خانه / مطالب ویژه / نصایح امام ابوحامد غزالی به حاکمان

نصایح امام ابوحامد غزالی به حاکمان

امام ابوحامد غزالی (م 505 هــ) در نصیحتش به حاکمان می فرماید:

واعلم أيها السلطان وتبيّن أن ظهور العدل من كمال العقل، وكمال العقل أن ترى الأشياء على ما هي، وتدرك حقائق باطنها ولا تغتر بظاهرها. مثلاً إذا كنت تجور على الناس لأجل الدنيا فينبغي أن تنظر أي شيء مقصودك من الدنيا، فإن كان مقصودك من الدنيا أكل الطعام الطيب فيجب أن تعلم أن هذه شهوة بهيمة في صورة آدمي، لأن الشهوة إلى الأكل من طباع البهائم، وإن كان مقصودك لبس التاج فإنك امرأة في صورة رجل لأن التزين والرعونة من أعمال النساء، وإن كان مقصودك أن تمضي غضبك على أعدائك فأنت أسد أو سبع في صورة آدمي لأن إحضار الغضب للقلب من طباع السباع، وإن كان مقصودك أن تخدمك الناس فأنت جاهل في صورة عاقل فإنك لو كنت عاقلاً لعلمت أن الذين يخدمونك إنما هم خدم وغلمان لبطونهم وفروجهم وشهواتهم وإن خدمتهم وسجودهم لأنفسهم لا لك وعلامة ذلك أنهم لو سمعوا إرجافاً بأن الولاية تؤخذ منك وتعطى لسواك أعرضوا بأجمعهم عنك وفي أي موضع علموا الدرهم خدموا وسجدوا لذلك الموضع، فعلى الحقيقة ليست هذه خدمة وإنما هي ضحكة.
والعاقل من نظر أرواح الأشياء وحقائقها ولا يغتر بصورها، وحقيقة هذه الأعمال ما ذكره وأوضحناه، فكل من لم يتيقن ذلك فليس بعاقل ومن لم يكن عاقلاً لم يكن عادلاً ومن لم يكن عادلاً مأواه جهنم، فلهذا السبب كان رأس مال السعادات كلها العقل.

ای سلطان! آگاه و روشن باش که ظهور عدالت از کمال عقل است و این کمال عقل است که می بینی اشیاء را بر ماهیتشان و درک می کنی حقائق باطنشان وفریب ظاهرشان را نخور. مثلاً هنگامی که بر مردم ستم ورزیدی به سبب دنیا طلبی پس باید ببینی که چه چیزی مقصود تو بوده از دنیا و اگر مقصود تو از دنیا خوردن غذاهای پاک است پس باید بدانی که این شهوت چهارپایان بوده در صورت انسان ؛ چونکه شهوت در خوردن از خصلت چهارپایان است. اگر مقصودت پوشیدن تاج است پس تو زنی هستی در شکل مرد، زیرا آراسته شدن و بیخیالی از اعمال زنانه است و اگر مقصود تو گذر غضبت بر دشمنانت است پس تو شیر یا درنده ای در شکل انسان هستی زیرا حاضر ساختن عصبانیت از قلب خصلت درندگان است. و اگر مقصود تو این است که مردم تو را خدمت کنند پس تو فردی نادانی هستی در صورت فردی عاقل ؛ زیرا تو اگر عاقل بودی باید می دانستی کسانی که تو را خدمت گذاری می کنند آنها خودشان خادم و بردگان خدوم شکم ها و شرمگاها و تمایلات سرکششان هستند ؛ زیرا نفوسشان برای تو نیست علامت و نشانه ی آن این است که اگر بشنوند فتنه ای برانگیخته شده که حکومت را از تو بگیرند و به غیر تو ببخشند همگی از تو روی برمی گردانند و در هرجایی [بوی]پولی به مشامشان برسد برای آنجا نوکری و تعظیم می کنند ، در حقیقت این خدمت نیست بلکه آن خندیدن [و تمسخر] است.

عاقل کسی است که به روح و حقایق اشیاء توجه کند و فریب صورت های آنها نخورد. و حقیقت این اعمال چیزی است که ذکر شد و توضیح دادیم . پس هرکس که آن حقایق را ندانست عاقل نیست و کسی که عاقل نبوده ، عادل نیز نبوده و کسی که عادل هم نبوده جایگاهش جهنم است براين اساس ، رأس و نُک همه ی خوشبختی ها عقل است.

التبر المسبوك في نصيحة الملوك ص 23؛ الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان الطبعة: الأولى، 1409 هـ – 1988 م

 

امام ابوحامد غزالی (م 505 هــ) در خصوص حاکم عادل و ظلم می فرماید:
السلطان العادل من عدل بين العباد، وحذر من الجور والفساد، والسلطان الظالم شؤم لا يبقى ملكه ولا يدوم، لأن النبي صلى الله عليه وسلم يقول: (الملك يبقى مع الكفر ولا يبقى مع الظلم)1

حاکم عادل کسی است که میان بندگان [خداوند] عدالت اجرا می کند. و از ظلم و فساد دوری کند و حاکم ستمکار بدشوم ،پادشاهی اش دوام و باقی نیست ؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و سلم می فرماید:
فرمانروایی همراه با کفر دوامی دارد [لکن] همراه با ستم کردن دوامی ندارد.
التبر المسبوك في نصيحة الملوك ص 44 ؛الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان الطبعة: الأولى، 1409 هـ – 1988 م

این حدیث اصل و اساسی ندارد و منسوب به سیدنا رسول الله صلوات الله علیه و سلم است و در اصل سخنی از برخی حکیمان است همانطور که امام ابوالحسن الماوردی (م 405 هــ) رحمه الله در کتاب “أدب الدنيا والدين” ( ص 140) بدان اشاره فرموده است.

 

امام ابو حامد غزالی (م 505 هــ) در مورد جایگاه ولایت و حکومت داری می فرماید:
فإن الولاية نعمة من نعم الله عز وجل، من قام بحقّها نال من السعادة ما لا نهاية له ولا سعادة بعده، ومن قصّر عن النهوض بحقها حصل في شقاوة لا شقاوة بعدها إلا الكفر بالله تعالى

حکومت داری نعمتی از نعمت های خداوند عزّوجل است ، هر کس حق آن را بجا آورد به سعادتی رسیده که پایانی ندارد و بعد از آن سعادتی نیست و هرکس از برآورد حق آن کوتاهی کند ، شقاوتی را بدست آورده که بعد از آن بدبختی ای نیست جز کفر ورزیدن به خداوند متعال.
التبر المسبوك في نصيحة الملوك ص 14؛الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت – لبنان الطبعة: الأولى، 1409 هـ – 1988 م

 

منقول

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

آداب سلام و برخورد با دیگران – 1

آداب سلام کردن و تأثیرات معنوی و روانی آن در انسان ها قسمت اول: این …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *