‌رسد.

بنابراین برای مسلمان جایز نیست که از خطاها و اشتباهات عالمان، پیروی کند؛ زیرا در واقع با این کار تمام شرها و بدی ها را جمع کرده است. برای همین علما گفته اند: کسی که به دنبال چیزی باشد که علما در آن اختلاف کرده اند و در آن مسأله آسان ترین قول از اقوال علما را بگیرد، پس نفاق کرده یا در آستانه ی نفاق است. إغاثة اللهفان: 1/228

از الله تعالی می خواهیم که ما را به سوی حق هدایت نماید و توفیق فراگیری علم نافع و عمل صالح را نصیب مان گرداند.

ترجمه شده همراه با تصرف

ام احمد

https://islamqa.info

 

    منبع: نوار اسلام

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

سنت خدا در ناسپاسی نعمت و تغییر آن

منبع:سنتهای الهی    تألیف: دکتر عبدالکریم زیدان مترجم: مصطفی ذوالفقار طلب {قانون نعمتها و تغییر آن} …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *