خانه / فرهنگ و جامعه / فکر و دعوت / هلاکت خویش را خود رقم ‏نزنیم

هلاکت خویش را خود رقم ‏نزنیم

«و پروردگار تو هرگز شهرها را به‌ ظلم هلاك‌ نمی كند، در حالي‌كه‌ مردمانش‌ اصلاحگر باشند» (ترجمه: ‏هود/117)

 

سنت الهی پیرامون نابودی ملت ها

سر سخن را با آیه ای از قرآن می گشاییم که سنت الهی را درمورد هلاکت ملت ها بیان می دارد: ترجمه: «و پروردگار تو هرگز شهرها را به‌ ظلم هلاك‌ نمی كند درحاليكه‌ مردم اش‌ اصلاحگر  باشند»(‏هود/117)

اینجا اللهY اسباب هلاکت شهرها و مردم را بیان می دارد و نگاهی می‌اندازد به این که اگر در میان همچون ملت ها، مردمی خیرخواه و فرزانه‌ای می بودند که آنان را از فسـاد بــازمی‌داشتند، و جـلو ستمگران را می‌گرفتند، آن وقت الله این آبادی ها را ویران نـمی‌نمود و سـاکـنان آنـجاها را بـه عذاب ریشه‌کن ‌کننده گرفتار نـمی‌کرد. چه الله شـهر‌ها را چون مردم آنجاها اصـلاحگر بـاشند ظالمانه گرفتار عذاب نـمی‌سازد. این است سنّت و قانون الهی که در میان ملّت ها جاری است‌. ملّتی‌ که فساد و تباهی در میان آن به شکلی از اشکـال را‌ئج ‌گردد، و کسانی در آن میان پـیدا ‌شوند كه برای دفع همچون تباهی و فساد به پا ‌خیزند، این چنین ملّتی نجات پیدا می‌کند، و الله Y آن را به عذاب گرفتار نمی‌سازد. اما ملّتی‌ که ستمگران در میان شان به ستم می‌پردازند و مفسدین فساد می کنند، و کسانی پـیدا نمی‌شوند که برای دفع ظلم و فساد برخیزند، یا کسانی هم پیدا ‌شوند کـه این بیداد و تباهی را زشت بشمارند، ولی توانی آن چنانی ندارند که در آن تأثیر بگذارند، در حقّ چنین ملّتی قـانون الله اجـراء مـی‌شود، یا نابود و ریشه‌کن می‌شود و یا دچار فروپاشی و نابسامانی می‌گردد. چون هلاکت تنها این نیست که منطقه ای زیر ورو گردد و ساکنان اش ازبین بروند، بلکه از جمله انواع هلاکت این هم است که انسجام و شیرازه ی ملتی از هم بپاشد، قدرت اجتماعی شان بشکند و محکوم، مغلوب، ذلیل و خوار گردد.

قرآن مثال می آورد

الله متعال هرگاه مبتلا شدن قومی را به عذاب ذکر فرموده، جرم اش را نیز بیان نموده است، تا مردم بدانند که این عذاب نتیجه ی اعمال خود آنان است که در دنیا و آخرت دامنگیر شان خواهد شد:

– قوم نوح u زمانی هلاك گردید که فساد در آن عمیق شد و امید اینکه ازین درخت پلید دیگر میوة خوبی به دست آید، کاملاً از بین رفت.

– قوم عاد زمانی مستحق عذاب الهی گشت که شر و فساد در دل های شان، آنقدر جای گرفت که افراد شرور، فاسد و ظالم، رهبر و حاکم آنان شدند و برای اهل خیر و صلاح، دیگر جایی در نظام اجتماعی باقی نماند

– قوم لوط هنگامی دچار عذاب گرديد که شعور اخلاقی شان، به حدي ضعیف شد و بی حیایی آنقدر افزایش یافت که فواحش، آشکارا در‏ محافل شان انجام میگرفت، حتی حس بد دانستن فحشا هم ازبین رفت.

– بر اهل مدین آنگاه عذاب نازل شد که همۀ قوم، خائن و بد معامله شدند؛ برای مشتری کم وزن کردن و از دیگران بیشتر از حق خود گرفتن، عیب پنداشته نمی شد؛ احساس اخلاقی آنقدر ضعیف شد که اگر بخاطر این عیب ملامت می شدند، ملامت کننده را سرزنش میکردند.

– حکم مبتلا شدن بنی اسرائیل به ذلت، فقر و غضب الهی زمانی صادر شد که به سوی فساد، ظلم و حرام خواری گام برداشتند. پیشوایان شان دچار بیماری مصلحت گرایی شدند و به تحمل منکرات عادت کردند و در میان شان کسی نماند که منکر را منکر بداند و از آن جلوگیری کند. قرآن با اين عبارات انزجارش را ازين عمل شان اعلان مي دارد: ترجمه: (آنانی كه از ميان بنی اسرائيل كفر ورزيدند، به زبان داوود و عيسى پسر مريم مورد لعنت قرار گرفتند. زیرا آنان عصيان ورزيده و تجاوز مى‏كردند. آنان از كار زشتِ كه مرتكب مى‏شدند يكديگر را منع  نمى‏ کردند. این چه کاری زشتی بود که انجام می دادند!) ﴿المائده78- 79

پيامبر r هوشدار مي دهد

خلاصه ی احاديث كه در مورد اين آيه وارد شده اند اين است: هنگامی که منکرات در میان بنی اسراییل گسترش يافت، وضع طوري شد که اگر کسی، برادر، دوست و یا همسایه اش را در حال ارتکاب کار بد می دید، او را از آن منع می کرد و می گفت: ای فلانی از الله بترس. اما بعداً با همان شخص ارتباط اش را حفظ می کرد. مشاهدۀ گناه مانع ارتباط و خوردن و آشامیدن او با آن شخص بدکار نمی شد. چون این حالت عام گرديد، الله همه را به زبان پیامبران شان داوود و عیسیu نفرین کرد. راوی می گوید: چون رسول الله  rدر سخنانش به اینجا رسید بلند شد و فرمود: (سوگند به ذاتی که جانم در دست اوست شما باید به نیکی امر و از بدی نهی کنید. هركه را در حال ارتکاب بدی دیدید، دستش را بگیرید و به سوی راه راست بکشانید و در این رابطه اصلاً سکوت نکنید ورنه شما را نیز همانند بنی اسراییل نفرین خواهد نمود.) (رواه احمد)

فساد اجتماعي مانند امراض ساری است

فساد اعتقادی و عملی مثال بیماری های ساری را دارد. یک بیماری ساری، در آغاز چند نفر ضعیف را مورد تهاجم قرار می دهد. اگر آب و هوا خوب باشد، تدابیر صحی رعایت شوند و بیماران به موقع تداوی گردند، مرض شکل وبا را نمی گیرد و عموم مردم از آن محفوظ می مانند؛ اما اگر طبیبان غفلت ورزند، ادارة حفظ الصحه بی توجهی کند؛ متولیان امور، آلودگی ها را دفع نکنند، میکروب ها در آب و هوا سرایت نموده هوا را چنان آلوده خواهند کرد که به جای تندرستی، برای بیماری مساعد خواهد شد. در نهایت هنگامی که آب،هوا، غذا، مسکن و خلاصه هیچ چیزی از آلودگی پاک نباشد، همه دچار بیماری خواهند شد. آنگاه قویترین افراد هم نخواهند توانست خود را از بیماری محفوظ دارند، حتی طبیبان، مسئولین صحت و متولیان حفظ محیط نیز بیمار خواهند شد.

فساد اخلاق و اعمال و گمراهی اعتقادی را می توان بر این مسئله قیاس کرد. علما طبیبان ملت اند؛ حکام و ثروتمندان مسؤلان نظافت جامعه اند. غیرت ایمانی و حس اخلاقی افراد، مثل نیروی حیات است. محیط اجتماع همان جایگاه آب و هوا، غذا و مسکن را دارد، امر به معروف و نهی از منکر، منحيث نظافت و تدابیر صحی عمل مي كنند.

وای به روزی که بگندد نمک!

هنگامی که علما و متولیان امور، وظایف اصلی خود، یعنی امر به معروف و نهی از منکر را رها و با شر و فساد مدارا کنند، گسترش گمراهی و فساد اخلاقی در میان جامعه آغاز می شود. غیرت ایمانی اجتماع به مرور زمان رو به ضعف می رود، تا اینکه سرانجام همه ی محیط اجتماعی فاسد و فضای زندگی برای خیر و صلاح نامساعد و برای شر و فساد سازگار می شود. مردم از نیکی فرار می کنند و بجای نفرت از بدی مجذوب آن می شوند. ارزشهای اخلاقی دگرگون می شوند. عیب تبدیل به هنر و هنر تبدیل به عیب می شود. در این هنگام بدی و فساد خیلی خوب رشد می کند و هیچ بذر نیکی سر برنمی آورد و زمین، هوا و آب از پروردن آن خودداری ميکنند؛ زيرا همة نیروی آنها متوجه نموی درختان پلید خواهد شد. هنگامی که ملتی به اینجا برسد، مستحق عذاب الهی می گردد. اینجاست که چنان عذاب عمومی نازل خواهد شد که احدي از آن محفوظ نخواهد ماند: ترجمه: (خود را از مصيبتي مصئون داريد كه تنها دامنگير ستمگران نمي شود (بلكه اگر جلو ستم كاران گرفته نشود، همه مي‌سوزند) و بدانيد كه الله داراي مجازات شديد است.) (انفال/25)

ابن عباسy در تفسیر این آیه می فرماید: «خواسته ی الله این است که شما به بدی اجازه ندهید تا میان تان بماند؛ چون اگر به بدی اجازة رشد دادید، از سوی الله عذاب عمومی نازل خواهد شد و نیکان و بدان را در بر خواهد گرفت.» رسول الله r در تشریح این آیه می فرماید: «الله متعال همة مردم را به خاطر عمل برخی افراد عذاب نمی دهد، مگر زمانیکه آنان بدی را مشاهده کنند و با وجود توان، جلوی آن را نگیرند.  چون این کار راکردند، الله همه را مبتلای عذاب خواهد کرد»(رواه احمد)

چگونه ملت خویش را از هلاکت نجات دهیم؟

مهمترین وسیلة حفظ سلامت اخلاقی و دینی جامعه این است که همة افراد آن، غیرت ایمانی و حس اخلاقی داشته باشند. رسول الله r این مسئله را در قالب کلمه ی جامع «حیا» بیان فرموده است. مقصود از حیا این است که انسان طبعاً از بدی و معصیت ناراحت گردد و قلباً از آن تنفر داشته باشد. کسی که این صفت را داشته باشد، نه تنها از زشتی ها دوری می جوید، بلکه ارتکاب زشتی را از دیگران نیز تحمل نخواهدکرد. هرگاه در برابر او کار بدی صورت گیرد، غیرت ایمانی اش تحریک می شود و برای از بین بردن آن با دست و زبان تلاش خواهد کرد و یا حد اقل قلبش همواره این ناراحتی راخواهد داشت که آن بدی رااز بین ببرد.

آری این است جامعه اسلامی

ملتی که این صفت در میان همه افراد آن وجود داشته باشد، دین اش محفوظ خواهد ماند و سطح اخلاقی اش هیچگاه پایین نخواهد آمد؛ زیرا هر فرد آن محتسب و ناظر افراد دیگر خواهد بود. قران می خواهد چنین جامعة به میان آورد که هر فرد آن صرفأ بخاطر علاقة قلبی و براساس فطرت و غیرت ایمانی اش و تنها با انگیزه ی وجدان خویش، وظیفه ی نظارت و احتساب را انجام دهد وبدون مزدی دنیوی به عنوان پلیس الله انجام وظیفه نماید: ‏ترجمه: (و بي‌گمان شما را ملّت ميانه‌روي گردانیدیم تا گواهاني بر مردم باشيد و پيامبر بر شما گواه باشد…) (‏بقره/143)

لذا بار ها به مسلمانان گوشزد می کند که امر به معروف و نهی از منکر ویژگی شما است که در هر زن و مرد با ایمان باید متحقق گردد:

ترجمه: ‏(شما بهترين امّتي هستيد كه به نفع انسانها آفريده شده‌ايد كه به نيكي امر و از بدي منع مي‌نمائيد و به الله ايمان داريد. (آل عمران/110)

 – ترجمه: ‏(مردان و زنان مؤمن، برخي دوستان برخي ديگرند، همديگر را به كار نيك مي‌خوانند و از كار بد باز مي‌دارند‏) توبه/71

حال اگر جامعۀ اسلامی واقعاً اینگونه باشد، به شهری می ماند که هر شهروند آن نسبت به نظافت جسم و بهداشت شهر احساس مسئولیت می نماید و نه تنها صرف به نظافت جسم و خانه اش می پردازد، بلکه در هرجایی از شهر که آلودگی و کثافت مشاهده نماید، نسبت به دفع آن اقدام می کند و وجود نجاست را در هیچ جایی تحمل نمی کند. روشن است که محیط چنین شهری همواره پاکیزه خواهد ماند. اگر گاهی فردی ضعیف ایشان بیمار گردد، به موقع درمان خواهد شد، یا حداکثر بیماری صرفاً فردی خواهد بود و به وبای عمومی مبدل نخواهد شد.

باید گروهی این مسئولیت را به عهده گیرند

ولی اگر مسلمانان نتوانند همگی خود را در این سطح بالا نگه دارند، باید گروهی آماده ی بدوش گرفتن این مسئولیت باشند که آلودگی ها و انحرافات اعتقادی، اخلاقی و عملی را دفع کنند:‏ ‏قرآن می گوید: ترجمه: (بايد از ميان شما گروهي باشد كه به نيكي دعوت كنند و امر به معروف و نهي از منكر نمايند، و آنان خود رستگارند. ‏) (آل عمران104) اگر در جامعة هیچ کس و گروهی که به خیر و صلاح دعوت کند وجود نداشته باشد، تباهی آنان از لحاظ اخلاقی و دینی قطعی است. علت هلاکت اقوام پیشین نیز چنان که قبلا بیان گردید همین بوده است که در میان شان گروهی که از بدیها باز دارد و به نیکی ها فراخواند وجود نداشت.

این كار، مسئولیت چه کسی است؟

– علما و مشایخ: قرانكريم اهل كتاب را چنين ملامت مي كند: ترجمه: (چرا پیشوایان و دانشمندان، آنان رااز گفتار زشت و حرامخوارگى‏ باز نمى‏ دارند؟‏ آنان (با ترك نهي از منكر) چه كار زشتي مي‌كنند!) (المائده 63)

– حكام و دولتمردان: قران در وصف مسلمانان مي فرمايد: ترجمه: (آنان كساني اند كه چون در زمين قدرت شان دهيم، نماز را برپا و زكات را ادا مي كنند، و امر به معروف، و نهي از منكر مي‌نمايند…) ‏(حج/41)

– متنفذين، دعوتگران، اهل رسانه ها و همۀ كساني كه به نحوي توان اين كار را دارند: چون در اسلام همه به اندازة توان خويش مسؤول اند.

پس اي هموطنان عزیز!

ای علماء، دولتمردان، دعوتگران، صاحبان رسوخ، بزرگان قوم، اهل خبره، برادران و خواهران! بدانيد كه شما صرفا پاسخگوی اعمال خود

نیستيد، بلکه مسئولیت اعمال جامعه نیز تا حد زیادی متوجه شما است. چون در زمانی که طوفان گمراهی و فساد از هر سو ملت را مورد تهاجم قرار داده، شایسته نیست در گوشة بی تفاوت مانده و سکوت نمایید، بلکه باید بیرون آیيد و همة تواني را که الله براي تان اعطا کرده است به کار گیريد و با این طوفان به مقابله برخیزيد. اگر از این کار دریغ ورزيد، بدانيد كه پرهیزگاری فردی تان، شما رااز پاسخگویی روز حساب تبرئه نخواهد ساخت. ای كسانی که توان دارید قدری جلوی این تهاجم را بگیرید. مگذارید به سبب غفلت شما عذابی براین ملت نازل گردد که باز هیچ كدام مان ايمن نخواهيم ماند که نشانه های آنرا آشکارا می بینیم.

 

پیام اصلاح: 27

اصلاح نت islahnet.com

درباره ی اصلاح نت

همچنین ببینید

راهكارهاى معنوى دين براى حل مشكلات زندكى

فرزان خاموشی بى­مشكل زيستن خواسته و آرزوى هر انسانى است در حالى كه اين خواسته …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *