خانه / مطالب ویژه / نمونه هایی از برابری نژادی در تاریخ اسلام

نمونه هایی از برابری نژادی در تاریخ اسلام

دکتور عبدالصبور فخری

1ـ زمانی که مسلمانان به فتح مصر اقدام کردند و قصر بابلیون را به محاصره گرفتند، مقوقس پادشاه مصر خواست که با مسلمانان مذاکره نماید واز ایشان خواست که هیئتی بفرستند تا از اهداف شان آگاهی پیدا نماید؛ عمرو بن العاص هیئتی فرستاد که در رأس آنها عباده بن صامت را قرار داد. عباده بن صامت مردی سیاه پوست بود؛ وقتی هیئت به نزد شاه مصر رسید، پادشاه اعتراض کنان گفت مگر کسی دیگری نیافتید که این مرد سیاه پوست را در رأس هیئت قرار دادید؟ گفتند این مرد از همه ما عاقل تر و آگاه تر می باشد و مانند او در لشکر ما هزار تن دیگر نیز وجود دارد.
در حالی که در تمدن های دیگر، تا قرن بیستم هم رنگ سیاه را نوعی از نقص تلقی می کردند ولی اسلام رنگ سیاه را نقص تلقی نمی کند و نظریه نژادپرستی را پامال می کند و همه معیار های فضیلت را بر اساس علم وتقوی استوار می دارد.

2ـ خلیفه اموی عبدالملک بن مروان همواره در موسم حج اعلان می کرد که در موسم حج جز عطاء بن ابی رباح کس دیگری حق فتوا دادن ندارد. در روایات آمده است که عطاء بن ابی رباح رنگش سیاه بود، چشمهایش برآمده وزشت، بینی اش پهن، دستانش شل، پاهایش لنگ، موهایش مجعد، بیننده را به خود جلب نمی کرد، هنگامی که درمیان هزاران شاگرد خود می نشست چنان می نمود که انگار کلاغی در میان جنگلی از پنبه قرار داشته باشد. این انسان کور، لنگ، شل و بد شکل سیاه پوست را به سبب علمش تمدن اسلامی در مقام امامت قرار داد و هزاران سفید پوست از محضرش علم وفضیلت آموخت.

3- در سال 100هجری زنی بنام فرتونه از مصر به نزد امیر المؤمنین عمر بن عبد العزیز شکایت نمود که دیوار خانه اش پست است و بدان سبب همسایگان ویا مردم محل آمده مرغانش را می دزدند، عمر بن عبدالعزیز وقتی این سخن را می شنود فورا به والی مصر می نویسد که نفر بفرستد ودیوار خانه آن زن را بلند نماید تا مرغانش عرضه دزدی نشوند. وقتی که نامه به والی رسید خود سوار شده به نزد آن زن رفت و خانه اش را آباد ساخت. این چیزی است که مسلمین قبل از 14قرن انجام دادند.

در تاریخ اسلام تعداد زیادی از علماء بوده اند که در تقویت و بلند بردن تمدن اسلامی نقش بسیار مهم بازی کرده اند در حالی که خود سیاه پوست بودند. مانند نصیب شاعر و عثمان بن علی زیلعی شارح کنز الدقایق در فقه حنفی وحافظ جمال الدین ابو محمد عبدالله بن یوسف زیلعی مؤلف نصب الرایه، و همچنان کافور اخشیدی پادشاه بزرگ مصر در قرن چهارم هجری که بار ها متنبی او را مدح نموده است، نیز سیاه پوست بود.

کوتاه سخن آن که در تمدن اسلامی مجتمع خاصی برای سیاه پوستان و مجتمع خاصی برای سفید پوستان وجود ندارد که آنها با هم یکجا نتوانند زیست. خداوند متعال فرموده است: «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7) وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» (سوره زلزال:7-8). (پس هرکس به اندازه ذره غباری کار نیکو کرده باشد، آن را خواهد دید وهر کس به اندازه ذره غباری کار بد کرده باشد، آن را خواهد دید).

عصر جدید و تبعیض نژادی:
تعصّب و تبعیض نژادی پدیده شومی است که در طول تاریخ سبب مصیبت های بسیاری، برای بشر بوده است. امروزه در اوایل قرن بیست و یکم، به رغم پیشرفت های علمی و مادی، هنوز معضل تبعیض نژادی، وجدان های بیدار را می آزارد. با گذشت زمان، فقط این امر، مسأله ای اجتماعی به جا نمانده، بلکه وجوه و مصداق های جدیدی یافته است. حامیان تبعیض نژادی که در نهان آنان وجدان آلوده و بیمار، حس طمع و افزون طلبی سیطره دارد، برای تسلط و اِعمال قدرت و نفوذ بر دیگران، تغییر اوضاع و موقعیت به نفع خود، به خشونت نژادی دست می زنند. اجبار طرف مقابل به اطاعت، اثبات برتری و ارضای حس خودخواهی، هدف های دیگری است که حاکمان خشونت و تبعیض، در پی آن ها هستند.

انسان به جهت پاره ای وابستگی ها؛ از قبیل سرزمین، خون، نژاد و مانند آن، خود را از دیگران جدا می شمرد و به قومی خاص، احساس وابستگی می کند و توجه خود را به تأمین منافع ملّی، حتی اگر مستلزم زیان دیگران هم باشد، معطوف می گرداند. تبعیض نژادی مرتبه های گوناگونی دارد؛ علاقه مندی به سرزمین و ملیّت و قوم و تبعیض گرایی افراطی چند مرتبه آن است. نظام هایی چون نازیسم در آلمان، فاشیسم در ایتالیا و صهیونیسم در فلسطین اشتغالی و… که بر اساس اعتقاد به برتری نژادی و حق سیادت بر دیگران تشکیل می شوند، از پدیده های شوم تبعیض نژادی هستند.

روی هم رفته در غرب امروز، با وصف اعلان دیموکراسی و برابری ملتها وضع اسفناکی از تبیعض نژادی حکمفرما است که گزارش ذیل وضع حقوقی نژاد ها را در امریکا روشن می سازد:

«در آمريكا قانون در مورد تمامي افراد به طور يكسان اعمال نمي شود و تبعيض نژادي در همه ابعاد زندگي اجتماعي گسترده است. سياهان و اقليت هاي ديگر هنوز از تبعيض و رفتارهاي نابرابر در رنجند. همچنين دستگاه قضائي آمريكا مشكلات زيادي را براي سياهپوستان آمريكايي به وجود آورده است.تبعيض نژادي و قوميتي در ايالات متحده همچنان وجود دارد و وضعيت معيشتي سياهان و رنگين پوستان در آمريكا در پايين ترين سطح قرار دارد. سياهپوست ها و ساير اقليت ها جزء پايين ترين طبقات جامعه آمريكا به حساب مي آيند. طبق گزارش انجمن ملي شهر در مارس 2008، نزديك به يك چهارم ساكنين سياهپوست آمريكا در زير خط فقر زندگي مي كنند ـ يعني سه برابر بيشتر از ساكنين سفيد پوست.

گزارشي كه ازسوي «پروژه خانواده هاي كارگر فقير» در 14 اكتبر 2008 منتشر شده است نشان مي دهد كه در سال 2006 از بين همه ساكنين سفيد پوست غيراسپانيايي، فقط 20 درصد آنها در رتبه كمترين درآمد بوده اند، حال آنكه در بين اقليت ها اين تناسب به 41 درصد مي رسيد.

ازسوي ديگر سياهان و رنگين پوستان در آمريكا براي يافتن شغل در معرض تبعيض هستند و اعمال تبعيض در استخدام نيز عادي است. نرخ بيكاري در ميان جامعه آمريكا در سال 2009 ميلادي 2/10 درصد بوده است، اما اگر قرار باشد كه نرخ بيكاري در ميان گروه هاي مختلف جامعه آمريكا بررسي شود آن گاه بايد دانست كه اين نرخ در ميان سياهپوستان 7/15 درصد، در ميان اسپانيوي تبارها 1/13 درصد و در ميان سفيد پوستان 5/9 درصد بوده است.

در عين حال نرخ بيكاري در ميان جوامع سياهپوست در شهرهايي همچون ديترويت و ميلواكي در حدود 20 درصد بوده است. در برخي از جوامع بوميان آمريكا، بيكاري حتي به 80 درصد هم مي رسد! بنابر گزارش دفتر آمار اشتغال آمريكا، ميزان بيكاري در ميان تحصيلكرد گان بالاي 25 سال سياهپوست آمريكايي تقريباً دو برابر سفيد پوستان تحصيلكرده بالاي 25 سال است.

در سال 2008، شكايات مربوط به تبعيض نژادي در محيط كار نيز تقريباً يك سوم كل شكايت هاي واصله را دربر مي گيرد. تنها پنج مورد از اين شكايت ها به يك شركت فعال در زمينه نفت و گاز باز مي گردد.

در پايان ماه مي 2009 ميلادي، سياهپوستان و اسپانيولي تبارها در حدود 27 درصد از جمعيت شهر نيويورك را تشكيل مي دادند، با اين حال، تنها 3 درصد از 11 هزار و 529 آتش نشان شاغل در اين شهر سياهپوست و تنها 6 درصد از ايشان اسپانيولي تبار بوده اند.

به اين ترتيب تعداد كثيري از افراد شايسته تنها به دليل تعلق به اقليت هاي نژادي از مشاركت در امور آتش نشاني محروم شده اند. چهار نفر آمريكايي ـ آفريقايي كه به عنوان نگهبان كار مي كردند به دادگاه گفتند آنها به خاطر رنگ پوستشان كارشان را از دست داده اند. آنها يك دهه قبل اخراج شده بودند و جاي آنها را افرادي با پوست روشن تر گرفته بودند.

ازسوي ديگر، چهره منفي اي كه رسانه هاي آمريكا از رنگين پوستان ارائه مي كنند باعث شده است اين گروه ها همواره دچار مشكلات فراواني در مسائل مربوط به شغل و كار خود شوند و استخدام آنها با مشكلات فراواني همراه گردد.

براي مهاجران، صاحبخانه شدن در ايالات متحده سخت است. مركز تهيه مسكن اشتراكي مهاجران نيويورك وابسته به توسعه اجتماعي در گزارشي كه در 3 دسامبر 2008 منتشر كرده است، مي گويد: حدود 25 درصد آمريكاييان بومي، نصف درآمدهايشان را براي اجاره خانه هزينه مي كنند. در حالي كه اين ميزان در بين مهاجران به حدود 5/31 درصد مي رسد. مهاجران آمريكاي جنوبي و مكزيك به ترتيب 1/71 درصد و 8/79 درصد درآمدهايشان را خرج اجاره خانه مي كنند.

مسئله تبعيض نژادي در غرب مخصوصا امریکا، در بخش آموزش نيز به چشم مي خورد. گزارش انجمن ملي شهر در سال 2008 حاكي است که ميزان تحصيلات دبيرستاني آفريقايي ـ آمريكايي ها و ميزان ورودي هاي آنها به دانشگاه هنوز به ميزان تحصيلات سفيد پوستان در دو يا سه دهه پيش نرسيده است. بيش از نيمي از گروه هاي قومي قبل از اتمام تحصيلات دبيرستان، مدرسه را ترك مي كنند و 53 درصد از سياهان پس از دبيرستان، تحصيلات دانشگاهي را ادامه نمي دهند.

اين درحالي است كه 30 درصد سفيدپوستان تحصيلات خود را ادامه مي دهند. دانش آموزان آفريقايي آمريكايي كمتري در مقايسه با دانش آموزان سفيد پوست موفق به اخذ مدرك دانشگاهي مي شوند.

چنانچه براساس گزارش دفتر آمار ايالات متحده آمريكا، 33 درصد از سفيد پوستان آمريكايي داراي تحصيلات عاليه دانشگاهي هستند، اين درحالي است كه همين درصد در ميان سياهپوستان آمريكا 20 و در ميان اسپانيولي تبارها تنها 13 است!

بين سال هاي 2003 تا 2008، 61 درصد از تقاضاهاي تحصيلي سياهپوستان و 46 درصد از تقاضاهاي تحصيلي آمريكايي هاي مكزيكي تبار ارائه شده به دانشكده هاي حقوق در آمريكا رد شده است. اما اين آمار درخصوص سفيد پوستان تنها 34 درصد است. درحالي كه سياهپوستان تنها17 درصد از جمعيت دانش آموزان آمريكايي را تشكيل مي دهند، 32 درصد از اخراج هاي صورت گرفته از مدارس به ايشان مربوط مي شود.

بنابر تحقيق مشتركي كه دانشگاه هاي كاروليناي شمالي و ميشيگان به انجام رسانده اند، بيشترين جوانان سياهپوست آمريكايي بر اين باورند كه قرباني تبعيض نژادي هستند.

تحقيق ديگري كه در ميان پنج هزار كودك در بيرمنگام، آلاهوستون و لس آنجلس انجام شده نشان مي دهد كه 20 درصد كودكان سياهپوست و 15 درصد كودكان اسپانيولي تبار قرباني تبعيض هستند. اين تحقيق بيانگر آن بود كه تبعيض نژادي از مهمترين عوامل بيماري هاي رواني در ميان كودكان نژادهاي مختلف ساكن در آمريكاست.

كودكان اسپانيولي تبار بيش از 3 برابر كودكان سفيد پوست و كودكان سياهپوست نيز بيش از 2 برابر كودكان سفيد پوست آمريكايي در معرض بيماري افسردگي هستند. در تحقیقی که از 72 هزار مدرسه در آمریکا به عمل آمده است معلوم شده است که در 85 درصد مدارس ایالت متحده آمریکا بین دانش آموزان سفید و سایر اقلیتها تفاوتهای عمیقی گذاشته می شود.

برطبق این گزارش، شانس اخراج این دانش آموزان بیش از 3 برابر دانش آموزان سفید است. 70 درصد دانش آموزانی که به خاطر مسائل انضباطی به کمیته انضباطی مدارس ارجاع داده می شوند سیاه و لاتین اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
از کتاب تمدن اسلامی

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

نابترین سخنان کوتاه (24)

1151. فساد و تباهی آخر این امت اصلاح نمی شود، مگر به وسیلهء آنچه که …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *