تزکیه

نیت و جایگاه شرعی آن در صحت اعمال

مبحث ما راجع به نیت در اعمال است با محوربت حدیث انماالاعمال باالنیات

مبحث ما راجع به نیت در اعمال است با محوربت حدیث انماالاعمال باالنیات اگر بخواهیم این حدیث را ساده ترجمه کنیم معنای آن می شود ارزش اعمال به نیت آن است (انما) برای حصر است که ارزش اعمال را در نیت حصر می کند.
در واقع این حدیث بیانگر یک قاعده اساسی در دین است و بطور ضمنی این حدیث بیان می دارد که هیچ عملی نباید بی هدف صورت پذیرد، هدف ومقصد همه امور باید الله تعالی باشد و این با نیت تحقق پیدا می کند.

مراد از اعمال در حدیث

در حدیث نبوی عمل ها عام ذکر شده است و شامل حتی کارها و فعالیت های دنیوی نیز می شود به این معنا که اگر فعالیت دنیوی را با نیت رضایت خداوند انجام دهند مثل درمان بیماران ، ثواب حاصل می گردد و همینطور اگر عمل دینی مثل نماز را بدون خلوص نیت برای خداوند ادا نمایند از پاداش محروم می گردد.

جایگاه وضو در میان عبادات

 آیا وضو یک عمل دینی وعبادت است و یا تنها وسیله و غیر مقصودی

پاسخ روشن است، وضو یک عمل عبادی و از مقدمات نماز است که در ادامه به آن پرداخته می شود، چنانچه حضرت رسول علیه السلام می فرماید: لا يقبل الله صلاة بغير طهور و براساس چندین آیات قرآن و احادیث نبوی، نیت برای عبادت ها شرط است از جمله :

وما امروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین (بینه5).

و آنان فرمان نیافتند جز اینکه الله را بپرستند در حالی‌که دین خود را برای او خالص گردانند.

انا انزلنا اليك الكتاب بالحق فاعبد الله مخلصا له الدين (زمر2).

بي گمان ما (اين) کتاب را به حق بر تو نازل کرديم، پس خدا را پرستش کن و دين را براي او خالص گردان.

إِنَّ اللَّهَ لَا يَنْظُرُ إِلَى أَجْسَادِكُمْ وَلَا إِلَى صُوَرِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ

بی گمان خداوند به جسم و صورت تان نمی نگرد بلکه به دل ها و اعمال تان می نگرد.

و آیا نیت در وضو همانند دیگر عبادات است؟

علمای بزرگوار ازجمله ائمه اربعه رحمهم الله در خصوص شرط بودن نیت برای عبادات اتفاق نظر دارند اما در خصوص نیت در وضو بجز حنفی سایرامامان آن را شرط می دانند ولی حنفی خیر. چرا که معتقدند وضو یک عبادت مستقلی نیست بلکه وسیله ای برای نماز است و نیازمند نیت نمی باشد.
علمای معاصر از جمله شیخ قرضاوی این نظریه را رد می کند و می گوید که نیت در وضو مانند سایر اعمال شرط صحت است.

رد نظریه صرف وسیله دانستن وضو و اثبات عبادت بودن آن

از آنجایی که وضو همچون دیگر اعمال عبادی مانند نماز، روزه، حج و زکات دارای فضائل، شرایط و احکام و ارکانی مستقل است عبادت بودن آن را اثبات می کند و اعتقاد، تنها وسیله بودن وضو غیر قابل قبول است این فضائل بدون نماز وارد شده اند پس می توان اعتقاد داشت که افزون بر اینکه وضو وسیله ای برای نماز است عبادتی مستقل و دارای پاداش اخروی است از جمله فضائل مستقل وضو:

ابوهریره (رض) روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود: إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوِ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ – أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ -، فَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ كَانَ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ -، فَإِذَا غَسَلَ رِجْلَيْهِ خَرَجَتْ كُلُّ خَطِيئَةٍ مَشَتْهَا رِجْلَاهُ مَعَ الْمَاءِ – أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ – حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنَ الذُّنُوبِ (مسلم).

وقتی شخص مسلمانی وضو می گیرد و صورتش را می شوید گناهانی که چشمش مرتکب شده با آب یا با آخرین قطره اش پاک می شود، و وقتی که دستهایش را می شوید گناهان ارتکابی دستهایش پاک می شود و وقتی که پاهایش را می شوید گناهان ارتکابی پاهایش پاک می شود تاک از گناهان پاک می گردد.

حضرت عثمان (رض) روایت می کند که آنحضرت (ص) فرمود: مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ خَرَجَتْ خَطَايَاهُ مِنْ جَسَدِهِ، حَتَّى تَخْرُجَ مِنْ تَحْتِ أَظْفَارِهِ (مسلم).

کسی که به نحو صحیح وضو بگیرد خطاهایش از بدنش دور می شود حتی از زیر ناخن هایش.

همچنین:

در صحیح بخاری از حضرت ابوهریره رضی الله عنه روایت شده‌ که‌ حضرت رسول علیه السلام فرمود:

إن أمتی یُدعون یوم القیامة غراً محجلین من آثار الوضوء.

روز قیامت امت من در حالی فرا خوانده می شوند که در اثر وضو، اعضاء وضو و پیشانی شان روشن و درخشان است. صحیح بخاری کتاب الوضوء .

ما منكم من أحد يتوضأ فيبلغ – أو فيسبغ – الوضوء ثم يقول: أشهد أن لا إله إلا الله، وأن محمدًا عبدالله ورسوله، إلا فتحت له أبواب الجنة الثمانية، يدخل من أيها شاء.

هر کسی از شما که بطور کامل وضویش را بگیرد و سپس دعای پایان وضو را (اشهد ان لا…..) را بخواند برایش هشت در بهشت گشوده می شود واز هر کدام که خواست می تواند وارد شود.

من توضأ كما أُمر، وصلَّى كما أُمر، غُفر له ما قدم من عمل (احمد و نسائی).

هر کسی که مطابق شریعت وضو بگیرد و مطابق شریعت نماز گذارد گناهان (صغیره) گذشته او مورد غفران واقع می شوند.

در صحیح مسلم از ابوهریره‌رضی الله عنه نقل شده‌ که‌ ‎حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: تبلغ الحلیة من المؤمن حیث یبلغ الوضوء.
در روز قیامت تمام اعضای وضو نورانی و مزین خواهد شد.

و در روز قیامت به‌ وسیله‌ی این تزئینات روشن و نورانی امت اسلامی از سایر امتها جدا گشته‌ و شناخته‌ می‌شوند، و ‎پیامبر الله صلی الله علیه وسلم نیز به‌ وسیله‌ی آن، امت خود را می‌شناسد، در این نور و روشنایی اصحاب با سایر مردم فرق ندارند و همه‌ی امت آنحضرت به‌ طور مساوی از آن برخوردار هستند،

مردی گفت: ای رسول خدا! چگونه‌ امت خود را از میان سایر امتها از امت نوح تا امت خود می‌شناسید؟
فرمود: بنا به‌ سه‌ نشانه‌ آنها را می‌شناسم:
1- اینکه‌ تنها آنها بر اثر وضو دارای پیشانی و دست و پایی سفید هستند.
2- نامه‌ی اعمالشان را با دست راست دریافت می‌کنند.
3- نسل و ذریه‌هایشان جلو آنها حرکت می‌کنند. مشکاة المصابیح

نتیجه فضایل

همانطورکه ملاحظه شد فضائل یاد شده برای وضو در سنت نبوی بدون اتصال به نماز وارد شده اند که حاکی ازعبادت بودن وضو است و اگر وضو فرضا مستقل شمرده نشود اما فضائل آن مستقل هستند چرا که تمام فضائل وضو مربوط به قبل از ورود به نمازهستند و لذا براساس حدیث فوق ، اعمال بدون نیت ارزشی و پاداشی ندارند و صحت اعمال به نیت بسته است.

-احکام وضو

وضو مانند دیگرعبادات حکم واحدی ندارد بلکه احکامش متفاوت می باشد بطور مثال: یکجا وضو واجب است واین برای نماز می باشد. وضو در جای دیگر سنت و مستحب است و این برای اذکار و خواب می باشد، وضو برای فعالیت های روزه مره زندگی حکم دیگری پیدا می کند و آن مستحب است و در مقامی دیگر وضو مکروه است و این زمانی است که با وضوی اول هیچ عبادتی گذارده نشده تجدید وضو نماید و باالآخره برای وضو یک حکم دیگری وجود دارد و آن ناجایز بودن است و این در صورتی است که وضو با آب غصب شده باشد بعضی علما وضو با آب غصب شده را حرام میدانند امام مالک (رح) ناجایز می داند امام ابوحنیفه (رح) چنین شخصی را گنکهار و وضویش را صحیح می داند.

-ارکان وضو

قرآن کریم آیه 6 سوره مائده شرایط وضو را تصریح می کند: شستن کامل صورت، شستن دست ها تا آرنج ها، مسح سر وشستن پاها تا کعبین و….. وهرمسلمانی با در نظر داشت این شرایط وضو می گیرد و درصورت ترک یا فراموشی شرطی ، وضو را اعاده می کنند حتی اگر ذره ای باشد.

-شرایط وضو

تنها با آب پاک صحیح می شود.

با توجه به چهار اصل حیاتی فضایل، احکام، ارکان وشرایط که برای وضو وجود دارد می تواند در ردیف دیگرعبادات همانند نماز روزه و حج قرار گیرد، همانگونه که اگر شرطی ازعبادات یافت نشود باطل می گردد وضو نیز چنین است که با فقدان شرطی باطل می گردد پس چه دلیلی وجود دارد که عبادت وضو را در تمام موارد هم ردیف دیگر عبادات بدانیم اما تنها در نیت ازسایر عبادات متمایز ومستثنا کنیم در حالیکه دلیل صریح از قرآن و سنت بر خلاف آن وجود دارد ؟!

پاسخ به دلایل و توجیهات این نظریه

1. وضو تنها جاری ساختن آب بر اعضاست پس نیت شرط نیست.
پاسخ: این نظریه بر خلاف دلایلی است که در بالا ذکر شد از جمله مستقل بودن درشرایط، فضایل و احکام لذا وضو فقط جاری ساختن آب نیست بلکه یک عبادت است.

2. در آیه وضو به نیت اشاره نشده است بلکه نیت با سنت افزوده شده و این بر خلاف اصول فقهی است پس نیت شرط صحت نیست.
پاسخ: در آیه تیمم هم نیت ذکرنشده و شما نیت را شرط قرار داده اید. اما با این حال در آیه وضو نیت اشاره شده است مثلا الله تعالی فرموده است (اذا قمتم الی الصلوة) یعنی زمانی که شما اراده و نیت نماز را کردید وضو بگیرید، خوب با اراده به نماز و حرکت بسوی وضو ، نیت وضو تحقق پیدا می کند برخلاف شخصی که وضو برای نظافت و سرد کردن اعضا می گیرد لذا در آیه وضو به نیت اشاره شده است.

3. خداوند آب را در آیه هوالذی انزل من السماء ماء طهورا؛ با صیغه مبالغه ذکر کرده به این معناست که آب در ذات خودش پاک کننده است بدون نیاز به امر اضافه ای که نیت باشد.
پاسخ: این توجیه پذیرفتنی نیست چرا که نیت از ابزار ازاله نجاست و رفع حدث نبوده بلکه از شرایط تخصیص عبادت برای الله تعالی می باشد بعبارتی نیت وسیله تبدیل عمل ازعادت به عبادت است نه وسیله ای برای دور ساختن حدث.

لذا نزد جمهور اهل سنت نیت در وضو مانند سایرعبادات فرض و شرط صحت است و اگر نیت ترک شود وضو صحیح نمی شود تنها نزد حنفیه نیت در وضو شرط نیست بلکه نیت در وضو تنها برای کسب فضائل وضو است و راجح دیدگاه جمهور است.

تعریف نیت برای تمام عبادات

نیت در لغت به معنای قصد و اراده قلبی است که هیچ ارتباطی با زبان ندارد.
و در اصطلاح قصد نمودن انجام چیزی را که متصل با فعل باشد. بنابر این اگر کسی نیت کرد که فرضی را ادا نماید یا نیت رفع حدث (بی وضویی) نمود یا نیت استباحت نماز را کرد همه ی این صورت ها جایز هستند.

لذا شخصی که اراده می کند نماز بخواند، یا به سمت مسجد به قصد نماز حرکت کند، یا سجاده را بردارد یا وضو به قصد نماز بگیرد نیت او برای نماز تحقق یافته و نماز صحیح می شود.

همینطور شخصی با نیت نماز وضو می گیرد نیت او برای وضو ادا شده است.

همچنین شخصی به قصد روزه گرفتن، برای سحری بلند می شود و یا از شب اراده ی روزه ی فردا را می کند هر چند برای سحری بیدار نمی شود، روزه او با نیت انجام خواهد شد.

عدم تحقق نیت زمانی است که شخصی به قصد شنا وارد استخر می شود و تمام بدن خود را می شوید وتنظیف حاصل می گردد، اما آیا غسل و وضو او صحیح می شود؟ پاسخ : از آنجایی که شخص با ورود به استخر، دریا و رودخانه نیت غسل و وضو نداشته است خیر، این در حالی است که تنها نیت را کم داشته است وسایرشرایط غسل وجود دارند.

همینگونه است فردی که به قصد نظافت و یا سرد کردن بدن وضو می گیرد چون که نیت او نظافت و سرد کردن است نه وضو پس وضو صحیح نمی شود.

در ماه رمضان شخصی تصمیم به روزه ندارد، فردا صبحانه نمی خورد نهار هم نمیخورد سپس با خود اراده می کند که ادامه ی روز را نخورد و روزه بگیرد، این روزه صحیح نمی شود به دلیل عدم نیت در شب.

نیت با زبان درسنت حضرت رسول علیه السلام وارد نشده است و هیچ عباراتی برای نیت نماز، روزه و وضو در سنت وجود ندارد و بلکه بدعت می باشد.

تبیین نیت در قرآن و سنت

در آیه شریفه (وَمَا أُمِرُوا إلا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ) خداوند امر به اخلاص می فرماید و اخلاص جایش قلب است و آن نیت می باشد.
و در حدیث (إنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ) در تعریف نیت روشن گردید که مراد اراده قلبی است و ارتباطی با زبان ندارد.
و درحدیث (وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ ) خداوند به دل های تان می نگرد و دل محل اخلاص و نیت است. بنابر این روشن شد که مراد از نیت اراده قلبی بوده و به زبان آوردن عبارات خاصی بر خلاف سنت می باشد.

یک شبهه و پاسخ آن

می گویند، درست است که برای نماز، روزه، زکات وضو و غسل نیت با زبان وارد نشده اما برای حج وارد شده است و می توان به نیت درحج قیاس کرد و مباح شمرد.

پاسخ : آنچه در حج با جمله (لبیک اللهم بحج) وارد شده است نیت نیست نوع تلبیه است که برای حج فرضی عبارت لبیک اللهم بحج و برای عمره عبارت لبیک اللهم بعمره گفته می شود لذا اینجا نوع عبادت مشخص شده نه عباراتی برای نیت کردن.

و از همه اهم تر این است که نماز اساسی ترین عبادت در اسلام است که حضرت رسول در تمام عمر خویش شبانه با ادای فرض و نفل مبادرت ورزیده چرا یک روایت از نیت لفظی پیامبر (ع) وجود ندارد درحالیکه نماز ایشان با تمام جزئیات در دسترس قرار گرفته است!

دعاهای بعد از وضو

أشهدُ أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله (مسلم وترمذی)
اللهم اجعلني من التوّابين واجعلني من المتطهرين (ابوداود)

تحقیق و تفحص پایگاه تخصصی اهل سنت ایران-وااسلاماه

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن
خرید مدرک دیپلم خرید مدرک فوق دیپلم خرید مدرک لیسانس خرید مدرک دکتری خرید مدرک خرید مدرک دانشگاهی قانونی خرید مدرک دانشگاهی مدرک دانشگاهی قانونی مدرک دانشگاهی خرید مدرک معتبر خرید مدرک معتبر دانشگاهی مدرک معتبر مدرک معتبر دانشگاهی مدرک تحصیلی معتبر چگونه مدرک تحصیلی بگیریم از کجا مدرک تحصیلی بگیریم قیمت مدرک تحصیلی سایت خرید مدرک تحصیلی